TP.HCM trước cách làm chính sách chưa từng có
Có Luật Phát triển đô thị, TP.HCM không chỉ thực thi quy định sẵn có mà phải tự thiết kế chính sách cho chính mình. Đây là thay đổi lớn với bộ máy.
ZNEWS
|
TP.HCM trước cách làm chính sách chưa từng có
Có Luật Phát triển đô thị, TP.HCM không chỉ thực thi quy định sẵn có mà phải tự thiết kế chính sách cho chính mình. Đây là thay đổi lớn với bộ máy.
Phan Anh
Thiết kế: Xuân Sang
Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM Nguyễn Thị Hồng Hạnh nhìn nhận Luật Phát triển đô thị là đạo luật có tính phân quyền, phân cấp triệt để, toàn diện và đặt ra những yêu cầu mới đối với việc cụ thể hóa thẩm quyền.
Sự thay đổi này mở ra không gian lớn hơn để thành phố chủ động tìm lời giải cho những yêu cầu phát triển của mình. Nhưng cũng đặt ra bài toán khó hơn: từ chỗ thực thi những quy định sẵn có, bộ máy thành phố phải tự thiết kế chính sách để "biến" quyền đó thành những cơ chế vượt trội, khả thi và giải quyết được vấn đề.
Từ thực thi sang thiết kế chính sách
Từ đó, một yêu cầu được Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang đặt ra khi triển khai luật này là thay đổi cách tiếp cận chính sách.
Nếu những nghị quyết đặc thù trước đây chủ yếu mang tính thí điểm, đặt câu hỏi thành phố có được làm hay không, thì nay, khi đã có một khuôn khổ pháp lý ổn định, câu hỏi phải chuyển sang làm thế nào để thực hiện lâu dài.
Các cơ quan không thể tiếp tục đề xuất những giải pháp đặc thù cho từng vấn đề, mà phải chủ động thiết kế giải pháp trong giới hạn luật cho phép. Đây là điểm làm thay đổi đáng kể vị trí của bộ máy địa phương.
Trong cách làm quen thuộc, cơ quan chuyên môn căn cứ luật, nghị định, thông tư để cụ thể hóa và tổ chức thực hiện. Nay, với nhiều thẩm quyền được chuyển về thành phố, bộ máy phải đi ngược lên một bước: nhận diện đúng vấn đề, dữ liệu tác động, xác định nguồn lực, tính toán khả năng thực hiện, xây dựng chính sách và chịu trách nhiệm về chất lượng chính sách.
Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được gọi đây là một điểm đặc biệt của Luật Phát triển đô thị. “Trung ương đã trao cho thành phố một động cơ mới, động lực mới với cơ chế đột phá trong đột phá, đặc quyền trong đặc quyền”, ông nói.
“
Thành phố được ban hành các quy định hướng dẫn thi hành luật. Đây là điều lần đầu tiên trong lịch sử.
Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được
Ông cho biết thông thường, sau khi Quốc hội ban hành luật, Chính phủ sẽ có nghị định, các bộ ban hành thông tư hướng dẫn. Với Luật Phát triển đô thị, TP.HCM được chủ động xây dựng, ban hành các nghị quyết, quyết định để cụ thể hóa những thẩm quyền được giao; đồng thời có thể cập nhật, sửa đổi nếu chưa phù hợp hoặc phát sinh vấn đề mới trong quá trình thực hiện.
Từ luật đến văn bản hướng dẫn thi hành
Thông thường
Quốc hội
Luật
Chính phủ
Nghị định
Các bộ
Thông tư
Địa phương
Tổ chức thực hiện
Với Luật Phát triển đô thị
Quốc hội
Luật
TP.HCM
Nghị quyết, quyết định
Tự ban hành để hướng dẫn thi hành luật; cập nhật, sửa đổi khi chưa phù hợp
Điểm mới này cho thấy sự thay đổi không chỉ nằm ở việc thêm thẩm quyền cho địa phương, mà một phần việc trước đây thuộc quy trình xây dựng văn bản từ Trung ương nay được chuyển về gần hơn với nơi chính sách sẽ thực thi. Các sở, ngành vì vậy không chỉ đứng ở vị trí của cơ quan thực thi. Họ phải tham gia sâu hơn vào quá trình thiết kế chính sách.
