TP.HCM gần 14 triệu dân vẫn 'khát' trẻ sơ sinh

Dân số tăng nhanh, chạm ngưỡng gần 14 triệu người, nhưng số trẻ em sinh ra lại giảm sâu, nguy cơ đẩy TP.HCM vào một cuộc khủng hoảng nhân khẩu học âm thầm. Theo lãnh đạo ngành y tế, nếu không có giải pháp đủ mạnh và dài hạn, thành phố có thể đối mặt nguy cơ thiếu hụt lực lượng lao động và già hóa dân số trong tương lai gần.

Mức sinh 1,51: Tăng nhẹ nhưng chưa đủ để yên tâm

TP.HCM tiếp tục khẳng định vị thế là siêu đô thị lớn nhất cả nước khi quy mô dân số đạt gần 13,8 triệu người vào cuối năm 2025. Tỷ lệ dân cư sinh sống tại khu vực đô thị chiếm hơn 77%, phản ánh tốc độ đô thị hóa mạnh mẽ và sức hút kinh tế của thành phố.

Dân số TP.HCM tăng mạnh nhưng mức sinh chạm đáy, đẩy TP vào nguy cơ già hóa và thiếu hụt lao động trong tương lai - Ảnh: minh họa

Tuy nhiên, đằng sau sự gia tăng dân số về quy mô là một thực tế đáng lo ngại: mức sinh tự nhiên đang giảm dần và chưa có dấu hiệu phục hồi rõ rệt. Theo ông Nguyễn Tăng Minh - Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM - phần lớn mức tăng dân số hiện nay đến từ di cư cơ học, trong khi khả năng tự tái tạo dân số của thành phố đang suy yếu.

“Đây là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc, bởi nếu không có giải pháp phù hợp, cấu trúc dân số sẽ mất cân đối trong tương lai”, ông Minh nhận định.

Số liệu năm 2025 cho thấy tổng tỉ suất sinh của TP.HCM đạt 1,51 con/phụ nữ, cao hơn mức mục tiêu đề ra trước đó. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn nhiều so với mức sinh thay thế 2,1 con - ngưỡng cần thiết để duy trì quy mô dân số ổn định.

Theo ông Nguyễn Tăng Minh, việc mức sinh nhích nhẹ chưa thể phản ánh sự phục hồi bền vững. “TP.HCM vẫn nằm trong nhóm địa phương có mức sinh thấp nhất cả nước. Những cải thiện hiện nay mới chỉ mang tính ngắn hạn, chưa đủ để đảo chiều xu hướng dài hạn”, ông nói.

Tốc độ tăng dân số tự nhiên thấp cũng cho thấy khả năng bổ sung lực lượng lao động trong tương lai đang bị thu hẹp.

Chính sách khuyến sinh: Nỗ lực lớn nhưng chưa tạo đột phá

Thực tế cho thấy, xu hướng sinh ít không phải là lựa chọn mang tính cá nhân đơn thuần, mà chịu ảnh hưởng lớn từ điều kiện kinh tế – xã hội.

Giá nhà tăng cao, chi phí sinh hoạt đắt đỏ, áp lực công việc và chi phí nuôi dạy con ngày càng lớn khiến nhiều cặp vợ chồng trẻ phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định sinh con.

Theo ông Nguyễn Tăng Minh, việc sinh con hiện nay đã trở thành một quyết định mang tính chiến lược đối với nhiều gia đình. “Người trẻ không ngại sinh con, nhưng họ cần sự đảm bảo về điều kiện sống, thu nhập và môi trường nuôi dạy con cái”, ông phân tích.

Trong bối cảnh đó, việc trì hoãn hoặc từ chối sinh con trở thành lựa chọn thực tế của nhiều người.

Trước thực trạng mức sinh thấp, TP.HCM đã triển khai nhiều chính sách nhằm khuyến khích người dân sinh con. Thành phố dành ngân sách hàng chục tỉ đồng mỗi năm cho công tác dân số, đồng thời triển khai các chương trình truyền thông rộng khắp.

Bên cạnh đó, một số chính sách hỗ trợ tài chính trực tiếp cũng được áp dụng, như thưởng tiền cho phụ nữ sinh đủ hai con hoặc hỗ trợ chi phí sàng lọc trước sinh.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Tăng Minh, hiệu quả của các chính sách này vẫn còn hạn chế. “Các hỗ trợ hiện nay chủ yếu mang tính ngắn hạn, trong khi người dân cần những giải pháp dài hạn như nhà ở, việc làm ổn định và dịch vụ chăm sóc trẻ em”, ông cho biết.

Điều này cho thấy khoảng cách giữa chính sách và nhu cầu thực tế vẫn chưa được thu hẹp.

Không thể chỉ dựa vào tiền để khuyến sinh

Song song với mức sinh thấp là xu hướng già hóa dân số ngày càng rõ rệt. Tuổi thọ trung bình của người dân TP.HCM đã đạt khoảng 76,7 tuổi, tỉ lệ người cao tuổi đang gia tăng.

Theo ông Nguyễn Tăng Minh, nếu xu hướng này tiếp tục, thành phố có thể đối mặt với nguy cơ “già trước khi giàu”. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thị trường lao động mà còn tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế và an sinh xã hội.

“Khi lực lượng lao động giảm dần, trong khi số người cần chăm sóc tăng lên, áp lực lên ngân sách và hệ thống phúc lợi sẽ rất lớn”, ông cảnh báo.

Một trong những điểm mấu chốt được các chuyên gia nhấn mạnh là việc khuyến sinh không thể chỉ dựa vào hỗ trợ tài chính.

Theo ông Nguyễn Tăng Minh, điều quan trọng là xây dựng một môi trường sống đủ tốt để người dân yên tâm sinh con. “Chính sách dân số cần gắn với chính sách nhà ở, giáo dục, việc làm và phúc lợi xã hội”, ông nhấn mạnh.

Khi người dân cảm thấy an toàn về tương lai, họ sẽ có xu hướng sẵn sàng sinh con hơn.

Để giải quyết bài toán mức sinh thấp, TP.HCM cần một cách tiếp cận mang tính chiến lược, thay vì các giải pháp ngắn hạn.

Theo ông Nguyễn Tăng Minh, chính sách dân số cần được tích hợp vào chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của thành phố. Việc nâng cao chất lượng sống, cải thiện điều kiện làm việc và mở rộng hệ thống an sinh sẽ đóng vai trò then chốt.

TP.HCM đang đứng trước một thời điểm quan trọng trong quá trình phát triển. Những quyết định được đưa ra hôm nay sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc dân số trong nhiều thập kỷ tới.

“Bài toán dân số không thể giải quyết trong một sớm một chiều. Nhưng nếu không hành động ngay từ bây giờ, hệ lụy sẽ rất khó khắc phục trong tương lai”, ông Minh nhấn mạnh.

Hồ Quang