Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ lên tiếng về việc mở rộng Hiệp ước Mecca và thương vụ F-35

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan. Ảnh: THX/TTXVN

Theo truyền thông Qatar ngày 15/8, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan cho biết Ai Cập có thể gia nhập thỏa thuận phòng thủ chung vừa được Ankara ký kết với Saudi Arabia và Pakistan.

Phát biểu trong cuộc phỏng vấn truyền thông Qatar, ông Erdogan cho biết Hiệp ước Phòng thủ chung Mecca yêu cầu các bên ký kết thực hiện những bước đi thống nhất nếu một thành viên bị tấn công từ bên ngoài.

Nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ đánh giá thỏa thuận đã gửi đi một thông điệp quan trọng tới thế giới, đồng thời xác nhận khả năng Ai Cập tham gia đang nằm trong số các phương án mở rộng hiệp ước trong tương lai.

Thỏa thuận, còn được gọi là Hiệp ước Mecca, được ký kết vào ngày 14/8 bởi ông Erdogan, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif.

Theo nội dung hiệp ước, một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào bất kỳ nước nào trong ba thành viên sẽ được coi là hành động tấn công toàn bộ các bên. Điều khoản răn đe tập thể này được một số nhà phân tích so sánh với Điều 5 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương.

Tuy nhiên, giới chức Pakistan cảnh báo không nên xem Hiệp ước Mecca là một phiên bản tương đương NATO hoặc cho rằng thỏa thuận được thiết lập nhằm chống lại một quốc gia cụ thể.

Ưu tiên mở lại eo biển Hormuz

Trong cuộc phỏng vấn, ông Erdogan cũng đề cập hàng loạt vấn đề khu vực, bao gồm căng thẳng tại eo biển Hormuz và các cuộc xung đột ở Syria, Gaza và Liban.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ khẳng định việc mở lại eo biển Hormuz là một ưu tiên của Ankara, bởi tình trạng tuyến hàng hải này tiếp tục bị đóng không phục vụ lợi ích của bất kỳ bên nào. Ông đồng thời đánh giá Qatar đang giữ vai trò quan trọng trong những nỗ lực trung gian nhằm chấm dứt giao tranh tại khu vực.

Đối với Syria, ông Erdogan tuyên bố Thổ Nhĩ Kỳ sẽ làm mọi việc trong khả năng để hỗ trợ ổn định tại quốc gia láng giềng, đồng thời cho biết đang lên kế hoạch thăm nước này.

Theo nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ, cộng đồng người Kurd tại Syria cũng sẽ được hưởng thành quả từ hòa bình và ổn định. Ankara sẽ tiếp tục tăng cường quan hệ với các cộng đồng người Kurd và bảo vệ quyền lợi của họ trên toàn khu vực.

Về Gaza, ông Erdogan khẳng định Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không bỏ mặc vùng lãnh thổ này và sẽ thực hiện những biện pháp cần thiết để hỗ trợ. Ông cho rằng Hamas đang thiện chí thực hiện các cam kết, trong khi Israel vẫn tiếp tục chiến dịch quân sự.

Tại Liban, các cuộc tấn công của Israel tiếp diễn đang gây quan ngại nghiêm trọng đối với Ankara. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ cho biết ông đã trao đổi với Tổng thống Mỹ Donald Trump về yêu cầu chấm dứt xung đột tại Liban trong chuyến thăm Thổ Nhĩ Kỳ gần đây của ông Trump, đồng thời nhấn mạnh vai trò của Washington trong việc thúc đẩy giao tranh kết thúc.

Ông Erdogan cũng cam kết Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tiếp tục hỗ trợ Sudan và cho biết quan hệ giữa ông với Chủ tịch Hội đồng Chủ quyền Sudan Abdel Fattah al-Burhan đang ở trạng thái tốt. Đối với Libya, ông khẳng định quan hệ song phương vẫn ổn định và Ankara sẽ không từ bỏ quốc gia Bắc Phi này.

Thổ Nhĩ Kỳ chờ Mỹ thực hiện cam kết về F-35

Đề cập quan hệ với châu Âu, ông Erdogan cho rằng Liên minh châu Âu dường như không sẵn sàng kết nạp Thổ Nhĩ Kỳ. Việc gia nhập khối hiện không còn là ưu tiên của Ankara và theo ông, châu Âu sẽ là bên chịu thiệt hại từ quyết định này.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ đồng thời cho biết đã nhận được lời hứa từ ông Trump liên quan đến tiêm kích F-35 và hiện chờ phía Mỹ thực hiện cam kết.

Thổ Nhĩ Kỳ bị loại khỏi chương trình F-35 đa quốc gia năm 2019 sau khi tiếp nhận hệ thống phòng không S-400 do Nga sản xuất. Washington cho rằng hệ thống này có thể gây nguy hiểm cho công nghệ của dòng tiêm kích tàng hình F-35.

Tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara vào tháng 7, ông Trump cho biết chính quyền Mỹ sẽ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt theo Đạo luật Chống đối thủ của Mỹ thông qua trừng phạt (CAATSA), được áp đặt đối với Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng 12/2020 vì thương vụ S-400. Tổng thống Mỹ cũng để ngỏ khả năng Ankara trở lại chương trình F-35.

Dù vậy, kế hoạch chuyển giao tiêm kích vẫn vấp phải sự phản đối tại Quốc hội Mỹ. Một đạo luật được thông qua năm 2020 cấm Lầu Năm Góc bàn giao F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ chừng nào Ankara còn duy trì hệ thống phòng không S-400.

Những phát biểu trên được đưa ra trong bối cảnh Trung Đông đối mặt nhiều cuộc xung đột, eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa và cấu trúc an ninh khu vực có dấu hiệu dịch chuyển. Việc thúc đẩy mở rộng Hiệp ước Mecca, tăng cường quan hệ với các nước láng giềng và tìm đường trở lại chương trình F-35 có thể giúp Thổ Nhĩ Kỳ nâng cao vị thế chiến lược, đồng thời tác động đến cán cân quan hệ giữa Ankara với Mỹ, châu Âu và các đối tác Trung Đông.