TP.HCM làm gì để nhân lực tinh hoa quốc tế muốn ở lại?

Khi lợi thế đầu tư nằm ở con người

Khi đến TP.HCM làm việc gần 20 năm trước, ông Dương Khai Dũng (Yang Kai Yong), Phó chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam, đồng thời là Tổng giám đốc Công ty TNHH Sepzone – Linh Trung (Việt Nam) xem thành phố này đơn giản chỉ là một điểm đến nghề nghiệp.

Nhưng gần hai thập kỷ trôi qua, TP.HCM dần trở thành nơi ông sinh sống và gắn bó lâu dài. Trải nghiệm của chính mình khiến ông nhận ra cơ hội việc làm có thể đưa một chuyên gia đến một thành phố, nhưng để họ quyết định ở lại, công việc chưa bao giờ là yếu tố duy nhất.

Qua nhiều năm làm việc với cộng đồng doanh nghiệp, ông Dũng nhận thấy mối quan tâm của nhà đầu tư cũng dần thay đổi, từ các điều kiện sản xuất sang yếu tố con người.

Sự thay đổi này thể hiện khá rõ tại Khu chế xuất Linh Trung. Sau hơn 30 năm phát triển, ba khu chế xuất hiện quy tụ 158 doanh nghiệp đến từ 15 quốc gia và vùng lãnh thổ, tạo việc làm cho khoảng 80.000 lao động.

Ông Dương Khai Dũng (Yang Kai Yong), Phó chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam. Ảnh: BTC

Ở giai đoạn đầu, các nhà đầu tư chủ yếu quan tâm đến đất đai, nhà xưởng, điện nước, giao thông và chi phí lao động. Nhưng sau nhiều năm hoạt động, những mối quan tâm mới dần xuất hiện: có thể tìm kỹ sư ở đâu, nguồn nhân lực kỹ thuật có đáp ứng nhu cầu, đội ngũ quản lý có ổn định và chuyên gia nước ngoài có sẵn sàng ở lại lâu dài hay không.

Theo ông Dũng, những câu hỏi đó cho thấy nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng trở thành yếu tố quan trọng đối với khả năng phát triển lâu dài của doanh nghiệp tại một địa phương. Bởi doanh nghiệp không chỉ lựa chọn nơi để đầu tư, mà người lao động cũng cân nhắc nơi họ có thể xây dựng sự nghiệp và cuộc sống lâu dài.

Ở khía cạnh này, TP.HCM đang có những lợi thế nhất định. Theo ông Dũng, thành phố có ba yếu tố tạo sức hút đối với nhân lực quốc tế.

Trước hết là cơ hội nghề nghiệp khi nền kinh tế tiếp tục phát triển và hoạt động đầu tư mở rộng, kéo theo nhu cầu về kỹ thuật, quản lý, tài chính, thương mại và chuỗi cung ứng.

Thành phố và khu vực lân cận cũng sở hữu nền tảng công nghiệp cùng hệ sinh thái tài chính, logistics, chuỗi cung ứng và dịch vụ chuyên nghiệp tương đối phát triển. Bên cạnh đó là tính năng động, cởi mở và khả năng kết nối quốc tế, tạo thuận lợi cho các nhà quản lý, chuyên gia trong quá trình làm việc và di chuyển giữa Việt Nam với các thị trường khác.

Những yếu tố này tạo nền tảng để TP.HCM trở thành một điểm đến nghề nghiệp. Nhưng theo ông Dũng, vấn đề khó hơn không còn nằm ở việc làm sao để nguồn nhân lực chất lượng cao “muốn đến”, mà là làm thế nào để họ “muốn ở lại”.

Yêu cầu giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao càng trở nên quan trọng khi TP.HCM không chỉ cạnh tranh với các đô thị trong nước.

Bà Võ Thị Bích Thủy, Giám đốc vận hành Công ty Manpower Việt Nam, cho rằng thành phố đang bước vào cuộc cạnh tranh nhân lực mang tính toàn cầu. Đặc biệt trong những ngành như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn hay tự động hóa, nguồn nhân lực trong nước hiện chưa đáp ứng đủ nhu cầu.

Chia sẻ tại tọa đàm “TP.HCM: Bài toán thu hút nhân lực tinh hoa quốc tế cho kỷ nguyên tăng trưởng mới” tổ chức mới đây, ông Quách Ngọc Tuấn, Phó giám đốc Sở Tài chính TP.HCM, cho biết trong thời gian tới, thành phố sẽ tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp để xác định nhu cầu nhân lực theo từng ngành, lĩnh vực và dự án.

Một đầu mối hỗ trợ nhà đầu tư về nhân lực cũng được định hướng hình thành, song song với việc cải thiện môi trường sống và làm việc cho lực lượng lao động chất lượng cao. Đối với chuyên gia nước ngoài, các thủ tục về làm việc, cư trú và tiếp cận dịch vụ thiết yếu sẽ tiếp tục được hỗ trợ trong phạm vi thẩm quyền.

Yêu cầu giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao vì thế không dừng ở việc tạo ra cơ hội nghề nghiệp, mà còn mở rộng sang môi trường sống dành cho họ và gia đình.

