Tổng Chủ biên chương trình giáo dục trải nghiệm: Không bắt buộc đưa học sinh đi xa trải nghiệm

Bà Thoa đã có cuộc trao đổi với PV Tiền Phong xung quanh hoạt động trải nghiệm đang nhận được sự quan tâm của xã hội sau vụ việc một học sinh tử vong trong khi đi trải nghiệm theo kế hoạch của nhà trường.
Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở các bậc học hiện được quy định như thế nào, thưa bà?

Trong Chương trình GDPT 2018, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp mỗi năm có 105 tiết, mỗi bậc học có 3 tiết/tuần. Trong đó có nhiều hình thức tổ chức khác nhau, chủ yếu có thể thực hiện ngay trong lớp, trong trường. Học sinh có cơ hội tham gia hoạt động trải nghiệm bên ngoài nhà trường nhưng không bắt buộc.

Chương trình cũng không quy định cứng phải đi bao nhiêu lần trong năm học; không quy định cụ thể trường phải đưa học sinh đến địa điểm nào hay tổ chức theo cách nào. Nội dung và hình thức triển khai do nhà trường xây dựng trong kế hoạch giáo dục.

Nhiều người mặc định hoạt động trải nghiệm là phải đưa học sinh ra ngoài trường. Thực tế, trải nghiệm có thể diễn ra ở bất kỳ không gian nào, cốt lõi là nội dung và cách tổ chức.

Học sinh Hà Nội trong một giờ tham gia hoạt động hái rau

Theo Chương trình GDPT 2018, hoạt động trải nghiệm nhằm hình thành kỹ năng cho học sinh. Việc đưa học sinh đi nơi này, nơi khác chỉ thi thoảng, trong khi kỹ năng không thể hình thành từ những trải nghiệm ngắt quãng. Nhà trường cần tổ chức hoạt động thường xuyên, trong phạm vi điều kiện thực tế cho phép.

Sau một số sự cố xảy ra trong các chuyến trải nghiệm khiến học sinh bị tai nạn, thậm chí tử vong, theo bà chương trình hoạt động trải nghiệm cần siết chặt hơn?

Nguyên tắc tổ chức hoạt động cho học sinh, điều đầu tiên đặc biệt chú trọng là phải đảm bảo an toàn. Chương trình quy định nội dung, loại hình hoạt động, nhà trường căn cứ vào đó để xây dựng kế hoạch tổ chức phù hợp.

Thực tế triển khai giữa các nhà trường hiện nay rất khác nhau. Điều này có thể một phần bắt nguồn từ cách hướng dẫn, tổ chức thực hiện. Có trường giao cả 3 tiết trải nghiệm cho một giáo viên thực hiện. Có trường chia 3 tiết cho giáo viên chủ nhiệm, đoàn đội và người phụ trách hoạt động trải nghiệm. Có nơi chỉ còn 1 tiết thực sự dành cho việc thực hiện chương trình hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp.

Đây là điều đáng lưu ý. Nếu 1 tiết được giao cho giáo viên chủ nhiệm nhưng sau đó chủ yếu dùng để làm công tác chủ nhiệm, giải quyết công việc hành chính của lớp thì hoạt động trải nghiệm đã bị méo mó.

Coi trọng Toán, Văn, xem nhẹ dạy kỹ năng

Trong chương trình GDPT 2018, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp có vai trò gì, thưa bà?

Chương trình GDPT 2018 có một điểm đổi mới rất rõ là sự xuất hiện của hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp được thực hiện xuyên suốt, có hệ thống từ lớp 1 đến lớp 12. Đây là nội dung bắt buộc, nhằm tạo cơ hội cho học sinh huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học khác nhau, giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống phù hợp với lứa tuổi.

PGS.TS Đinh Thị Kim Thoa, Tổng chủ biên chương trình Giáo dục Trải nghiệm và Trải nghiệm - hướng nghiệp, Chương trình GDPT 2018.

Nhưng thực tế, một số nơi vẫn có xu hướng chỉ coi Văn, Toán là môn quan trọng nhất, đem số tiết của từng môn ra so sánh. Ví dụ, Toán, Văn có 4 tiết/tuần còn hoạt động trải nghiệm có 3 tiết thì cho rằng hoạt động này chiếm quá nhiều dung lượng.

Cách nhìn như vậy chưa đặt hoạt động trải nghiệm trong tổng thể chương trình. Một học sinh học rất nhiều môn, và hoạt động trải nghiệm chỉ chiếm một phần trong tổng số thời lượng đó.

Nếu coi hoạt động trải nghiệm là không hiệu quả và không tổ chức, thậm chí lấy thời gian này cho học sinh tự học hoặc dạy Toán, Văn, thì rõ ràng mục tiêu của chương trình bị ảnh hưởng.

Tôi biết có những trường, học sinh nói đến giờ hoạt động trải nghiệm thì giáo viên cho tự học, hoặc dạy Toán. Trong khi học sinh rất cần được hoạt động, giáo dục kỹ năng khác.

Năm học này, Bộ GD&ĐT rà soát chương trình, SGK, theo bà, với hoạt động trải nghiệm có cần điều chỉnh?

Nếu sửa chương trình, tôi kỳ vọng 105 tiết phải là một chỉnh thể của chương trình hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Trong đó có thể có một số tiết tổ chức ở quy mô toàn trường.

Còn sinh hoạt lớp của giáo viên chủ nhiệm phải được nhìn nhận độc lập, không nên lấy một tiết của hoạt động trải nghiệm rồi chuyển sang cho giáo viên chủ nhiệm để làm công tác chủ nhiệm.

Tương tự, sinh hoạt dưới cờ cũng cần được tổ chức phù hợp. Nếu mỗi tuần dành cả một tiết cho chào cờ, thực hiện nhiều nội dung hành chính, trong khi phần lớn học sinh chỉ ngồi nghe thụ động, thì khó hình thành kỹ năng cho các em.

Điều quan trọng nhất khi nhà trường tổ chức hoạt động trải nghiệm bên ngoài là gì?

Trước hết phải có kế hoạch rõ ràng và lựa chọn hình thức phù hợp với mục tiêu của chương trình. Không phải cứ đưa học sinh ra ngoài là có hoạt động trải nghiệm hiệu quả.

Bên cạnh đó, cần nhìn nhận, hoạt động trải nghiệm là một bộ phận của giáo dục con người, bên cạnh việc dạy kiến thức các môn học. Vì vậy, cần nhìn nhận trong tổng thể chương trình thay vì đặt hoạt động này so với Văn, Toán hay các môn học khác.