TP.HCM đứng trước cuộc 'đại phẫu' toàn diện

Hệ thống khu chế xuất và khu công nghiệp TP.HCM đang đứng trước một cuộc "đại tu" toàn diện. Ảnh: Quỳnh Danh.

Chia sẻ tại Diễn đàn "Công nghiệp 4.0 & Chuỗi cung ứng thông minh - Động lực mới cho TP.HCM" do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chỉ đạo mới đây, ông Nguyễn Trung Tín, Phó trưởng ban Quản lý các Khu chế xuất và Khu công nghiệp TP.HCM (HEPZA), cho biết hệ thống khu chế xuất và khu công nghiệp TP.HCM đang đứng trước một cuộc "đại tu" toàn diện để thoát khỏi mô hình phát triển cũ.

Áp lực chuyển đổi đến từ bài toán tăng trưởng

Theo ông, thành phố xác định mục tiêu trọng tâm là chuyển đổi các khu hiện hữu theo hướng sinh thái, thông minh và đa chức năng. Thực tế, thành phố hiện sở hữu 17 khu công nghiệp đã được thành lập với tổng diện tích 3.733 ha. Tuy nhiên, con số tổng diện tích thực hiện lộ trình tái cấu trúc lên tới hơn 3.800 ha.

Ông Nguyễn Trung Tín, Phó trưởng ban Quản lý các Khu chế xuất và Khu công nghiệp TP.HCM (HEPZA). Ảnh: Đình Đại.

Dữ liệu thống kê cho thấy các khu này đã đạt tỷ lệ lấp đầy khoảng 80%. Đây là một nền tảng kinh tế "khổng lồ" với 5.300 dự án đầu tư, thu hút tổng vốn gần 80 tỷ USD Mỹ và tạo ra sinh kế cho 920.000 lao động.

Đáng chú ý, áp lực chuyển đổi không đến từ mong muốn chủ quan mà từ bài toán tăng trưởng mới. Ông Nguyễn Thành Trung, Phó giám đốc Sở Tài chính TP.HCM, khẳng định việc thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% trong năm 2026 là thách thức lớn khi các cơ quan phải vừa duy trì quy mô kinh tế hơn 3 triệu tỷ đồng, vừa phải tái cấu trúc toàn diện dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và logistics thông minh.

Nhìn nhận về thực trạng, ông Tín đánh giá mô hình phát triển công nghiệp truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế như quỹ đất ngày càng hẹp, áp lực cạnh tranh gia tăng, chi phí sản xuất tăng cao. Sự chuyển dịch này còn bị thúc đẩy bởi những yêu cầu khắt khe từ nhà đầu tư về chuyển đổi số, năng lượng xanh và cung ứng thông minh.

Điểm đáng chú ý trong chiến lược này nằm ở sự kết nối liên vùng. Cụ thể, TP.HCM giữ vai trò trung tâm tài chính, đổi mới sáng tạo và điều hành cung ứng toàn vùng. Trong khi đó, Bình Dương (cũ) trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao, còn Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) là trung tâm kinh tế biển, trung chuyển quốc tế và năng lượng sạch. Sự liên kết này tạo ra một hệ sinh thái từ nghiên cứu, sản xuất đến logistics và xuất khẩu, giúp Việt Nam đủ năng lực cạnh tranh với các siêu đô thị hàng đầu Đông Nam Á.

Tuy mục tiêu được vạch rõ, lộ trình thực hiện vẫn gặp nhiều rào cản. Ông Trung thừa nhận các "điểm nghẽn về thủ tục hành chính" và khó khăn trong việc thu hút nguồn lực tham gia đầu tư vẫn tồn tại. Quá trình tái cấu trúc các khu công nghiệp gặp nhiều vướng mắc về đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và tình trạng các dự án chậm triển khai gây ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Một nghịch lý khác nằm ở sự lệch pha giữa hạ tầng thực tế và nhu cầu của công nghệ 4.0. Hiện, thành phố đang chờ Luật Đô thị đặc biệt, nền tảng pháp lý quan trọng để tạo ra các cơ chế vượt trội về phân cấp, phân quyền trong đầu tư, tài chính và đất đai. Nếu thiếu cơ chế này, việc chuyển đổi sang sản xuất thông minh sẽ chỉ dừng lại ở các dự án thí điểm nhỏ lẻ thay vì một sự thay đổi hệ thống.

Để hiện thực hóa tầm nhìn, đại diện Sở Tài chính cho biết thành phố sẽ đầu tư quyết liệt vào các siêu dự án hạ tầng kết nối như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, các tuyến Metro, sân bay Long Thành và cảng quốc tế Cần Giờ. Song song đó, hạ tầng số được đẩy mạnh. Dự án này tập trung triển khai các nền tảng quản trị số và thông tin giữa các doanh nghiệp tại các khu chế xuất, khu công nghiệp trong giai đoạn 2024 - 2030.

