TP.HCM hướng tới trung tâm y tế ASEAN - Bài 1: Y tế chuyên sâu ghi dấu những kỳ tích ngoạn mục

Thời gian qua, các kỹ thuật y tế chuyên sâu đang tạo nền tảng để TP.HCM từng bước hướng tới trung tâm y tế chuyên sâu của khu vực.

Một phụ nữ 68 tuổi bị nhồi máu cơ tim cấp bất ngờ ngừng tim trên xe taxi chỉ vài phút trước khi đến bệnh viện; một nam vận động viên ngoài 40 tuổi cũng đột ngột ngừng tim khi tham gia giải marathon... May mắn, cả hai đã được cứu sống nhờ kỹ thuật E-CPR (hồi sinh tim phổi có hỗ trợ tuần hoàn ngoài cơ thể).

TS.BS Giang Minh Nhật, Phó Trưởng khoa Hồi sức Tim mạch, Bệnh viện (BV) Nhân dân Gia Định (TP.HCM), cho biết đây là hai trường hợp điển hình được cứu sống sau khi BV triển khai kỹ thuật E-CPR từ quý I-2025.

Hồi sinh sự sống từ ranh giới tử thần

TS.BS Giang Minh Nhật, Phó Trưởng khoa Hồi sức Tim mạch, BV Nhân dân Gia Định thăm khám cho bệnh nhân. Ảnh: THẢO PHƯƠNG

Ở trường hợp người phụ nữ nhồi máu cơ tim, ngay khi bệnh nhân được đưa đến BV Đa khoa Sài Gòn (cũ), quy trình E-CPR được kích hoạt với sự hỗ trợ của BV Nhân dân Gia Định. Ê-kíp ECMO nhanh chóng thiết lập tuần hoàn ngoài cơ thể, sau đó chuyển bệnh nhân về BV Nhân dân Gia Định can thiệp mạch vành. Người bệnh hồi phục tốt, đã trở lại cuộc sống bình thường.

Nam vận động viên marathon được thiết lập ECMO muộn hơn do thời gian vận chuyển kéo dài 20-30 phút. Dù quá trình hồi phục gặp nhiều khó khăn, hiện bệnh nhân đã có thể tự ăn uống, vận động và sinh hoạt cơ bản.

Theo BS Nhật, E-CPR là bước tiến quan trọng trong hồi sức tim mạch, mở ra cơ hội sống cho những bệnh nhân ngừng tim không đáp ứng với hồi sinh tim phổi thông thường. Đây được xem là biện pháp cứu sống cuối cùng khi tim không thể đập trở lại.

Ê-kíp BV Nhân dân Gia Định thực hiện kỹ thuật E-PCR hồi sinh tim phổi có hỗ trợ tuần hoàn ngoài cơ thể cho bệnh nhân ngưng tim ngoại viện. Ảnh: BVCC

Từ cuối quý I-2025, sau khi được Sở Y tế TP.HCM phê duyệt, BV Nhân dân Gia Định chính thức triển khai E-CPR cho cả bệnh nhân ngừng tim nội viện và ngoại viện. Đối với các trường hợp ngoại viện, ê-kíp ECMO có thể đến cơ sở tiếp nhận để thiết lập hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể trước khi chuyển bệnh nhân về điều trị chuyên sâu.

Đến cuối năm 2025, BV đã thực hiện 14 ca E-CPR, gồm 9 ca ngừng tim nội viện và 5 ca ngoại viện. Tỉ lệ sống còn đạt khoảng 33-36%, tương đương nhiều trung tâm lớn trên thế giới. Theo BS Nhật, nếu không có E-CPR, tỉ lệ tử vong ở nhóm này gần như 100%.

