Tổng thống Mỹ chuẩn bị ban hành sắc lệnh giám sát AI giữa '2 làn đạn'

Động thái can thiệp từ Tổng thống Mỹ xuất hiện giữa lúc áp lực từ một bộ phận cử tri ủng hộ ông đang ngày càng gia tăng, đòi hỏi chính phủ phải có những biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn đối với các mô hình công nghệ mới. Tuy nhiên, điều này có thể đi ngược lại lợi ích của các Big Tech.

Tổng thống Mỹ có thể phải ký sắc lệnh đi ngược lợi ích của các công ty công nghệ Mỹ - Ảnh: AI

Tổng thống Mỹ trước cuộc giằng co giữa quản lý nhà nước và tự do đổi mới

Sắc lệnh hành pháp sắp được ban hành là kết quả của một quá trình đàm phán và làm việc căng thẳng kéo dài trong suốt tháng qua. Đội ngũ nòng cốt tham gia soạn thảo bao gồm Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles, Cố vấn Khoa học và Công nghệ Michael Kratsios, Phó chánh văn phòng Walker Barrett cùng với Giám đốc Không gian mạng Quốc gia Sean Cairncross. Việc xây dựng văn bản này cũng ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp trực tiếp từ các công ty phát triển thuật toán.

Quá trình này phơi bày một cuộc đấu tranh nội bộ gay gắt nhằm giành quyền ảnh hưởng lên các chính sách của tổng thống. Một bên là nhóm các nhà hoạt động dân túy cánh hữu, bao gồm cựu cố vấn Steve Bannon và nhà tổ chức chính trị Amy Kremer. Nhóm này liên tục gây sức ép, yêu cầu Nhà Trắng phải có thái độ cứng rắn và bắt buộc các nhà phát triển phải nộp những hệ thống mạnh nhất của họ để chính quyền tiến hành các bài kiểm tra an ninh toàn diện.

Theo một bức thư họ gửi tới Nhà Trắng vào thứ sáu tuần trước, phe dân túy đang khẩn thiết yêu cầu tổng thống ban hành quy định bắt buộc các hệ thống tiềm ẩn nguy hiểm phải nhận được sự chấp thuận của cơ quan nhà nước trước khi được phép triển khai ra thị trường.

Bà Kremer - người từng tham gia tổ chức cuộc biểu tình vào tháng 1/2021 - giải thích rằng, việc ủng hộ các quy định mới có vẻ đi ngược lại quan điểm chính trị bảo thủ của bà, nhưng sự phát triển quá nhanh của trí tuệ nhân tạo đòi hỏi một cách tiếp cận hoàn toàn khác biệt. Bà nhấn mạnh người dân không thể ngây thơ trông cậy vào việc những người lãnh đạo các tập đoàn công nghệ sẽ tự giác đặt lợi ích của đất nước lên hàng đầu và tự nguyện làm điều đúng đắn để bảo vệ nước Mỹ.

Ở bên kia chiến tuyến, những người ủng hộ ngành công nghệ, tiêu biểu như nhà đầu tư mạo hiểm Marc Andreessen và cựu cố vấn David Sacks, lại phản đối kịch liệt các yêu cầu mang tính ép buộc từ phía nhà nước. Ông Sacks - người đã rời vị trí quan chức phụ trách công nghệ hàng đầu của chính quyền vào tháng 3 và hiện đang là đồng chủ tịch ủy ban cố vấn công nghệ của tổng thống - luôn bảo vệ quan điểm cho rằng sự can thiệp thái quá sẽ bóp nghẹt năng lực đổi mới sáng tạo.

Các chính sách trong nhiệm kỳ thứ hai của tổng thống cho đến nay phần lớn phản ánh góc nhìn nới lỏng của ngành công nghiệp công nghệ, bởi giới lãnh đạo doanh nghiệp tại Thung lũng Silicon luôn nằm trong nhóm những nhà tài trợ chính trị hào phóng nhất. Những nhân vật quyền lực như Mark Zuckerberg của Meta, Jeff Bezos của Amazon, Sundar Pichai của Google và Sam Altman của OpenAI đều từng ngồi ở vị trí trang trọng khi ông tuyên thệ nhậm chức vào tháng 1 năm 2025.

Sức mạnh của công nghệ mới và đề xuất giám sát tự nguyện

Để cân bằng giữa hai luồng quan điểm đối lập, sắc lệnh sắp tới được thiết kế để tạo ra một khuôn khổ tự nguyện, cho phép các nhà phát triển công nghệ tương tác linh hoạt với chính phủ Mỹ trước khi phát hành công khai các mô hình thuộc phạm vi điều chỉnh.

Theo cấu trúc của khuôn khổ này, các nhà phát triển sẽ được yêu cầu cung cấp mô hình của họ cho chính quyền xem xét trong khoảng thời gian 90 ngày trước khi chính thức tung ra thị trường. Thời gian đệm này được đánh giá là vô cùng quan trọng, tạo điều kiện cho các chuyên gia an ninh đánh giá rủi ro mà không làm đình trệ hoàn toàn hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Thêm vào đó, khuôn khổ cũng đề xuất việc cấp quyền truy cập sớm cho các nhà cung cấp cơ sở hạ tầng thiết yếu, chẳng hạn như các tổ chức ngân hàng và tài chính. Việc các ngân hàng được tiếp cận công nghệ trước khi công chúng biết đến sẽ giúp họ có đủ thời gian để củng cố hệ thống tường lửa, vá các lỗ hổng bảo mật và chuẩn bị các kịch bản đối phó trong trường hợp thuật toán bị tin tặc lợi dụng.

