TP.HCM - Ngành nào dẫn dắt tăng trưởng?: Ba trụ cột thúc đẩy (Bài 2)

Khơi dậy tinh thần bứt phá và xây dựng chiến lượcphát triển rõ ràng

Từ góc nhìn nghiên cứu quốc tế, ông Vũ Minh Khương - Giáo sư Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu thuộc Đại học Quốc gia Singapore cho rằng Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn chuyển động mạnh mẽ. Trong bối cảnh đó, TP.HCM có thể đóng vai trò trung tâm tạo ra bước đột phá không chỉ cho Thành phố mà còn cho toàn bộ nền kinh tế quốc gia.

Đặc biệt, sự xuất hiện của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những khả năng phát triển mà trước đây khó có thể hình dung. Nếu tận dụng tốt, những công nghệ này có thể giúp các nền kinh tế rút ngắn đáng kể khoảng cách phát triển.

Tuy nhiên, để biến cơ hội thành kết quả thực tế, TP.HCM cần khơi lại tinh thần bứt phá từng xuất hiện trong giai đoạn đầu của công cuộc Đổi mới. Nhiều nền kinh tế phát triển thần kỳ trên thế giới đều khởi đầu từ ba yếu tố cốt lõi mà ông gọi là “ba chữ S”: Survival (tinh thần sống còn), Strategy (chiến lược) và Synergy (sự cộng hưởng).

Trong ba yếu tố cốt lõi đó, TP.HCM cần tiến hành một quá trình “chẩn đoán” toàn diện về cộng đồng doanh nghiệp và các ngành kinh tế chủ lực. Nếu nhìn trong không gian kinh tế mở rộng của vùng, TP.HCM hiện sở hữu số lượng doanh nghiệp quy mô lớn hàng đầu. Vấn đề quan trọng là phải xác định được những doanh nghiệp nào có khả năng tăng trưởng nhanh, thậm chí 20-30% mỗi năm, và họ cần những điều kiện gì để phát triển mạnh mẽ hơn. Nhiều ngành công nghiệp tại khu vực phía Nam vẫn còn tiềm năng rất lớn, từ các doanh nghiệp sản xuất quy mô trung bình đến các ngành truyền thống như nhựa, chế tạo hay dầu khí. “Nếu được hỗ trợ đúng cách, những doanh nghiệp này hoàn toàn có thể trở thành lực lượng tăng trưởng quan trọng trong giai đoạn tới”, ông Khương nhấn mạnh.

Lấy công nghệ làm nền tảng nâng cấp toàn bộ nền kinh tế

Từ góc nhìn của ông Võ Trí Thành - Nguyên Phó Viện trưởng, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, cách tiếp cận phát triển các ngành tiềm năng của TP.HCM nên bắt đầu từ công nghệ, thay vì chỉ nhìn theo cách phân chia ngành nghề truyền thống.

Ông Thành dẫn kinh nghiệm từ nhiều nền kinh tế như Israel, Trung Quốc hay Mỹ cho thấy công nghệ luôn đóng vai trò nền tảng cho những bước nhảy vọt về năng suất và giá trị gia tăng. Công nghệ không chỉ tạo ra các ngành mới mà còn thẩm thấu vào toàn bộ nền kinh tế, từ sản xuất, nông nghiệp đến các lĩnh vực dịch vụ.

Những xu hướng như chuyển đổi số, công nghệ bán dẫn hay tiêu chuẩn phát triển xanh đều có khả năng nâng cấp toàn bộ cấu trúc kinh tế nếu được áp dụng đúng cách. Theo ông Thành, đây chính là chìa khóa để TP.HCM tạo ra tăng trưởng chất lượng cao trong giai đoạn tới.

Theo ông Thành, thực tế hiện nay cho thấy quy mô kinh tế số của Việt Nam đã đạt khoảng 14-18% GDP, nhưng phần lớn vẫn đến từ lĩnh vực sản xuất phần cứng điện tử. Trong khi đó, các lĩnh vực đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp công nghệ và đặc biệt là mức độ ứng dụng chuyển đổi số vào các ngành truyền thống vẫn còn hạn chế. Khoảng trống này, chính là cơ hội lớn để TP.HCM tạo ra những bước tiến mới. Nếu công nghệ được tích hợp sâu vào các lĩnh vực như logistics, tài chính, thương mại hay sản xuất, hiệu quả của toàn bộ nền kinh tế có thể được nâng lên đáng kể.

Bên cạnh đó, Thành phố cần lựa chọn một số lĩnh vực có tiềm năng rõ ràng để tập trung nguồn lực phát triển. Tiêu chí lựa chọn không chỉ dựa trên quy mô hiện tại mà còn phải xét đến khả năng tạo giá trị gia tăng cao và đóng góp cho tăng trưởng dài hạn. Cách tiếp cận này từng được áp dụng trong chiến lược phát triển của Malaysia, khi chính phủ lựa chọn một số ngành ưu tiên, thiết lập bộ máy điều phối ở cấp cao và gắn chặt chiến lược với truyền thông cũng như cộng đồng chuyên gia. Nhờ đó, các chính sách phát triển được triển khai nhất quán và có sự đồng thuận cao.

Điều cần lưu ý không phải là số lượng mô hình thử nghiệm mà là mức độ quyết liệt trong triển khai. Trong quá khứ, Việt Nam từng nhiều lần rơi vào tình trạng đầu tư dàn trải khi nhiều địa phương cùng muốn xây dựng những mô hình tương tự. Khi nguồn lực và thể chế bị phân tán, hiệu quả của các thử nghiệm chính sách có thể bị suy giảm đáng kể.

Tạo hệ sinh thái phát triển dựa trên liên kết doanh nghiệp và hạ tầng

Ở góc độ thực thi chính sách, theo bà Trương Thiết Hà, TP.HCM trong thời gian qua đã triển khai nhiều nhóm giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại và bền vững. Đối với các ngành sản xuất và dịch vụ có hàm lượng công nghệ cao, Thành phố đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh, khuyến khích phát triển các ngành sinh thái và giảm phát thải. Song song với đó là việc thúc đẩy các lĩnh vực mới như công nghệ tài chính, đổi mới sáng tạo cùng với các chính sách hỗ trợ về tín dụng và phát triển nhà ở xã hội.

Ở góc độ hạ tầng kinh tế, TP.HCM cũng đang đẩy mạnh đầu tư vào hệ thống logistics hiện đại, hình thành các trung tâm logistics quy mô lớn gắn với định hướng xây dựng khu thương mại tự do. Những trung tâm này được kỳ vọng sẽ vận hành trên nền tảng công nghệ số, qua đó nâng cao hiệu quả của chuỗi cung ứng và kết nối thương mại.

Hiện, Thành phố đang tận dụng các cơ chế đặc thù được Quốc hội cho phép, đặc biệt từ Nghị quyết 98 và Nghị quyết 260. Những cơ chế này giúp mở rộng dư địa cho TP.HCM trong việc lựa chọn danh mục ngành ưu tiên, thu hút nhà đầu tư chiến lược và thí điểm các mô hình kinh doanh mới. Trong đó, các cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox) được xem là công cụ quan trọng để hỗ trợ các lĩnh vực mới như kinh tế số hay tài chính đổi mới sáng tạo phát triển trong môi trường linh hoạt hơn.

Ông Lê Phụng Hào - Chủ tịch Global AAA Consulting

Hưng Khánh