Theo bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, những chính sách được xây dựng phải có tính mới, vượt trội để tạo động lực phát triển. Yêu cầu này khác về chất so với việc chuyển một quy định có sẵn thành văn bản thực hiện.
Phần việc của cơ quan chuyên môn khi thẩm quyền chuyển về thành phố
Hoạch định chính sách, phần việc mới
Thực thi
1.
Nhận diện vấn đề
2.
Lựa chọn công cụ
3.
Dữ liệu tác động
4.
Xây dựng chính sách
5.
Tổ chức thực hiện
Không thể là việc riêng của một sở
Sự thay đổi đó cũng làm khác đi quy trình chuẩn bị chính sách. Bà Hạnh cho rằng các sở, ngành cần chủ động xin ý kiến chỉ đạo của lãnh đạo UBND TP.HCM ngay từ sớm. Các ban HĐND TP.HCM đồng hành với cơ quan chuyên môn trong quá trình xây dựng.
Ở phía HĐND TP.HCM, ông Cao Thanh Bình, Trưởng ban Văn hóa - Xã hội, cho biết quá trình chuẩn bị thậm chí bắt đầu từ khi luật còn đang xây dựng. Các ban HĐND cùng sở, ngành rà soát những lĩnh vực, nội dung thành phố cần cơ chế; làm việc với chuyên gia, nhà khoa học và tham gia "bảo vệ" các nội dung trước bộ, ngành Trung ương.
Sau khi luật được Quốc hội thông qua, công việc chuyển sang giai đoạn cụ thể hóa. Các ban HĐND tiếp tục làm việc với sở, ngành; lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, Ủy ban MTTQ và các bộ, ngành...
Theo ông Bình, quá trình chuẩn bị các nghị quyết đòi hỏi các cơ quan làm việc liên tục, từ nghiên cứu, lấy ý kiến, đánh giá tác động đến hoàn thiện câu chữ bởi nhiều nội dung là chính sách mới, cơ chế mới.
Vai trò của HĐND vì vậy không chỉ nằm ở việc biểu quyết một chính sách đã hoàn chỉnh. Sự tham gia từ sớm tạo thêm một lớp rà soát đối với câu hỏi quan trọng hơn: cơ chế được đề xuất có đúng pháp luật, có giải quyết được vấn đề và có khả năng đi vào thực tế hay không.
Đây cũng là lý do Giám đốc Sở Tư pháp lưu ý một chính sách mới không thể là việc riêng của cơ quan chủ trì. Nhiều nội dung có tính liên ngành rất cao, đặc biệt liên quan tài chính, đất đai, quy hoạch.
Khu vực trung tâm TP.HCM nhìn từ trên cao. Ảnh: Quỳnh Danh.
Do đó, cơ quan được lấy ý kiến vì thế không thể đứng ngoài cho ý kiến rồi coi trách nhiệm đã kết thúc, mà phải xem mình là một phần của quá trình xây dựng và thực hiện chính sách. Có như vậy, chính sách được ban hành sẽ không vướng tổ chức thực thi.
Đồng thời, cần tranh thủ ý kiến của các bộ, ngành đối với những vấn đề mới, khó; huy động sự tham gia của doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học và các cơ sở đào tạo luật. Một số sở như Quy hoạch - Kiến trúc, Xây dựng, Khoa học và Công nghệ đã tổ chức lấy ý kiến rộng rãi trong quá trình chuẩn bị chính sách.
"Việc này cần được phát huy trong thời gian tới để việc xây dựng các chính sách của thành phố tốt hơn", bà Hạnh nói.
