Tổng giám đốc Kafi nói về nghệ thuật 'tiêu tiền' của cổ đông

Một doanh nghiệp có thể dễ dàng huy động hàng nghìn tỷ đồng từ thị trường chứng khoán trong giai đoạn tiền rẻ, nhưng giá trị thực sự của thương vụ IPO lại nằm ở cách nguồn vốn đó được chuyển hóa thành tăng trưởng và lợi nhuận dài hạn. Với cổ đông, khả năng giải ngân vốn hiệu quả quan trọng không kém quy mô vốn mà doanh nghiệp có thể gọi được.

Quan điểm này được ông Trịnh Thanh Cần, Tổng giám đốc Công ty CP Chứng khoán Kafi, nhấn mạnh tại sự kiện Made by Vietnam Forum mới đây.

Nhìn lại hành trình chuẩn bị IPO của Kafi, vị chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần xây dựng vững chắc nền tảng kinh doanh, đội ngũ, công nghệ và hệ thống quản trị rủi ro từ rất sớm, thay vì "ngồi chờ" thị trường thuận lợi mới rục rịch làm hồ sơ.

Bởi lẽ, khi bước ra thị trường vốn, doanh nghiệp không chỉ "bán" câu chuyện khát vốn, mà phải chứng minh được năng lực hấp thụ và sinh lời từ nguồn lực mới.

IPO bắt đầu từ năng lực sử dụng vốn

Theo ông Trịnh Thanh Cần, trước khi chào bán cổ phần, hội đồng quản trị và ban điều hành cần tự trả lời ba câu hỏi cốt lõi: Giả sử huy động được 1.000 tỷ đồng, số tiền này sẽ được phân bổ vào đâu? Doanh nghiệp có đủ năng lực nội tại để biến nguồn vốn này thành hiệu quả kinh doanh thực tế hay không? Và cổ đông có thể giám sát tiến trình "tiêu tiền" đó bằng công cụ gì?

Đây cũng chính là lăng kính khắt khe mà các định chế tài chính và nhà đầu tư chuyên nghiệp dùng để định giá một doanh nghiệp. Vốn chỉ thực sự tạo ra giá trị gia tăng khi nó được gắn chặt với một kế hoạch giải ngân rõ ràng, năng lực thực thi sắc bén và hệ thống công bố thông tin minh bạch.

Ông Cần cho rằng doanh nghiệp cần xây dựng nền tảng kinh doanh, đội ngũ, công nghệ và hệ thống quản trị trước khi bước vào thị trường vốn. Ảnh: HT

Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi thị trường vốn Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng. Theo số liệu ông Cần chia sẻ, dư nợ tín dụng tương đương khoảng 145% GDP, trong khi vốn hóa thị trường cổ phiếu chỉ đạt khoảng 82% GDP và quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp khoảng 22% GDP.

Cơ cấu này cho thấy nhu cầu phát triển các kênh huy động vốn dài hạn còn lớn. Dù vậy, để tiếp cận thị trường vốn, doanh nghiệp cần chuẩn bị từ mô hình kinh doanh, năng lực quản trị đến minh bạch tài chính.

Kafi là một ví dụ về quá trình chuẩn bị đó. Theo ông Cần, công ty bắt đầu tái cấu trúc từ năm 2022, hướng đến hai nhóm khách hàng: nhà đầu tư chứng khoán có kinh nghiệm và những người có nhu cầu tích lũy, quản lý tài sản nhưng chưa am hiểu sâu về đầu tư.

Nhóm khách hàng thứ hai được kỳ vọng tăng trưởng cùng quá trình tích lũy tài sản của người dân. Các nghiên cứu cho thấy khoảng 70% tài sản tích lũy của hộ gia đình Việt Nam tập trung vào bất động sản, so với mức bình quân khoảng 26% trên thế giới. Điều này mở ra dư địa phát triển các sản phẩm tài chính phục vụ nhu cầu tích lũy và đa dạng hóa tài sản.

Từ định hướng đó, Kafi từng bước mở rộng quy mô và năng lực kinh doanh. Năm 2022, công ty tăng vốn điều lệ lên 1.000 tỷ đồng, phát triển hoạt động môi giới và cho vay ký quỹ. Năm 2023, vốn điều lệ tăng lên 1.500 tỷ đồng, đồng thời công ty phát triển nền tảng WealthTech phục vụ nhu cầu quản lý tài sản.

Đến năm 2024, vốn điều lệ được nâng lên 5.000 tỷ đồng. Sang năm 2025, Kafi tập trung đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực phục vụ khách hàng và chuẩn hóa quy trình vận hành.

Vị lãnh đạo Kafi cho biết nền tảng WealthTech có khoảng 400.000 khách hàng với tổng tài sản nhà đầu tư nắm giữ gần 10.000 tỷ đồng. Hệ thống công nghệ được xây dựng theo hướng đồng bộ từ quản trị đến triển khai sản phẩm, cho phép công ty mở rộng quy mô lên gấp hai đến ba lần.

Những bước chuẩn bị này là cơ sở để Kafi xem xét thời điểm IPO và huy động thêm vốn. Qua đó, có thể thấy câu chuyện IPO không bắt đầu từ nhu cầu gọi vốn mà từ khả năng chứng minh doanh nghiệp có thể sử dụng hiệu quả nguồn vốn huy động và tạo ra giá trị cho cổ đông.