“Yếu tố quyết định thành công là thời gian vàng, bởi nếu ngừng tim kéo dài quá 60 phút, cơ hội cứu sống gần như không còn. Tuy nhiên, việc nhân rộng kỹ thuật hiện vẫn đối mặt nhiều thách thức như thiếu máy sốc điện công cộng, chất lượng cấp cứu ban đầu chưa đồng đều, áp lực nhân lực chuyên sâu và các vướng mắc về tài chính, pháp lý. Để khắc phục những vấn đề trên, cần đồng bộ từ cấp cứu cộng đồng đến cơ chế hỗ trợ để mở rộng cơ hội sống cho người bệnh ngay từ ranh giới sinh tử” – BS Nhật nói.

Ê-kíp BV Nhân dân Gia Định thực hiện kỹ thuật E-PCR hồi sinh tim phổi có hỗ trợ tuần hoàn ngoài cơ thể cho bệnh nhân ngưng tim ngoại viện. Ảnh: BVCC

Giữ cơ hội làm mẹ cho bệnh nhân ung thư cổ tử cung

Khoảnh khắc những bệnh nhân ung thư cổ tử cung đầu tiên mang thai và sinh con khỏe mạnh sau phẫu thuật, bảo tồn khả năng sinh sản là dấu mốc đặc biệt đối với BS CKII Nguyễn Văn Tiến, Trưởng khoa Ngoại 2, BV Ung Bướu TP.HCM.

“Cảm giác lúc đó rất khó diễn tả, vừa áp lực vừa hạnh phúc, như một sự ghi nhận cho cả ê-kíp” - BS Tiến chia sẻ.

Theo BS Tiến, do đây là kỹ thuật mới tại Việt Nam, mỗi trường hợp đều được lựa chọn kỹ lưỡng, bảo đảm đúng chỉ định ở giai đoạn sớm. Thách thức lớn nhất là phải đồng thời đạt hai mục tiêu: Kiểm soát triệt để ung thư và bảo tồn khả năng sinh sản. Đặc biệt, công đoạn tạo hình lại cổ tử cung sau phẫu thuật đòi hỏi kỹ thuật rất tinh vi.

BS CKII Nguyễn Văn Tiến, Trưởng khoa Ngoại 2, BV Ung Bướu TP.HCM, cùng ê-kíp phẫu thuật bảo tồn khả năng sinh sản cho bệnh nhân ung thư cổ tử cung. Ảnh: BVCC

Ý tưởng triển khai kỹ thuật này xuất phát từ thực tế ngày càng nhiều phụ nữ trẻ mắc ung thư cổ tử cung, trong đó không ít người chưa lập gia đình hoặc chưa sinh con. Với các phương pháp điều trị truyền thống, nhiều trường hợp phải cắt toàn bộ tử cung, đồng nghĩa mất cơ hội làm mẹ, dù bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm.

Từ đó, BS Tiến cùng ê-kíp đã nghiên cứu, đề xuất triển khai phẫu thuật bảo tồn khả năng sinh sản. Sau khi được BV và cơ quan quản lý y tế chấp thuận, kỹ thuật chính thức được thực hiện từ năm 2018.

Theo BS Tiến, điểm đặc biệt của phương pháp này không chỉ là cuộc phẫu thuật mà là cả hành trình điều trị kéo dài. Sau mổ, bệnh nhân tiếp tục được theo dõi khả năng phục hồi và mang thai. Khi có thai, việc chăm sóc được phối hợp chặt chẽ giữa chuyên khoa ung bướu và sản khoa; nhiều trường hợp phải mổ lấy thai chủ động và trẻ sinh non cần được theo dõi thêm bởi chuyên khoa nhi.

BS CKII Nguyễn Văn Tiến, Trưởng khoa Ngoại 2, BV Ung Bướu TP.HCM. Ảnh: THẢO PHƯƠNG

Đến nay, BV Ung Bướu TP.HCM đã thực hiện hơn 30 ca phẫu thuật bảo tồn sinh sản cho bệnh nhân ung thư cổ tử cung, trong đó khoảng 15 trường hợp đã sinh con thành công.

Giành lại nhịp tim thai nhi từ trong bụng mẹ

Một thai nhi mắc bệnh tim bẩm sinh nặng được can thiệp ngay từ trong bụng mẹ, chào đời an toàn và tiếp tục phát triển tốt là thành quả đặc biệt của kỹ thuật can thiệp tim bào thai – lĩnh vực y học chuyên sâu còn rất mới tại Việt Nam.

