TP.HCM: Chùa Kỳ Quang 2 kiến trúc độc đáo “5 không” ẩn mình giữa phố thị

Cổng Chùa Kỳ Quang 2 nổi bật với sắc vàng cùng hệ thống tượng và hoa văn được tạo tác công phu, mở đầu cho không gian kiến trúc đặc biệt phía bên trong. Ảnh: Tường Quang

Từ bên ngoài, khó hình dung phía sau địa chỉ 154/4A Lê Hoàng Phái, phường Gò Vấp, TP.HCM lại mở ra một không gian có địa hình và cảnh quan đặc biệt đến vậy. Không có những dãy núi tự nhiên, Kỳ Quang 2 vẫn gợi cảm giác về một vùng sơn thủy thu nhỏ khi đá, hang động, thác nước, cây xanh và tượng Phật cùng hiện diện trong một quần thể kiến trúc độc đáo.

Ít ai biết rằng, trước khi có diện mạo đặc biệt như hiện nay, nơi đây từng là một ngôi chùa làng. Chùa được xây dựng năm 1926 với tên gọi Thanh Châu Tự. Sau nhiều năm tồn tại, đến năm 2000, chùa được xây dựng mới và mở rộng trên khuôn viên khoảng 7.500 m². Ý tưởng kiến trúc của ngôi chùa gắn với Hòa thượng Thích Thiện Chiếu, người có nhiều năm gắn bó với nơi đây.

Cây xanh, dòng nước và những pho tượng đan xen trong khuôn viên, tạo nên nét thanh tịnh riêng của Chùa Kỳ Quang 2 giữa lòng đô thị. Ảnh: Đức Linh

Điểm khiến Kỳ Quang 2 trở nên khác biệt nằm ngay ở cách tổ chức không gian. Thay vì những khối nhà tách biệt theo lối kiến trúc thường thấy, công trình được tạo dựng như một quần thể núi đá với 18 ngọn núi lớn nhỏ, mô phỏng hình ảnh “năm non, bảy núi” gồm Ngũ Hành Sơn và Thất Sơn. Xen giữa các khối núi là 11 hang động; tại bốn góc khu vực chính điện còn có những dòng nước từ trên cao đổ xuống, tạo thêm nét sinh động cho cảnh quan.

Bởi vậy, hành trình khám phá Kỳ Quang 2 không đơn thuần là bước từ sân vào chánh điện. Men theo những lối đi giữa các khối đá, người viếng bắt gặp tượng Phật ẩn hiện bên cây xanh, hang động và những khoảng không gian tĩnh lặng. Càng đi sâu vào bên trong, cảm giác về một công trình nằm giữa đô thị dường như càng nhạt đi, thay vào đó là dáng dấp của một vùng sơn thủy được thu nhỏ trong khuôn viên chùa.

Những đường nét kiến trúc cầu kỳ với họa tiết tứ linh, tượng Phật và các khoảng mở góp phần tạo nên diện mạo khác biệt của Chùa Kỳ Quang 2. Ảnh: Tường Quang

Chính từ cách tạo dựng ấy, Kỳ Quang 2 thường được biết đến với tên gọi ngôi chùa kiến trúc “5 không”: không nóc, không cột, không tường, không đà và không cửa.

“Năm không” tại Kỳ Quang 2 không chỉ là cách gọi mô tả nét kiến trúc khác biệt. Theo quan niệm được gửi gắm trong cách tạo dựng không gian của chùa, chữ “không” còn gợi đến tinh thần rộng mở trong Phật giáo. Không cửa gợi sự không ngăn cách; không tường thể hiện sự không giới hạn; không nóc tạo cảm giác không gian mở rộng lên trời cao. Nhờ đó, tổng thể công trình đem đến cảm giác khoáng đạt, ít bị bó hẹp bởi những giới hạn thường thấy của một kiến trúc khép kín.