Trọng trách lớn về phát triển logistics

Cũng tại sự kiện, ông Lê Văn Danh, Phó giám đốc Sở Công Thương TP.HCM cho biết thành phố được xác định là đô thị đặc biệt, giữ vai trò liên thông và mở đường về mô hình phát triển thể chế cũng như phương thức quản trị hiện đại. Theo Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 tại Quyết định số 229, thành phố mang trọng trách trở thành trung tâm dịch vụ logistics đẳng cấp quốc tế. Đây là cực tăng trưởng chủ yếu của vùng Đông Nam Bộ và cả nước, nơi ngành logistics phải được tích hợp sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Lê Văn Danh, Phó giám đốc Sở Công Thương TP.HCM. Ảnh: Đình Đại.

Số liệu năm 2025 cho thấy những đóng góp rõ nét của ngành logistics vào cơ cấu kinh tế địa phương. Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) thành phố tăng trưởng 7,83%, đạt gần 2,97 triệu tỷ đồng. Riêng dịch vụ vận tải và kho bãi ghi nhận mức tăng trưởng vượt trội 12,7%, tương đương hơn 568.000 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 19,1% trong quy mô kinh tế thành phố.

Liên quan đến ngành logistics, trả lời Tri Thức - Znews, ông Phạm Quốc Long, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Gemadept cho biết vừa qua, hạ tầng logistics của TP.HCM đạt nhiều cột mốc phát triển, trong đó có việc động thổ cảng Gemalink giai đoạn 2 và chuẩn bị khởi công siêu cảng Cái Mép Hạ. Theo ông, đây là những công trình trọng điểm giúp khai thông chuỗi cung ứng logistics của Việt Nam và góp phần vào quá trình tăng trưởng 2 con số của thành phố.

"Tôi tin rằng với những công trình mới, chuỗi cung ứng logistics của các doanh nghiệp Việt Nam sẽ ngày càng hòa nhập vào chuỗi cung ứng của toàn cầu", đại diện Gemadept nói thêm.

Bên cạnh những điểm mới, ngành logistics vẫn gặp những rào cản nhất định, như giá bốc xếp cảng biển của Việt Nam nằm ở mức rất thấp so với khu vực và tỷ trọng vận tải thủy nội địa của Việt Nam vẫn còn khiêm tốn.

Theo ông Long, việc đẩy mạnh vận tải thủy nội địa vừa giúp giảm chi phí logistics, vừa hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải nhờ hiệu quả sử dụng năng lượng cao hơn so với nhiều phương thức vận tải khác. Bên cạnh đó, ông cho rằng các doanh nghiệp cần sớm rà soát, điều chỉnh giá dịch vụ bốc xếp tại cảng biển, đồng thời đẩy nhanh quy hoạch tổng thể hệ thống cảng biển. Việc phát triển chuỗi vận tải đa phương thức kết nối các cảng biển sẽ góp phần hình thành mạng lưới giao thông đồng bộ, liên thông và hiệu quả hơn.

Đáng chú ý thời gian qua, ông Long nhận định những nghị quyết kịp thời của Chính phủ về việc định hướng, phát triển logistics cũng như các văn bản chỉ đạo liên quan của TP.HCM đã giúp "cởi trói" mạnh mẽ cho ngành vận tải biển.

Trong giai đoạn hiện tại, đại diện Gemadept nhấn mạnh thế giới đang ngày càng trở nên phân mảnh và bất ổn, vì vậy các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực logistics phải chú trọng đến hoạt động sản xuất của mình theo hướng bền vững. Ngoài ra, công ty cũng cần giữ vững và ổn định nguồn cung, đồng thời kiểm soát giá cả đầu vào phù hợp nhằm tránh các rủi ro không đáng có. Ông Long khuyến nghị mỗi doanh nghiệp phải chuẩn bị những kịch bản để thích ứng với những biến chuyển của thế giới.

Nhìn về 5 năm tới, Gemadept cho rằng cùng với sự phát triển của các công trình hạ tầng và hệ thống giao thông mới, ngành logistics Việt Nam sẽ có vị thế xứng đáng hơn trong nền kinh tế. Ngành được kỳ vọng sẽ tăng trưởng nhanh hơn, nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng tốt hơn với các xu hướng toàn cầu như phát triển xanh và chuyển đổi số. Đồng thời, doanh nghiệp cũng sẽ có điều kiện xây dựng và cung cấp những giải pháp logistics hiệu quả hơn, đáp ứng tốt nhu cầu của khách hàng và cộng đồng doanh nghiệp trong tương lai.