Những bên cùng chuẩn bị một chính sách mới
Lấy ý kiến rộng rãi
ZNEWS
|
Xã hội
Bộ, ngành Trung ương
Chuyên gia, nhà khoa học
Doanh nghiệp
Cơ sở đào tạo luật
Ủy ban MTTQ
Địa phương
Trong bộ máy TP.HCM
Lãnh đạo UBND TP.HCM
Cho ý kiến chỉ đạo ngay từ sớm
Các ban HĐND TP.HCM
Đồng hành, rà soát trước khi biểu quyết
Sở, ngành chủ trì soạn thảo
Nhận diện vấn đề, dữ liệu tác động, chịu trách nhiệm về chất lượng phương án
Ban hành văn bản mới chỉ là bước đầu
Một chính sách có thể được chuẩn bị kỹ ở cấp thành phố nhưng phép thử thực sự chỉ bắt đầu khi đi xuống trực tiếp đối tượng thực hiện và hưởng thụ.
Khu đô thị mới Thủ Thiêm nhìn về trung tâm TP.HCM qua cầu Ba Son. Ảnh: Quỳnh Danh.
Trong quá trình xây dựng chính sách, Sở Tư pháp TP.HCM đã chỉ ra một vấn đề: sự tham gia của 168 phường, xã, đặc khu còn mờ nhạt, trong khi đây lại là nơi nhiều chính sách cuối cùng được triển khai trực tiếp. Phản hồi từ cơ sở khi được lấy ý kiến có trường hợp mới dừng ở mức đồng thuận. Một câu trả lời “thống nhất” giúp hoàn thành quy trình lấy ý kiến, nhưng chưa chắc giúp cơ quan soạn thảo nhìn thấy những vướng mắc có thể phát sinh khi chính sách đi vào từng địa bàn.
168
phường, xã, đặc khu, nơi nhiều chính sách cuối cùng được triển khai trực tiếp
Vấn đề Sở Tư pháp chỉ ra
Sự tham gia của cấp cơ sở khi xây dựng chính sách còn mờ nhạt
Chi tiết này cho thấy phân quyền từ Trung ương xuống thành phố mới chỉ là một phần của quá trình. Quyền có thể được chuyển xuống bằng một quy định pháp luật, nhưng để quyền ấy vận hành còn phụ thuộc vào năng lực tiếp nhận và thực hiện của cấp gần người dân, doanh nghiệp nhất.
Với những vấn đề mới, khó, các sở, ngành cần phải xây dựng quy trình, biểu mẫu thống nhất và hỗ trợ địa phương trong quá trình áp dụng. Ở chiều ngược lại, phường, xã, đặc khu phải phản hồi những vấn đề phát sinh để thành phố tiếp tục điều chỉnh.
Đây cũng là một phần của năng lực làm chính sách: không chỉ ban hành một quy định, mà phải nhận ra khi nào quy định đó chưa phù hợp và có khả năng sửa nó từ những tín hiệu của thực tiễn.
Thông tin đi hai chiều giữa thành phố và cơ sở
Cấp thành phố
Sở, ngành
Bấm để xem
Đang xem
Từ thành phố xuống cơ sở
Quy trình, biểu mẫu, hỗ trợ áp dụng
Từ cơ sở lên thành phố
Vấn đề phát sinh khi triển khai
Cấp cơ sở
168 phường, xã, đặc khu
Bấm để xem
Đang xem
Bấm vào một cấp để xem trách nhiệm
Trách nhiệm của cấp thành phố
1.
Ban hành chính sách áp dụng được, giải quyết được vấn đề
2.
Xây dựng quy trình, biểu mẫu thống nhất
3.
Hỗ trợ địa phương trong quá trình áp dụng
4.
Nhận phản hồi, điều chỉnh khi quy định chưa phù hợp
Trách nhiệm của cấp cơ sở
1.
Góp ý thực chất khi thành phố xây dựng chính sách
2.
Triển khai chính sách trực tiếp tại địa bàn
3.
Phản hồi vấn đề phát sinh để thành phố điều chỉnh
Bài toán vì thế không chỉ là làm nhanh. Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được đặt ra yêu cầu không cầu toàn nhưng cũng không nóng vội, “làm tới đâu chắc tới đó”. Thành phố phải cụ thể hóa các chính sách nhanh để không bỏ lỡ cơ hội phát triển, nhưng “làm nhanh mà ra triển khai không được thì không có giá trị”. Do đó, làm nhanh nhưng chắc, nghị quyết ban hành phải áp dụng được, giải quyết được vấn đề.
