TP. Đồng Nai: Khơi dậy sức mạnh văn hóa, tạo động lực phát triển bền vững

Phát huy giá trị di sản, khơi dậy bản sắc văn hóa

Lễ hội Lồng Tồng (còn gọi là lễ xuống đồng) là một nét đẹp văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc Tày, Nùng được duy trì và gìn giữ tại TP. Đồng Nai. Ảnh: TTXVN

Ngày 24/4/2026, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó quy định ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam. Đây không chỉ là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống mà còn khẳng định vai trò của văn hóa trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước.

Đối với TP. Đồng Nai, Ngày Văn hóa Việt Nam đầu tiên mang ý nghĩa đặc biệt khi địa phương đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với không gian phát triển rộng mở, quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và hội nhập ngày càng sâu rộng. Bên cạnh những lợi thế về kinh tế, hạ tầng và vị trí địa lý, chiều sâu văn hóa cùng những giá trị tốt đẹp của con người chính là nguồn lực nội sinh quan trọng để địa phương phát triển bền vững.

Trải qua hơn 300 năm hình thành và phát triển, kể từ dấu mốc thành lập dinh Trấn Biên năm 1698, Đồng Nai đã trở thành vùng đất hội tụ, giao thoa văn hóa của nhiều cộng đồng dân cư. Quá trình khai phá, lập nghiệp và xây dựng quê hương đã tạo nên không gian văn hóa phong phú, đa dạng, mang những nét đặc trưng riêng của vùng đất Đông Nam Bộ.

Những giá trị ấy được lưu giữ qua hệ thống di tích lịch sử, công trình kiến trúc, làng nghề truyền thống, lễ hội dân gian và đời sống văn hóa cộng đồng.

Văn miếu Trấn Biên. Ảnh: Văn Dũng

Trong đó, Văn miếu Trấn Biên là biểu tượng của truyền thống hiếu học, trọng nhân tài; gốm Biên Hòa thể hiện tài hoa, sức sáng tạo của nhiều thế hệ nghệ nhân. Cùng với đó, những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc tại Tà Lài, Bom Bo; không gian sinh thái, di sản gắn với Vườn quốc gia Cát Tiên và các loại hình nghệ thuật dân gian đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa Đồng Nai.

Không chỉ hiện diện trong các di sản vật thể và phi vật thể, văn hóa Đồng Nai còn được kết tinh qua phẩm chất con người: cần cù, năng động, sáng tạo, cởi mở, nghĩa tình và giàu tinh thần đoàn kết. Đây là những giá trị được bồi đắp qua nhiều thế hệ, tạo nên sức sống và bản lĩnh của vùng đất có truyền thống hội tụ, kết nối.

Tuy nhiên, trước tốc độ đô thị hóa và những tác động của hội nhập, công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa đang đặt ra không ít yêu cầu mới. Việc gìn giữ di sản không thể chỉ dừng ở bảo quản hiện vật, tu bổ di tích hay tổ chức các hoạt động mang tính thời điểm, mà cần gắn với đời sống đương đại, tạo ra những giá trị thiết thực cho cộng đồng.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam tiếp tục khẳng định văn hóa và con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững.

Từ định hướng này, Đồng Nai cần đổi mới tư duy phát triển văn hóa theo hướng kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và khai thác giá trị di sản, gắn văn hóa với phát triển kinh tế, du lịch và các ngành công nghiệp sáng tạo.

Gốm truyền thống Biên Hòa - Đồng Nai. Ảnh: Văn Dũng

Đối với nghề gốm Biên Hòa, bên cạnh gìn giữ kỹ thuật, bản sắc truyền thống, cần chú trọng ứng dụng công nghệ, đổi mới thiết kế, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Các di tích lịch sử, lễ hội, không gian văn hóa cộng đồng cũng cần được kết nối thành những sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương.

Đặc biệt, với lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, hệ sinh thái và sự đa dạng văn hóa, Đồng Nai có nhiều điều kiện phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn di sản. Việc khai thác hiệu quả các nguồn lực này không chỉ góp phần thúc đẩy tăng trưởng mà còn tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân.

Cùng với đó, đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu di sản, số hóa tư liệu và ứng dụng công nghệ trong quảng bá sẽ mở rộng khả năng tiếp cận các giá trị truyền thống, nhất là đối với thế hệ trẻ.

Đưa văn hóa trở thành động lực phát triển bền vững

Khuê Văn Các trong Văn miếu Trấn Biên. Ảnh: T.A

Phát huy nguồn lực văn hóa không chỉ là khai thác giá trị di sản mà quan trọng hơn phải xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, hình thành chuẩn mực ứng xử văn minh trong đời sống xã hội.

Đối với một địa phương có tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa cao như Đồng Nai, phát triển không chỉ được đánh giá bằng quy mô kinh tế, hệ thống hạ tầng hay những công trình hiện đại, mà còn phải thể hiện qua chất lượng sống, môi trường văn hóa và mức độ thụ hưởng các giá trị tinh thần của người dân.

Văn hóa cần được thể hiện cụ thể trong hoạt động của các cơ quan nhà nước, đạo đức công vụ, tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức; trong văn hóa kinh doanh, ý thức chấp hành pháp luật, bảo vệ môi trường và ứng xử nơi công cộng.

Một nền hành chính hiện đại phải gắn với thái độ phục vụ nhân dân chuyên nghiệp, trách nhiệm. Một đô thị văn minh không thể thiếu ý thức cộng đồng, văn hóa giao thông và môi trường sống an toàn, lành mạnh.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân; đồng thời quan tâm đầu tư thiết chế văn hóa, nâng cao chất lượng hoạt động văn hóa cơ sở, bảo đảm người dân được tiếp cận và thụ hưởng các giá trị văn hóa.

Trong bối cảnh phát triển mới, việc xây dựng con người Đồng Nai năng động, sáng tạo, nhân ái, có trách nhiệm với cộng đồng cần được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt, gắn với phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 vì vậy không chỉ là dịp nhìn lại, tôn vinh những giá trị truyền thống mà còn đặt ra yêu cầu chuyển hóa các giá trị văn hóa thành hành động cụ thể.

Đối với Đồng Nai, khơi dậy mạch nguồn văn hóa chính là phát huy sức mạnh từ lịch sử, di sản và con người, tạo nền tảng tinh thần vững chắc để địa phương phát triển nhanh, bền vững, đồng thời giữ gìn bản sắc trong quá trình hội nhập.