Cán cân quyền lực giữa hai nhóm ủng hộ đã thực sự thay đổi kể từ khi các hệ thống mới đầy sức mạnh chính thức lộ diện, bao gồm Mythos của Anthropic và GPT-5.5-Cyber của OpenAI. Các công ty an ninh mạng liên tục cảnh báo những mô hình thế hệ mới này sở hữu khả năng phân tích mã nguồn và tìm kiếm lỗ hổng nhanh đến mức chúng có thể tiếp sức cho các cuộc tấn công kỹ thuật số phức tạp ở quy mô chưa từng có.

Mặc dù một số giám đốc an ninh mạng cho rằng những nỗi sợ hãi đó đã bị thổi phồng quá mức, sự xuất hiện của Mythos vẫn đủ sức châm ngòi cho một cuộc chiến nhằm giành quyền kiểm soát định hướng chính sách. Kết quả của cuộc tranh luận này mang ý nghĩa sống còn đối với toàn ngành. Nếu quyết định của tổng thống làm chậm quá trình triển khai các mô hình ngôn ngữ lớn, hoặc buộc các công ty phải thay đổi hoàn toàn kiến trúc của mô hình để giải quyết các mối lo ngại về an toàn, chi phí vận hành sẽ đội lên rất cao, qua đó trực tiếp gây tổn hại đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ hiện đã tham gia sâu vào các cuộc thảo luận toàn chính quyền về cách thức ứng phó với khả năng của Mythos. Nhận thức được mức độ nghiêm trọng, các nhà lập pháp tại Quốc hội đã trực tiếp yêu cầu Giám đốc Không gian mạng Quốc gia Sean Cairncross phải khẩn trương làm việc với các cơ quan liên bang nhằm thiết lập một quy trình giám sát chặt chẽ những bước nhảy vọt đột ngột về năng lực công nghệ.

Ông Brad Carson - một cựu nghị sĩ hiện đang giúp điều hành một mạng lưới siêu ủy ban hành động chính trị có sự góp vốn của Anthropic - nhận định rằng, vài tháng qua đã đóng vai trò như một lời cảnh tỉnh lớn về vô số những điểm yếu chí mạng mà máy móc có thể vô tình hoặc cố ý tạo ra.

Cân bằng lợi ích quốc gia trên bàn cờ công nghệ toàn cầu

Những người lên tiếng bảo vệ ngành công nghiệp công nghệ nói với giới truyền thông rằng họ muốn thấy Trung tâm Tiêu chuẩn và Đổi mới Trí tuệ Nhân tạo thuộc Bộ Thương mại Mỹ đóng vai trò dẫn dắt trong phản ứng của chính quyền đối với các mô hình tiên tiến, thay vì giao phó toàn quyền cho các cơ quan an ninh tình báo. Họ khẳng định các công ty công nghệ luôn sẵn sàng làm việc tự nguyện với các nhà khoa học và chuyên gia an ninh mạng tại tổ chức dân sự đó để tìm ra tiếng nói chung.

Việc kiểm tra tự nguyện cấp liên bang đối với các mô hình mới thực tế đã được áp dụng trong vài năm qua, với việc các doanh nghiệp đi đầu như OpenAI và Anthropic chủ động nộp sản phẩm của họ để Trung tâm Tiêu chuẩn và Đổi mới Trí tuệ Nhân tạo tiến hành xem xét. Gần đây nhất, vào tháng 5, Bộ Thương mại từng đưa ra thông báo xác nhận rằng Google, xAI và Microsoft đã đồng ý nộp mô hình của họ để kiểm tra bảo mật, mặc dù các thông tin chi tiết về thỏa thuận này sau đó đã âm thầm biến mất khỏi trang web của cơ quan nhà nước mà không có bất kỳ lời giải thích nào.

Nhìn nhận vấn đề từ góc độ chiến lược vĩ mô, ông Neil Chilson - người đứng đầu bộ phận chính sách tại Viện Abundance - cho rằng, việc kìm hãm các mô hình mới trong khi chờ chính phủ liên bang xem xét thủ tục hành chính có thể giúp nước Mỹ giành được đôi chút lợi thế ngắn hạn trước các đối thủ cạnh tranh. Dù vậy, ông cảnh báo phương pháp rào giậu này sẽ không thể giữ công nghệ tối tân khỏi tay các thế lực thù địch trong dài hạn, bởi kiến thức khoa học luôn có cách thức riêng để rò rỉ và lan truyền xuyên biên giới.

Ông nhấn mạnh nước Mỹ cần phải tập trung vào việc đảm bảo rằng họ đang triển khai nhanh chóng và khai thác tối đa công nghệ này để tạo ra giá trị kinh tế. Thay vì lo sợ sự tiến bộ, chính phủ nên sử dụng chính sức mạnh của trí tuệ nhân tạo để củng cố hệ thống phòng thủ, nâng cấp cơ sở hạ tầng và duy trì khoảng cách công nghệ với phần còn lại của thế giới.

Quyết định sắp tới của tổng thống sẽ phải tìm ra điểm cân bằng mong manh giữa việc bảo vệ an toàn cho xã hội và duy trì động lực phát triển cho một trong những ngành công nghiệp quan trọng nhất của thế kỷ.