Ê-kíp BV Từ Dũ và BV Nhi đồng 1 (TP.HCM) thực hiện ca thông van tim can thiệp bào thai thứ 9 cho sản phụ người Singapore. Ảnh: BVCC

TS.BS Đỗ Nguyên Tín, Trưởng khoa Tim mạch Can thiệp, BV Nhi đồng 1 TP.HCM, cho biết kỹ thuật này được triển khai từ năm 2023. Ca thành công đầu tiên đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong điều trị tim bẩm sinh trước sinh. Đến nay, ê-kíp đã thực hiện khoảng 14 trường hợp và không ngừng hoàn thiện kỹ thuật.

Theo BS Tín, một trong những tiến bộ nổi bật là khả năng can thiệp ở giai đoạn thai nhỏ hơn. Nếu trước đây chủ yếu thực hiện khi thai 30-32 tuần tuổi, hiện nay các bác sĩ có thể can thiệp từ khoảng 26 tuần. Điều trị sớm giúp tăng cơ hội phục hồi cho thai nhi, dù đòi hỏi thao tác chính xác hơn do kích thước tim rất nhỏ.

Cạnh đó, ê-kíp cũng phát triển thêm nhiều giải pháp kỹ thuật mới, trong đó có kỹ thuật “kim trong kim” để xử lý các trường hợp cấu trúc tim dày, khó tiếp cận. Điều này cho thấy khả năng làm chủ kỹ thuật ngày càng toàn diện.

TS.BS Đỗ Nguyên Tín, Trưởng khoa Tim mạch Can thiệp, BV Nhi Đồng 1 TP.HCM, trong một ca phẫu thuật. Ảnh: THẢO PHƯƠNG

“Thành công của kỹ thuật không chỉ nằm ở cuộc can thiệp kéo dài vài chục phút mà là cả một quy trình phối hợp liên chuyên khoa chặt chẽ. Từ chẩn đoán, can thiệp trong bào thai, theo dõi thai kỳ, xử trí khi sinh đến điều trị sau sinh đều có sự tham gia của các chuyên gia sản khoa, tim mạch, hồi sức và nhi khoa” – BS Tín nhấn mạnh.

Sau can thiệp, thai phụ tiếp tục được theo dõi tại BV sản. Khi trẻ chào đời, tùy tình trạng sẽ được can thiệp ngay hoặc chuyển sang điều trị chuyên sâu tại các BV nhi. Một số trường hợp cần can thiệp tiếp để hoàn thiện điều trị. Thực tế cho thấy các trẻ đã được can thiệp đều có kết quả khả quan và phát triển tốt.

TS.BS Đỗ Nguyên Tín cùng ê-kíp thực hiện thông van tim cho một bệnh nhi. Ảnh: THẢO PHƯƠNG

BS Tín cho rằng bên cạnh năng lực chuyên môn, sự đồng lòng của đội ngũ y, BS và niềm tin của thai phụ là yếu tố then chốt giúp kỹ thuật được triển khai thành công. Tuy nhiên, khó khăn hiện nay là cơ chế pháp lý và tài chính chưa hoàn thiện, kỹ thuật chưa có đầy đủ danh mục chi trả, chưa có quy định cụ thể về chi phí hay thù lao chuyên môn.

BS Tín đề xuất cần sớm xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng để các BS yên tâm triển khai, đồng thời từng bước nhân rộng kỹ thuật tại các cơ sở đủ điều kiện. Điều này sẽ giúp nhiều thai nhi được tiếp cận điều trị sớm, giảm nguy cơ tử vong, di chứng và tạo nền tảng phát triển các lĩnh vực y học chuyên sâu trong tương lai.

BS CKII VÕ HỒNG MINH PHƯỚC, Phó Giám đốc BV Ung Bướu TP.HCM:

Y tế chuyên sâu tạo đà cho du lịch y tế