Toàn cảnh khủng hoảng MV 'Come My Way' của Sơn Tùng

MV COME MY WAY của Sơn Tùng M-TP hợp tác với rapper đình đám Tyga đang trở thành tâm điểm bàn luận những ngày qua, không chỉ về mặt âm nhạc, hình ảnh mà mới nhất là tranh cãi liên quan tới việc chiếm dụng nghệ thuật. Tâm điểm của vụ việc là cáo buộc ê-kíp sản xuất MV sử dụng hình ảnh và ngôn ngữ tạo hình từ tác phẩm sắp đặt Tàn Chỉ (Vestige of the Land) của nghệ sĩ thị giác Lê Giang mà không xin phép tác giả.

Những trao đổi qua email giữa các bên sau đó được công khai, kéo theo hàng loạt tranh luận về ranh giới giữa tham khảo, ảnh hưởng sáng tạo và quyền tác giả trong lĩnh vực nghệ thuật.

Lùm xùm nổ ra

Sự việc khởi nguồn từ ngày 2/6, khi tổ chức phi lợi nhuận Hanoi Grapevine đăng tải bài viết chỉ ra những điểm tương đồng giữa tác phẩm sắp đặt Tàn Chỉ của Lê Giang và một bối cảnh xuất hiện trong MV COME MY WAY.

Theo bài đăng, tranh cãi tập trung vào phân cảnh xuất hiện ở khoảng phút 3:55 của MV. Grapevine đồng thời công bố các nội dung trao đổi qua email giữa Lê Giang và đơn vị tham gia thực hiện dự án.

Trong email gửi ê-kíp sản xuất, nghệ sĩ thị giác đặt câu hỏi về nguồn gốc ý tưởng của bối cảnh này. Cô cho rằng set quay xuất hiện trong MV có nhiều điểm tương đồng với tác phẩm mình thực hiện năm 2017, dưới sự bảo trợ của viện Goethe Hà Nội.

Tàn Chỉ mang những đặc điểm tạo hình rất riêng, bao gồm cấu trúc kiến trúc gợi liên tưởng đến đình làng Bắc Bộ bị đổ vỡ, bề mặt vôi hóa thô nhám cùng các mảng phù điêu điêu khắc rồng nằm rải rác quanh chân cột.

Sự tương đồng giữa set quay trong MV của Sơn Tùng và tác phẩm Tàn Chỉ của Lê Giang.

Sau khi phát hiện sự tương đồng, Lê Giang đã liên hệ với Microwave Soups để yêu cầu làm rõ liệu tác phẩm của mình có nằm trong quá trình phát triển ý tưởng hay hệ thống tư liệu tham khảo của dự án hay không. Theo nữ nghệ sĩ, nếu một tác phẩm được sử dụng trong nghiên cứu và phát triển ý tưởng, việc ghi nhận nguồn tham chiếu là điều cần thiết.

Trong thư phản hồi gửi Lê Giang, Microwave Soups - đơn vị chỉ đạo mỹ thuật và thiết kế bối cảnh cho MV - xác nhận hình ảnh Tàn Chỉ từng xuất hiện trong giai đoạn nghiên cứu ban đầu và được đưa vào moodboard tham khảo.

Tuy nhiên, đơn vị này cho hay tác phẩm đã được loại khỏi creative deck từ khá sớm vì đạo diễn nhận thấy không phù hợp với hướng phát triển của dự án. Theo lời giải thích của Microwave Soups, từ thời điểm đó trở đi, Tàn Chỉ không còn vai trò trong quá trình phát triển set quay.

Ê-kíp cũng chia sẻ chi tiết quá trình hình thành bối cảnh xuất hiện trong MV. Họ cho biết ý tưởng ban đầu xuất phát từ mong muốn đưa hình tượng sâu bướm trở thành biểu tượng xuyên suốt của nghệ sĩ. Từ đó, nhóm thiết kế phải xây dựng một không gian vừa là nơi trú ngụ của sinh vật này vừa đóng vai trò sân khấu trình diễn cho nhân vật chính.

Microwave Soups khẳng định nguồn cảm hứng kiến trúc chính đến từ nhà rường truyền thống Việt Nam. Sau quá trình khảo sát bối cảnh tại Ninh Bình, đạo diễn quyết định đặt phân cảnh tại khu vực núi đá vôi, khiến toàn bộ ý tưởng ban đầu phải điều chỉnh để phù hợp với cảnh quan mới.

Microwave Soups cũng giải thích rằng các họa tiết trang trí và chi tiết điêu khắc trên cột, xà được tham khảo từ quá trình nghiên cứu hoa văn kiến trúc truyền thống Việt Nam, trong khi những mảnh vỡ nằm dưới sàn là sự kết hợp giữa các chi tiết được chuẩn bị trước và những điều chỉnh phát sinh tại hiện trường.