Những khối đá và hang động được tạo dựng liên hoàn, gợi dáng dấp một vùng sơn thủy thu nhỏ trong khuôn viên Chùa Kỳ Quang 2. Ảnh: Đức Linh

Các khối núi và hang động dường như trở thành một phần của chính công trình. Núi nâng đỡ chùa, chùa hiện diện giữa núi; đá vừa tạo hình cảnh quan, vừa hòa vào những kết cấu kiến trúc bên trong. Sự kết hợp giữa đá, núi, hang động, nước và cây xanh cũng tạo nên nét riêng của Kỳ Quang 2 giữa lòng thành phố.

Sắc vàng đặc trưng của các hạng mục kiến trúc nổi bật giữa màu xanh cây cối. Tại những khoảng hang đá, ánh sáng tự nhiên len qua các khoảng mở, soi lên những pho tượng Phật, tạo nên khung cảnh vừa trang nghiêm vừa gần gũi. Mỗi góc nhìn lại mở ra một lớp không gian khác, khi là những khối đá nối tiếp nhau, khi là tượng Phật giữa cây xanh, lúc lại là những khoảng lặng bên dòng nước.

Không gian chánh điện rộng, thoáng với tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni trong tư thế chuyển Pháp luân là điểm nhấn trang nghiêm của Chùa Kỳ Quang 2. Ảnh: Đức Linh

Chánh điện Kỳ Quang 2 có không gian rộng và thoáng, tôn trí Đức Phật Thích Ca Mâu Ni trong tư thế chuyển Pháp luân. Xung quanh là nhiều tượng Phật, Bồ-tát, La-hán cùng các hình tượng gắn với đời sống Phật giáo. Từ tầng một đến tầng bốn có các hành lang, tạo điều kiện để người viếng di chuyển, chiêm bái và quan sát hệ thống tượng được bố trí trong khuôn viên.

Bên cạnh dấu ấn kiến trúc và không gian Phật giáo, Kỳ Quang 2 còn được nhiều người biết đến bởi mái ấm tình thương dành cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Mái ấm được thành lập từ năm 1994, qua nhiều năm trở thành nơi chăm sóc, nuôi dưỡng nhiều trẻ mồ côi, khuyết tật và có hoàn cảnh khó khăn.

Đằng sau những khối đá tưởng như tĩnh lặng là một nhịp sống đầy tình người. Tiếng trẻ nhỏ, những sinh hoạt thường ngày, việc học tập và chăm sóc các em khiến Kỳ Quang 2 không chỉ là nơi để Phật tử, người dân tìm đến lễ Phật hay vãn cảnh. Nơi đây còn là mái nhà của những em nhỏ cần sự chở che, để các em được chăm sóc và lớn lên trong tình yêu thương, sẻ chia của cộng đồng.

Nhìn từ trên cao, những mảng kiến trúc mang sắc vàng nổi bật giữa cây xanh, tạo nên một khoảng không gian thanh tịnh của Chùa Kỳ Quang 2 giữa phố thị TP.HCM. Ảnh: Tường Quang

Qua gần một thế kỷ, từ Thanh Châu Tự được hình thành năm 1926 đến quần thể Kỳ Quang 2 hôm nay, ngôi chùa đã trải qua nhiều đổi thay. Giữa nhịp sống đô thị, Kỳ Quang 2 vẫn tạo cho mình một diện mạo riêng, khó nhầm lẫn với những công trình Phật giáo khác.

Nhắc đến Chùa Kỳ Quang 2, người ta không chỉ nhớ về kiến trúc “5 không” hay quần thể núi đá, hang động khác lạ, mà còn cảm nhận được một khoảng không gian riêng giữa phố thị. Ở đó, kiến trúc, tượng Phật, cảnh quan và mái ấm dành cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt cùng hiện diện, tạo nên một Kỳ Quang 2 vừa độc đáo, thanh tịnh, vừa gần gũi và giàu giá trị nhân văn giữa lòng TP.HCM.