Tôi chỉ là một viên gạch nhỏ trên tuyến lửa Trường Sơn

Lập thành tích đặc biệt xuất sắc trong cứu chữa thương, bệnh binh nhưng khi trò chuyện với chúng tôi, ông luôn nhắc đến những đồng đội đã cùng ông đồng cam, cộng khổ trong mỗi lần vượt mưa bom, bão đạn, chiến đấu với tử thần để giành sự sống cho bộ đội. “Chính họ đã góp phần xây nên một Trường Sơn huyền thoại. Tôi chỉ là một viên gạch nhỏ trong đó” - ông nói.

Trên chiến trường Trường Sơn, ở những trọng điểm địch đánh phá ác liệt nhất, ông đã cùng các đồng nghiệp không kể ngày đêm tích cực cứu chữa cho hàng trăm thương bệnh binh trong điều kiện vô cùng thiếu thốn. Với những thành tích đặc biệt xuất sắc chiến đấu và phục vụ chiến đấu trên tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn, năm 1969, Thượng úy, bác sĩ Tạ Lưu 39 tuổi vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân. Còn tập thể Đội điều trị 14 nơi ông gắn bó trên cương vị vừa là lãnh đạo, chỉ huy, vừa là chủ lực trong công tác khám chữa bệnh cũng được phong tặng danh hiệu cao quý này năm 1973.

Bác sĩ Tạ Lưu, sinh năm 1931, quê ở Bắc Ninh sớm tích cực tham gia các hoạt động phong trào thanh niên cứu quốc ở quê nhà. Năm 1947, ông được cử đi học lớp y tá để phục vụ quân đội, sau đó tham gia vào chiến dịch Trung Lào, rồi đến Chiến dịch Điện Biên Phủ. Hòa bình lập lại, ông được cử về Khoa Phẫu thuật, Viện Quân y 108 (nay là Bệnh viện Trung ương Quân đội 108). Với kiến thức tích lũy được trong những năm tháng cứu chữa thương bệnh binh ở chiến trường cộng với sự cố gắng không ngừng của bản thân, ông được tuyển chọn về học khóa đào tạo bác sĩ chuyên tu tại Học viện Quân y để phục vụ cho yêu cầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đang trong giai đoạn ác liệt.

Chân dung bác sĩ Tạ Lưu khi được phong Anh hùng LLVT nhân dân năm 1969. Ảnh tư liệu

Cuối năm 1965, sau khi tốt nghiệp Học viện Quân y, bác sĩ Tạ Lưu được bổ nhiệm làm Phó đội trưởng Đội điều trị 14, đóng quân ở Quảng Bình. Bấy giờ, Đội có trên 100 cán bộ, nhân viên. Trong đó có 4 bác sĩ, 10 y sĩ, 2 dược sĩ. Đội làm nhiệm vụ như một bệnh viện khu vực, cấp cứu, điều trị thương binh, bệnh binh tại các cửa khẩu trên đường chiến lược 12 và 15.

Theo lời kể của Đại tá Tạ Lưu, giai đoạn cao điểm mùa khô năm 1966-1967, nhiều tháng liền ngày nào cũng có ca phẫu thuật. Có những đợt địch đánh phá nhiều, thương binh ở tuyến trên về nhiều, mỗi ngày ông đứng mổ hơn 10 tiếng đồng hồ liên tiếp trong cả tuần liền. Ông kể: “Nhiều đêm không được ngủ, tôi và đồng đội quyết chiến đấu với tử thần giành sự sống về cho đồng đội. Có nhiều ca mổ phức tạp, vết thương ở vị trí nguy hiểm trong khi trang bị thiết bị y tế thiếu thốn, tôi đã đưa ra những quyết định táo bạo như gây mê nội khí quản, truyền tĩnh mạch ngược chiều, truyền máu trực tiếp khi không có dung dịch chống đông... Biết trước sẽ có nguy hiểm có thể gặp phải khi sử dụng những phương pháp kỹ thuật mới này nhưng tôi vẫn hành động. Bởi nếu bác sĩ phẫu thuật không hành động, thì thương binh không qua khỏi là điều chắc chắn. Chỉ cần có một tia hy vọng, tôi sẽ cố hết sức mình”.

Bộ phận ngoại khoa của Đội điều trị 14 do bác sĩ Tạ Lưu phụ trách. Ảnh tư liệu

Cùng Đội trưởng Lê Văn Đính (sau là Đại tá, Phó viện trưởng Viện Quân y 108, được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân năm 1976), bác sĩ Tạ Lưu đã góp nhiều thành tích trong việc xây dựng Đội điều trị 14 trở thành đội tiên tiến của Bộ đội Trường Sơn và ngành Quân y. Ông là một bác sĩ có tay nghề giỏi, một cán bộ khiêm tốn, trách nhiệm và gương mẫu trong công việc. Khi được tin có bộ đội bị thương, dù ở rừng rậm, suối sâu và cả những nơi khó khăn, nguy hiểm, bác sĩ Tạ Lưu vẫn đi tìm bằng được để cứu chữa. Trong một lần công tác ở Khe Hổ (Hố Gai), ông đã cùng anh em trong đội phẫu thuật gan dạ, mưu trí dũng cảm luồn rừng, vượt suối lần theo vết máu vào tận khe đá đuổi hổ để tìm và kịp thời cứu chữa thương binh.

Ông nhớ lại: "Tôi nhớ, lần Trung đoàn 280 pháo cao xạ làm nhiệm vụ bảo vệ bến phà Xuân Sơn yêu cầu Đội điều trị 14 cử đội phẫu thuật vào mổ cấp cứu cho một đồng chí bị vết thương thấu bụng đã viêm nhiễm. Tôi và 7 cán bộ của đội phẫu thuật xung phong lên đường. Quãng đường 90km di chuyển từ vị trí đóng quân đến với thương binh rất nguy hiểm do máy bay địch rình mò suốt ngày đêm. Thật may, chúng tôi đã đến nơi an toàn. Không kịp nghỉ ngơi, chúng tôi nhanh chóng làm công tác chuẩn bị và thực hiện ngay ca đại phẫu. 12 giờ đêm hôm đó tôi mới buông kéo, tháo găng tay, giao phần còn lại cho y tá Thảo. Cả kíp đã hiệp đồng ăn ý, làm nên ca phẫu thuật thành công. Thương binh qua khỏi cơn nguy hiểm, sau này tôi được biết anh trở lại đơn vị tiếp tục chiến đấu rất dũng cảm”.

Cũng chính sau sự việc này, Ban chỉ huy Đội Điều trị 14 đã họp và thống nhất báo cáo với trên thành lập phân ban của đội, là lực lượng sẵn sàng đi theo các đơn vị khi chiến đấu để làm nhiệm vụ “tiền phương”, cấp cứu thương bệnh binh trong thời điểm vàng rồi mới chuyển về tuyến sau. Bác sĩ Tạ Lưu cùng bác sĩ Lê Văn Đính luôn là những người xung phong tới các tuyến đường trọng điểm. Họ đã cùng đội phẫu thuật cứu sống hàng nghìn người bệnh.

Cách đây 2 năm, gặp Anh hùng Tạ Lưu tại quê nhà Bắc Ninh, mặc dù đã gần 90 tuổi, ông vẫn làm việc, viết hàng chục đầu sách, bài báo, sáng tác thơ về những tấm gương cao đẹp trong cuộc sống và đồng đội của mình.