“
Làm nhanh mà ra triển khai không được thì không có giá trị.
Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được
Giữa hai yêu cầu tưởng như đối lập - không để sự cầu toàn làm mất cơ hội, nhưng cũng không lấy tốc độ thay cho chất lượng - chính là phép thử năng lực của bộ máy.
Luật Phát triển đô thị trao cho TP.HCM thêm quyền tự quyết. Nhưng đi cùng quyền tự quyết là một yêu cầu khó hơn: thành phố phải đủ khả năng tự nhận diện vấn đề, thiết kế giải pháp, phối hợp thực hiện và điều chỉnh chính sách từ chính thực tiễn. Đó là một trong những thay đổi sâu nhất mà quá trình phân quyền đặt ra đối với bộ máy TP.HCM.
Và một chính sách được thiết kế tốt cũng chưa phải đích đến. Giá trị của nó chỉ thực sự được nhìn thấy khi bước ra khỏi văn bản.
ZNEWS
|
Xã hội
Đi cùng quyền tự quyết, thành phố phải đủ khả năng
1.
Tự nhận diện vấn đề
2.
Thiết kế giải pháp
3.
Phối hợp thực hiện
4.
Điều chỉnh chính sách từ chính thực tiễn
Những “đường băng” đầu tiên cho thành phố cất cánh
24/8
Quốc hội thông qua Luật Phát triển đô thị
26/8
Thành ủy TP.HCM triển khai hội nghị quán triệt, triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị
27/8
và
21-22/9
HĐND TP.HCM họp chuyên đề để cụ thể hóa Luật Phát triển đô thị. Qua hai kỳ họp, HĐND đã thông qua 25 nghị quyết
1/10
Luật có hiệu lực, các cơ chế mới bắt đầu vận hành
Hơn một tháng kể từ khi Quốc hội thông qua luật ngày 24/8, TP.HCM tập trung mạnh mẽ nguồn lực cho công tác triển khai. Thành ủy, UBND TP.HCM đã ban hành Chỉ thị 22, Kế hoạch 475 và tổ chức hội nghị triển khai. HĐND TP.HCM tổ chức hai kỳ họp ngày 27/8 và 21-22/9, thông qua 25 nghị quyết để thực hiện luật.
Đây là những nền tảng pháp lý đầu tiên để thành phố bắt tay triển khai các cơ chế mới ngay từ ngày 1/10. Trong chưa đầy một tháng, khối lượng công việc này cho thấy sự chuẩn bị chủ động, khẩn trương của TP.HCM.
Điều đáng nói không chỉ là số lượng văn bản được hoàn thành trong thời gian ngắn. Lần đầu cụ thể hóa một phạm vi phân quyền lớn, với nhiều chính sách mới, vượt trội, TP.HCM đồng thời phải chuẩn bị năng lực để sử dụng những quyền được trao.
Từ ngày 1/10, phép thử của những quyền mới sẽ đi vào những câu chuyện rất cụ thể: quy trình quy hoạch có được rút ngắn, trường học và cơ sở y tế thay đổi ra sao, chính sách an sinh có đến đúng người cần? Sau cùng, từ những cơ chế mới, người dân được gì? Đó là câu hỏi được đặt ra trong bài 3 của loạt bài Luật Phát triển đô thị.
Sách
Thành phố Hồ Chí Minh - vùng đất chuyên chở ước mơ
Sách Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh - Thành phố của tôi là ấn phẩm kỷ niệm 50 năm ngày Giải phóng Miền Nam, Thống nhất Đất nước. Sách gồm 28 bài viết, là 28 câu chuyện dung dị, thấm đượm tình yêu dành cho vùng đất nghĩa tình, dễ sống và đáng sống. Từ đó, sách khắc họa và lan tỏa những thành tựu phát triển của TP.HCM dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ, chính quyền và sự chung tay, góp sức của nhân dân thành phố từ năm 1975 đến nay.