Tạo dựng “ngôi nhà thứ hai”

Ông Võ Nguyên Hưng, Giám đốc nhân sự quốc gia Công ty TNHH Ipsos Việt Nam, cho rằng doanh nghiệp có thể bảo đảm cho chuyên gia và nhà quản lý nước ngoài về công việc, thu nhập, phúc lợi, thậm chí hỗ trợ thuê nhà hay tìm trường học cho con. Nhưng để giữ chân họ lâu dài, nhiều yếu tố đã vượt khỏi khả năng giải quyết của riêng doanh nghiệp.

Một chuyên gia đến TP.HCM còn quan tâm liệu nơi đây có thể trở thành “ngôi nhà thứ hai” hay không. Giáo dục cho con cái, hoạt động giải trí và khả năng kết nối với bên ngoài đều ảnh hưởng đến quyết định gắn bó lâu dài.

Trong những điều kiện đó, nhà ở là một yếu tố quan trọng. Tuy nhiên, nhu cầu của nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ dừng ở việc có một nơi để ở. Nơi ở còn phải được kết nối thuận tiện với nơi làm việc và nằm trong một môi trường có thể đáp ứng những nhu cầu hằng ngày của cả gia đình.

Điều đó cũng có nghĩa, lời giải về nhà ở khó có thể nằm riêng trong phạm vi của một dự án bất động sản, mà còn phụ thuộc vào cách đô thị được quy hoạch và kết nối.

Từ kinh nghiệm phát triển các khu đô thị tại Việt Nam và Malaysia, ông Angus Liew, Chủ tịch Gamuda Land Việt Nam, cho rằng để hình thành một hệ sinh thái sống toàn diện, bên cạnh các dự án nhà ở còn cần hạ tầng và chính sách hỗ trợ từ phía chính quyền.

Trong đó, giao thông là một yếu tố quan trọng. Ông dẫn ví dụ tại Kuala Lumpur, nơi chuyên gia nước ngoài có thể tự lái ô tô đi làm. Trong khi đó, tại TP.HCM, mật độ phương tiện, đặc biệt là xe máy, khiến việc di chuyển theo cách này khó khăn hơn. Vì vậy, hệ thống metro đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện khả năng đi lại và kết nối giữa nơi ở với nơi làm việc.

TP.HCM hiện đang đầu tư nhiều hạ tầng giao thông lớn, từ các tuyến metro, cao tốc đến kết nối với sân bay Long Thành. Thành phố cũng đặt mục tiêu phát triển 255 km đường sắt đô thị đến năm 2030.

Ông Angus Liew cho rằng mục tiêu này có thể được thúc đẩy nếu khu vực tư nhân có cơ chế phù hợp để tham gia đầu tư và chính sách được duy trì ổn định. Tại Malaysia, Gamuda từng tham gia cùng chính quyền phát triển hệ thống metro, đảm nhận các khâu từ thiết kế, xây dựng đến vận hành. Hai tuyến với tổng chiều dài khoảng 100 km được hoàn thành trong vòng sáu năm.

Ông Angus Liew, Chủ tịch Gamuda Land Việt Nam: Hệ thống metro đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện khả năng đi lại và kết nối giữa nơi ở với nơi làm việc. Ảnh: BTC

Với nguồn nhân lực chất lượng cao, ý nghĩa của hạ tầng giao thông không chỉ nằm ở việc rút ngắn thời gian đi lại. Khi khả năng kết nối được cải thiện, nơi ở không nhất thiết phải tập trung quanh khu vực trung tâm hay nằm sát nơi làm việc. Phạm vi lựa chọn không gian sống nhờ đó có thể được mở rộng sang những khu vực khác của đô thị.

Đây cũng là điều kiện quan trọng khi TP.HCM hình thành thêm các trung tâm việc làm mới. Một trung tâm công nghệ, đổi mới sáng tạo hay sản xuất công nghệ cao sẽ khó tạo sức hút lâu dài nếu xung quanh chỉ có nơi làm việc mà thiếu nhà ở, trường học, cơ sở y tế, thương mại và các dịch vụ phục vụ đời sống.

Vì vậy, nhà ở cho nguồn nhân lực chất lượng cao cần được đặt trong tổng thể quy hoạch đô thị và hạ tầng giao thông. Nơi ở phải được kết nối thuận tiện với nơi làm việc, đồng thời gắn với hệ thống giáo dục, y tế, thương mại và các dịch vụ đáp ứng cuộc sống hằng ngày của cả gia đình.

Chất lượng môi trường đô thị cũng là một phần của yêu cầu đó. Đại diện Gamuda Land cũng lưu ý rằng bên cạnh giao thông, TP.HCM còn phải đối mặt với những vấn đề như ngập lụt và tác động của biến đổi khí hậu. Những vấn đề này không chỉ đặt ra yêu cầu về hạ tầng mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng môi trường sống của cư dân.

Nhìn rộng hơn, để giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao, TP.HCM không chỉ cần tạo ra cơ hội nghề nghiệp hay đáp ứng nhu cầu về nhà ở. Điều quan trọng hơn là hình thành một môi trường sống đủ thuận tiện và ổn định để họ có thể đưa gia đình đến và gắn bó lâu dài.

Khi cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gắn với cạnh tranh về nguồn nhân lực chất lượng cao, khả năng tạo ra một nơi vừa thuận lợi để làm việc, vừa đủ tốt để sống cũng trở thành một phần trong sức cạnh tranh của TP.HCM.