TP.HCM rà soát toàn diện bảo tồn di sản, tháo gỡ vướng mắc về kinh phí, thủ tục

Ngày 10-4, tại Di tích lịch sử Nhà tù Phú Lợi (phường Phú Lợi, TP.HCM), Sở VH&TT TP.HCM tổ chức Hội nghị sơ kết nhiệm vụ Quý 1 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm Quý 2 Khối Di sản văn hóa năm 2026.

Hội nghị nhằm đánh giá kết quả thực hiện, đồng thời thảo luận các khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản trong thời gian tới.

Tập trung tháo gỡ khó khăn

Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở VH&TT TP.HCM, cho biết việc triển khai nhiệm vụ của các đơn vị còn gặp nhiều khó khăn. Trong đó, việc sắp xếp các đơn vị sự nghiệp chưa hoàn tất, phải tạm ứng theo từng đợt, ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở VH&TT TP.HCM. Ảnh: HẢI NHI

Ông đề nghị các đơn vị rà soát, điều chỉnh kế hoạch phù hợp, xác định rõ nội dung cần cắt giảm hoặc bổ sung, đồng thời tập trung thực hiện 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Riêng lĩnh vực bảo tàng, ông yêu cầu đánh giá tổng thể hệ thống công lập và ngoài công lập, đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hồ sơ đề cử di sản thế giới, đồng thời tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục hành chính.

Đối với di sản văn hóa vật thể, cần đánh giá toàn diện từ kiểm kê, xếp hạng đến quản lý, tu bổ di tích. Trong đó, khó khăn lớn nhất là kinh phí và chế độ cho người lao động. Do đó, các đơn vị phải báo cáo tiến độ dự án, tỷ lệ giải ngân và các vướng mắc phát sinh.

Với di sản văn hóa phi vật thể, ông đề nghị cập nhật tiến độ lập hồ sơ, ghi danh và triển khai đề án bảo tồn, nhất là các bất cập về phân công quản lý và chế độ đãi ngộ nghệ nhân. Đối với di sản tư liệu, cổ vật và bảo vật quốc gia, cần tăng cường rà soát, đánh giá để tránh buông lỏng quản lý.

Tiếp lời ông Nhựt, bà Văn Thị Thùy Trang, Giám đốc Bảo tàng Bình Dương, cho biết trong quý I, đơn vị tổ chức hai chuyên đề phục vụ nhiệm vụ chính trị và dịp Tết, thu hút khoảng 51.000 lượt khách, tăng 57% so với cùng kỳ. Đồng thời, đơn vị đã tiến hành kiểm kê, phân loại, sắp xếp hiện vật nhằm bảo đảm điều kiện bảo quản.

Tuy nhiên, bà Trang cho hay công tác bảo quản và phát huy giá trị bảo vật quốc gia, hiện vật vẫn gặp khó khăn do hạn chế về cơ sở vật chất và nguồn lực tài chính.

“Một số hiện vật quý phải lưu giữ tạm tại khu làm việc, trong khi kế hoạch xây dựng không gian trưng bày chuyên đề chưa thể triển khai. Là đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu, bảo tàng chịu áp lực lớn về cân đối kinh phí khi được giao quản lý nhiều di tích” - bà Trang nói.

Bên cạnh đó, bà Trang cho rằng việc quản lý di tích phát sinh vướng mắc sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, dẫn đến kinh phí chưa được bố trí kịp thời. Nhiều di tích xuống cấp nhưng chưa thể tu bổ, trong khi chi thường xuyên, bao gồm lương lực lượng bảo vệ, vẫn ở mức tạm ứng và chậm chi trả.

Hiện đơn vị có 29 nhân sự nhưng quản lý 15 di tích, nhiều điểm ở xa trung tâm, gây áp lực lớn trong vận hành; một số hạng mục buộc phải tạm dừng đón khách để bảo đảm an toàn.

Từ thực tế trên, bà Trang kiến nghị sớm ban hành cơ chế hỗ trợ kinh phí ổn định cho công tác bảo tồn, duy tu di tích. Đồng thời, đẩy mạnh phân cấp quản lý về địa phương để giảm tải cho bảo tàng, cùng với đó là bổ sung kinh phí chi trả cho lực lượng bảo vệ.

Đẩy mạnh khai thác di sản gắn với biểu diễn nghệ thuật

Cũng tại hội nghị, đại diện Bảo tàng Bà Rịa - Vũng Tàu cho biết công tác sưu tầm hiện vật gặp khó khăn do nguồn hiện vật khan hiếm, phân tán trong tư nhân và thủ tục tiếp cận kéo dài. Đồng thời nghiên cứu chuyên sâu phục vụ trưng bày còn hạn chế, ảnh hưởng chất lượng nội dung.

Trong công tác quản lý, bảo tồn di tích, đơn vị đang quản lý và phát huy giá trị hệ thống di tích quốc gia, trong đó có các di tích tại Côn Đảo. Dù tu bổ, bảo quản được duy trì, nhiều hạng mục vẫn xuống cấp nhanh do tác động khí hậu biển.

Hiện một số dự án như Nghĩa trang Hàng Dương, Nghĩa trang Hàng Keo đang hoàn thiện thủ tục đầu tư, trong đó có dự án dùng nguồn công đức nhưng chưa thể triển khai do vướng quy định.

Đại diện Bảo tàng Bà Rịa - Vũng Tàu. Ảnh: HẢI NHI

Về cơ sở vật chất, kho hiện phân tán, thiếu diện tích, chưa đáp ứng yêu cầu lưu trữ và chưa có phòng phục chế. Hoạt động trưng bày đã đa dạng hơn nhưng ứng dụng công nghệ và số hóa còn hạn chế.

Đơn vị xác định thời gian tới sẽ tăng cường nghiên cứu, đổi mới trưng bày, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và liên kết du lịch để nâng cao hiệu quả phát huy di sản.

Cùng nội dung về phát huy giá trị di sản, đại diện Trung tâm Văn hóa và Triển lãm TP.HCM cho biết đơn vị sẽ tham gia sâu hơn vào hoạt động khai thác di sản gắn với biểu diễn nghệ thuật, dù không trực tiếp quản lý lĩnh vực di sản.

Theo đó, trung tâm đang nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ biểu diễn; đồng thời đã hoàn thành thiết kế sân khấu tại một số khu vực bảo tàng và chờ phê duyệt để triển khai.

Bên cạnh đó, đơn vị cũng khảo sát, xây dựng các chương trình nghệ thuật đưa vào phục vụ tại di tích, nhưng việc triển khai vẫn được cân nhắc nhằm bảo đảm phù hợp không gian và giá trị di sản.

Các đại biểu dâng hương tại Khu di tích lịch sử Nhà tù Phú Lợi. Ảnh: HẢI NHI

Trong khuôn khổ hội nghị, các đại biểu đã dâng hương tại Khu di tích lịch sử Nhà tù Phú Lợi, tưởng niệm các chiến sĩ cách mạng và đồng bào đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.