Hình ảnh đối chiếu được Hanoi Grapevine đăng tải.

Khủng hoảng lan rộng

Bài đăng của Grapevine nhanh chóng thu hút sự chú ý và làm dấy lên tranh cãi. Tới rạng sáng 3/6, Microwave Soups đăng tải thông báo xin lỗi công khai gửi tới nghệ sĩ Lê Giang, đồng thời thừa nhận đã tham khảo ngôn ngữ tạo hình của các mảnh phù điêu trong tác phẩm Tàn Chỉ mà chưa xin phép hoặc trao đổi với tác giả từ đầu.

“Chúng em hoàn toàn nhận trách nhiệm về thiếu sót này. Chúng em nhận thức rõ rằng mỗi tác phẩm nghệ thuật là kết quả của một quá trình lao động sáng tạo nghiêm túc và mang dấu ấn cá nhân sâu sắc... Chúng em thực sự xin lỗi vì đã không ứng xử đủ cẩn trọng và đúng mực với tác phẩm cũng như với chính tác giả của nó”, đơn vị này viết.

Họ cho biết đã chủ động liên hệ với nữ nghệ sĩ để gửi lời xin lỗi trực tiếp và đang tiếp tục trao đổi nhằm tìm kiếm hướng giải quyết phù hợp.

Ngay sau đó, Antiantiart - đơn vị giữ vai trò sản xuất và điều phối dự án - cũng chia sẻ lại bài viết xin lỗi của Microwave Soups và nhận một phần trách nhiệm trong vụ việc.

“Antiantiart ý thức rằng lỗi sai của team là đã không kiểm soát khâu thiết kế bối cảnh của Microwave Soups. Và khi có sai sót xảy ra, chúng tôi cũng có trách nhiệm trong quá trình phối hợp và kiểm soát chung”, đơn vị này cho biết.

Trong khi đó, phía Sơn Tùng vẫn giữ im lặng, chưa đưa ra phát ngôn chính thức nào liên quan đến vụ việc. Hôm 4/6, nam ca sĩ còn đăng tải clip mới trên MXH, thể hiện vũ đạo ca khúc COME MY WAY.

Sự việc tưởng như đã khép lại, cho tới sáng 5/6, nghệ sĩ Lê Giang lần đầu chính thức lên tiếng. Trên trang cá nhân, cô có bài viết dài chia sẻ về vụ việc. Nghệ sĩ cho biết sau khi đã gửi yêu cầu giải trình tới Antiantiart với mong muốn các bên liên quan làm việc trên tinh thần thiện chí, chuyên nghiệp và tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, chủ nhân tác phẩm Tàn Chỉ cho rằng thông báo xin lỗi được các bên đăng tải trước đó "đánh tráo khái niệm", chưa phản ánh đúng bản chất vấn đề.

Sơn Tùng vẫn giữ im lặng trước trước lùm xùm.

“Đây là lời xin lỗi thiếu tôn trọng và không đúng bản chất sự việc sử dụng tác phẩm mà không xin phép”, Lê Giang viết. Nữ nghệ sĩ cho rằng các bên liên quan chưa đưa ra trách nhiệm cụ thể đối với hành vi mà cô nhận định là xâm phạm quyền tác giả theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ.

“Ê kíp sản xuất cũng không có động thái chịu trách nhiệm cụ thể về việc xâm phạm quyền tác giả theo luật sở hữu trí tuệ của tôi. Cho đến nay, chủ sở hữu của bản MV có sử dụng hình ảnh tác phẩm của tôi vẫn chưa liên hệ với tôi để thực hiện các nghĩa vụ khi sử dụng tác phẩm do tôi là chủ sở hữu”, cô bày tỏ.

Bên cạnh đó, Lê Giang cho biết cô còn phải đối mặt với những công kích cá nhân và các bình luận làm ảnh hưởng đến uy tín trên mạng xã hội sau khi vụ việc được công khai.

Theo nữ nghệ sĩ, điều khiến cô cảm thấy đau lòng nhất là tranh cãi này lại xuất phát từ chính những người đang hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp sáng tạo, nơi việc tôn trọng chất xám cần được xem là giá trị cốt lõi.

Bài đăng của Lê Giang cho thấy vụ việc vẫn chưa đạt được sự đồng thuận giữa các bên. Dù các đơn vị tham gia sản xuất đã công khai xin lỗi và nhận thiếu sót trong quá trình tham khảo nguồn tư liệu, vấn đề cốt lõi liên quan đến việc sử dụng tác phẩm mà chưa xin phép vẫn chưa được giải quyết thỏa đáng.