Tối ưu hoá lợi thế CPTPP cho xuất khẩu Việt Nam trước biến động thương mại toàn cầu

Xuất khẩu da giày Việt Nam có nhiều cơ hội tại thị trường CPTPP. Ảnh: Song Hà.

Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đang khẳng định vai trò là đòn bẩy quan trọng cho thương mại Việt Nam.

Theo số liệu được công bố tại tọa đàm “Từ biến động thương mại toàn cầu đến cơ hội thị trường: Tận dụng CPTPP để chuyển hướng và mở rộng xuất khẩu” diễn ra ngày 28/9/2026, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và các nước thành viên CPTPP năm 2025 đạt 124,5 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt 70,6 tỷ USD, tăng 11,5% so với năm 2024. Tăng trưởng này ghi dấu sự đóng góp tích cực từ các thị trường mới chưa từng có Hiệp định thương mại tự do (FTA) trước CPTPP như Canada, Mexico và Peru.

DƯ ĐỊA RỘNG NHƯNG KHÁ THÁCH THỨC VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ

Nhìn nhận về quy mô và tiềm năng của hiệp định, ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương) nhấn mạnh CPTPP không nên chỉ được nhìn nhận như một thỏa thuận khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Hiệp định đang mở rộng không gian địa lý sang châu Âu với Vương quốc Anh, vùng Trung Mỹ với Costa Rica, Uruguay, cùng sự quan tâm từ các đối tác Trung Đông như UAE, khu vực ASEAN như Philippines, Indonesia và cả Ukraine. Điều này biến CPTPP thành một FTA thế hệ mới có tầm vóc toàn cầu.  

Bên cạnh vai trò là thị trường tiêu thụ, CPTPP còn là nguồn cung cấp nguyên liệu quan trọng giúp doanh nghiệp đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Vì vậy, doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi tư duy, xem CPTPP vừa là thị trường của người mua vừa là thị trường của người bán để khai thác tối đa lợi thế.  

Số liệu thực tế phản ánh dư địa khai thác CPTPP còn rất lớn. Tổng kim ngạch nhập khẩu của các nước thành viên CPTPP (ngoại trừ Việt Nam) năm 2025 đạt khoảng 4.250 tỷ USD, nhưng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang khối này mới đạt hơn 70 tỷ USD, tương ứng thị phần vỏn vẹn hơn 1%.

Các diễn giả tham gia tọa đàm. Ảnh: TCCT.

Tại các thị trường mới có FTA như Canada (nhập khẩu hơn 700 tỷ USD/năm) và Mexico (nhập khẩu hơn 650 tỷ USD/năm), kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam lần lượt đạt hơn 7 tỷ USD và khoảng 6,5 tỷ USD, đều chỉ chiếm khoảng 1% thị phần. Ngoại trừ một số mặt hàng như dệt may, da giày đã đạt tỷ trọng 20-22% tại Canada, nhiều nhóm hàng khác như nông sản, thực phẩm vẫn ở mức khiêm tốn. 

Bên cạnh những cơ hội rộng mở tại thị trường CPTPP, doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ đang đối mặt với không ít rào cản nội tại và bên ngoài.  

Đánh giá về thực trạng này, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, cho biết điểm nghẽn lớn nhất của doanh nghiệp vừa và nhỏ không phải là năng lực sản xuất sản phẩm, mà là sự thiếu hụt thông tin, thiếu nguồn lực tiếp cận thị trường và chưa xây dựng được mạng lưới đối tác tin cậy.  

Ngoài ra, việc tuân thủ quy tắc xuất xứ để hưởng thuế ưu đãi cùng các tiêu chuẩn phi truyền thống trong CPTPP như lao động và môi trường đang tạo áp lực lớn. “Nếu không có sự hỗ trợ và tư vấn kịp thời, các doanh nghiệp vừa và nhỏ rất khó tự mình vượt qua các rào cản kỹ thuật khắt khe này”, bà Hương cảnh báo.  

Sự đứt gãy và tính dễ tổn thương của chuỗi cung ứng toàn cầu cũng đặt ra bài toán phức tạp. Những xung đột về mặt chính sách và quy định kiểm soát chuỗi cung ứng giữa các nền kinh tế lớn khiến doanh nghiệp rơi vào thế bế tắc, nếu tuân thủ quy định của bên này thì có nguy cơ vi phạm quy định của bên kia.

NÂNG CAO NĂNG LỰC TUÂN THỦ, THAY ĐỔI PHƯƠNG THỨC THAM GIA THỊ TRƯỜNG

Để biến các cơ hội trên lý thuyết thành giá trị thương mại thực tế, các chuyên gia đã đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nhằm giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực thích ứng.  

Thứ nhất: Nâng cao năng lực tuân thủ. Doanh nghiệp cần đáp ứng nghiêm ngặt quy tắc xuất xứ để được hưởng ưu đãi thuế quan, đồng thời chủ động cập nhật và đáp ứng các tiêu chuẩn cao về thuế, lao động, môi trường mà CPTPP quy định.  

Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên. Ảnh: TCCT.

Thứ hai: Phát triển năng lực tái tổ chức chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh xuất hiện nhiều chính sách siết chặt hoặc ngăn cản kiểm tra chuỗi cung ứng từ một số quốc gia, việc đa dạng hóa nguồn cung là bắt buộc. CPTPP chính là không gian phù hợp để doanh nghiệp tái cấu trúc, giảm sự phụ thuộc vào một nguồn cung ứng duy nhất.  

Thứ ba: Thay đổi phương thức tham gia thị trường và chủ động kết nối.

Bà Hương gợi ý, doanh nghiệp nhỏ không nhất thiết phải tự mình xuất khẩu một sản phẩm hoàn chỉnh. Thay vào đó, doanh nghiệp có thể tham gia vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn với vai trò là nhà cung cấp linh kiện, vật liệu, mô-đun hoặc đảm nhận một công đoạn sản xuất.

Đồng thời, mở rộng thương mại hai chiều cả ở đầu ra lẫn đầu vào sẽ giúp doanh nghiệp thâm nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị. Cùng với đó, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng mạng lưới đối tác thông qua việc tích cực tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ, triển lãm quốc tế để tìm kiếm đơn hàng, thay vì thụ động chờ đợi sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý hay thương vụ.  

Thứ tư: Duy trì chiến lược cân bằng thị trường.

Ông Khanh lưu ý, việc mở rộng sang các thị trường mới theo CPTPP phải đi đôi với việc giữ vững các thị trường truyền thống. Việc chuyển dịch quá nhanh hoặc từ bỏ đột ngột thị trường cũ khi gặp khó khăn cục bộ có thể mang lại rủi ro lớn khi thị trường mới xuất hiện biến động.

“Một chiến lược đa dạng hóa có lộ trình, cân bằng và linh hoạt theo nguyên tắc không “bỏ trứng vào một giỏ” ở cả thị trường tiêu thụ lẫn nguồn cung nguyên liệu sẽ là nền tảng vững chắc giúp doanh nghiệp vượt qua biến động thương mại toàn cầu”, ông Khanh nhấn mạnh.