Năng lực nội tại quyết định hiệu quả vốn mới

Từ kinh nghiệm của Kafi, ông Cần cho rằng doanh nghiệp muốn hấp thụ thêm vốn cần chuẩn bị đồng thời đội ngũ quản lý, công nghệ, vận hành và quản trị rủi ro.

Trước hết là đội ngũ điều hành. Trong mỗi mảng kinh doanh, doanh nghiệp cần có người đứng đầu đủ năng lực chủ động giải quyết công việc và chịu trách nhiệm trước hội đồng quản trị cũng như nhà đầu tư.

Theo ông, trong quá trình phát triển, Kafi phải xây dựng đội ngũ lãnh đạo có khả năng làm chủ từng mảng hoạt động, thay vì phụ thuộc vào một số cá nhân điều hành chung.

Cùng với con người, hệ thống công nghệ và quy trình vận hành phải được chuẩn hóa để đáp ứng quy mô lớn hơn. Với một doanh nghiệp tài chính, khả năng mở rộng hoạt động cần đi kèm năng lực kiểm soát tài sản, giao dịch và chất lượng dịch vụ.

Quản trị rủi ro là yêu cầu tiếp theo. Ông Cần cho rằng nhà đầu tư sẽ xem xét nguồn gốc lợi nhuận để đánh giá chất lượng tăng trưởng. Một khoản lợi nhuận đến từ hoạt động tự doanh chỉ phát sinh một lần có giá trị khác với dòng lợi nhuận lặp lại từ hoạt động cung cấp dịch vụ và phát triển khách hàng.

Đối với mảng WealthTech, yêu cầu kiểm soát rủi ro càng trực tiếp bởi công ty đầu tư vào các tài sản rồi phân phối cho khách hàng. Khi tài sản phát sinh vấn đề, nhà đầu tư có thể chịu tổn thất, đồng thời uy tín và kết quả kinh doanh của công ty cũng bị ảnh hưởng.

Doanh nghiệp cần minh bạch để duy trì niềm tin của cổ đông. Ảnh: Hoàng Anh

Một năng lực khác được ông Cần nhấn mạnh là kỷ luật phân bổ vốn. Huy động vượt quá khả năng triển khai có thể làm giảm hiệu quả sử dụng vốn, ảnh hưởng đến các chỉ số như ROE và EPS, qua đó tác động đến quyền lợi cổ đông.

Vì vậy, quy mô vốn huy động cần gắn với khả năng giải ngân và nhu cầu kinh doanh thực tế. Với kế hoạch IPO của Kafi, ông cho biết khoảng 70% vốn huy động dự kiến được phân bổ cho hoạt động cho vay ký quỹ (margin), phần còn lại dành cho mảng WealthTech để bổ sung tài sản và mở rộng sản phẩm cung cấp cho khách hàng.

Cách phân bổ này được xây dựng trên cơ sở nhu cầu cho vay ký quỹ đang vượt năng lực cung cấp hiện tại của công ty. Nguồn vốn mới vì thế được định hướng vào hoạt động đã có nhu cầu, thay vì để vốn nhàn rỗi sau khi huy động.

IR không phải là báo cáo đẹp, mà là sự giải trình minh bạch

Năng lực sử dụng vốn cần được cụ thể hóa thành những cam kết có thể đo lường và kiểm chứng. Theo ông Cần, doanh nghiệp chuẩn bị IPO phải giải trình rõ bốn nội dung: vì sao cần huy động thêm vốn vào thời điểm hiện tại; vốn sẽ được sử dụng như thế nào; năng lực nào bảo đảm thực hiện kế hoạch kinh doanh; và phương án ứng phó khi thị trường diễn biến bất lợi.

Những cam kết này cần tiếp tục được theo dõi sau IPO. Với Kafi, ông Cần cho biết công ty dự kiến cập nhật định kỳ tình hình giải ngân, quy mô khách hàng, doanh thu, lợi nhuận và các chỉ số hiệu quả như tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư (ROI), lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS). Thông tin về quản trị rủi ro cũng cần được công bố minh bạch.

Theo ông, kết quả kinh doanh thực tế có thể khác kế hoạch ban đầu, nhất là khi thị trường biến động. Vì vậy, doanh nghiệp cần duy trì trao đổi thường xuyên với cổ đông, giải thích rõ những thay đổi để bảo vệ niềm tin và uy tín trên thị trường.

Bên cạnh đó, quá trình chuẩn bị IPO đòi hỏi doanh nghiệp xác định rõ giá trị mang lại cho khách hàng, lợi thế cạnh tranh và nguồn tạo ra lợi nhuận. Đây là cơ sở để nhà đầu tư hiểu mô hình kinh doanh và đánh giá triển vọng tăng trưởng dài hạn.

Các nền tảng về quản trị, hệ thống báo cáo và công bố thông tin cũng cần được hoàn thiện từ sớm, theo các tiêu chuẩn và thông lệ quốc tế. Doanh nghiệp không nên đợi thị trường thuận lợi mới bắt đầu chuẩn bị.

Như vậy, IPO không đơn thuần là một đợt huy động vốn, mà là cột mốc cho thấy doanh nghiệp đã sẵn sàng hoạt động dưới sự giám sát rộng rãi hơn của thị trường. Khả năng thu hút vốn phụ thuộc vào việc doanh nghiệp chứng minh được năng lực kinh doanh, kiểm soát rủi ro và sử dụng hiệu quả nguồn vốn huy động.