Luật Phát triển đô thị bắt đầu có hiệu lực: Chủ động để sẵn sàng 'cất cánh': Bài cuối: TPHCM sẽ trở thành đô thị đặc biệt văn minh, hiện đại

7 nhóm chính sách đặc thù

Luật PTĐT quy định 7 nhóm chính sách đặc thù, vượt trội dành cho đô thị đặc biệt. Theo đó, nhóm chính sách thứ nhất liên quan đến tổ chức bộ máy, chế độ công vụ và ban hành văn bản quy phạm pháp luật. TPHCM được quyền tự chủ quyết định tổng số lượng biên chế công chức, viên chức tăng thêm không quá 20% so với số được Trung ương giao; quyết định số lượng đại biểu HĐND các cấp; quy định chính sách thu nhập cho cán bộ, công chức và thực hiện một số cơ chế về thuê, bổ nhiệm người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập.

TPHCM được quyền ban hành quy định khác với văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan Trung ương ban hành, kể cả lựa chọn áp dụng cơ chế, chính sách vượt trội của địa phương, lĩnh vực khác.

Nhóm quyền thứ hai là quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị và trật tự, an toàn đô thị. Theo đó, TP được lập một Quy hoạch tổng thể, đồng thời phân cấp mạnh hơn cho HĐND quyết định việc lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao. Đây được xem là cơ sở để khai thác hiệu quả hơn nguồn lực từ lòng đất và không gian trên cao. Đặc biệt, cơ chế đối với các dự án khu đô thị lấn biển có thể mở ra hướng phát triển mới hướng ra biển của TP. Với cơ chế này khu vực Cần Giờ có thể không chỉ trở thành những dự án bất động sản quy mô lớn mà còn là cực tăng trưởng mới gắn với kinh tế biển, logistics, du lịch, dịch vụ tài chính và các ngành công nghiệp xanh.

Về phát triển TOD (Transit-Oriented Development - mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng), TP được quy định chính sách phát triển đô thị tại các khu vực TOD; lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh phương án tuyến, vị trí công trình trên tuyến đường sắt địa phương; quy hoạch khu vực TOD và chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch trong khu vực này.

Nhóm quyền thứ ba, là TPHCM được quyết định chỉ định chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội, nhà lưu trú đối với quỹ đất do Nhà nước quản lý. TPHCM được quyết định thành lập, điều chỉnh ranh giới khu thương mại tự do gắn với hệ thống cảng biển quốc tế. Nhà đầu tư nước ngoài tại khu vực này được miễn thủ tục cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước khi thành lập tổ chức kinh tế và không cần phải có dự án đầu tư.

Luật PTĐT cũng mở đường cho việc phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu dự án để huy động vốn; cấp phép ngân hàng đầu tư và tổ chức các giao dịch, dịch vụ tài chính thế hệ mới.

Nhóm thứ tư là văn hóa, thể thao, du lịch, giáo dục, đào tạo, y tế và an toàn thực phẩm. TPHCM được quy định các cơ chế ưu đãi đặc thù cho kinh tế ban đêm; thực hiện đặt hàng, đấu thầu sáng tác các tác phẩm văn hóa, nghệ thuật có giá trị tư tưởng cao.

Trong lĩnh vực giáo dục, TPHCM có quyền cho phép thành lập, sáp nhập, chia, tách, giải thể, đổi tên và cấp phép hoạt động đối với một số trường đại học, cao đẳng có vốn đầu tư nước ngoài hoặc liên kết đào tạo với cơ sở nước ngoài.

Lễ khởi công dự án chỉnh trang đô thị khu Mả Lạng và Chợ Gà - Gạo

Trong lĩnh vực y tế, TPHCM được chủ động điều phối quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp giữa các bệnh viện công lập khi số dư quỹ vượt quá 2 lần mức trích khấu hao tài sản cố định; phát triển dịch vụ y tế kỹ thuật cao phục vụ người nước ngoài. TP cũng được xây dựng cơ chế phản ứng nhanh và cơ sở dữ liệu dùng chung để kiểm soát an toàn thực phẩm theo chuỗi cung ứng liên vùng.

Nhóm quyền thứ năm về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. TP được quy định tiêu chí, cơ chế và chính sách cho khu đô thị khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; quy định mức hỗ trợ không hoàn lại từ nguồn chi thường xuyên của ngân sách TP.

TPHCM có thể thiết lập khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) đối với công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và những mô hình kinh doanh số chưa có tiền lệ. Đây là một trong nhiều cơ chế được kỳ vọng giúp TP chủ động đón đầu các xu hướng công nghệ mới.

Nhóm quyền thứ sáu liên quan đến nguồn lực phát triển đô thị đặc biệt. Các khoản thu khác theo quy định của luật mà chưa được quy định trong pháp luật về ngân sách nhà nước được xác định là nguồn thu TP được hưởng toàn bộ.

TPHCM được quyết định chủ trương đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư và quyết định một số cơ chế, chính sách đặc biệt để triển khai dự án; quy định cơ chế tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án. TP được quyền quyết định chỉ tiêu sử dụng đất trên địa bàn, trừ đất quốc phòng, an ninh; sử dụng ngân sách địa phương để thực hiện giải phóng mặt bằng độc lập trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư dự án chính.

Nhóm quyền thứ bảy là liên kết, phát triển vùng, là hạt nhân điều phối toàn bộ vùng đô thị đặc biệt và vùng Đông Nam Bộ, đồng thời quy định việc đầu tư, quản lý các dự án liên kết vùng, phát triển vùng, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.

Ngoài ra Luật PTĐT còn quy định về khu kinh tế đặc biệt, kinh tế biển, khu phi thuế quan, hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế và cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra, trách nhiệm giải trình nhằm kiểm soát quyền lực trong quá trình thực thi...

Luật PTĐT đã mở cánh cửa rất lớn để TPHCM có cơ hội tăng tốc phát triển. Nhưng để cơ hội có trở thành động lực tăng trưởng hay không phụ thuộc vào cách TPHCM sử dụng quyền lực mới, lựa chọn dự án, quản lý nguồn lực và kiểm soát chính mình.

Người dân được hưởng lợi gì?

Luật PTĐT chính thức có hiệu lực từ ngày 01/10/2026, kết hợp với 24 nghị quyết liên quan vừa được HĐND TPHCM ban hành để cụ thể hóa luật, sẽ mang lại những thay đổi trực tiếp, thiết thực đến đời sống, kinh tế và môi trường sống của người dân TP.

Trước hết, với cơ chế mới, TPHCM dần hình thành hạ tầng giao thông hiện đại, rút ngắn thời gian di chuyển (mô hình TOD). Mô hình này giúp hình thành các khu đô thị tích hợp ngay quanh các ga metro và nút giao giao thông lớn. Dự kiến đến năm 2030 TPHCM sẽ hoàn thành thêm 6 tuyến metro, với chiều dài khoảng 255 km, liên thông các đầu mối giao thông quan trọng như sân bay Tân Sơn Nhất và Long Thành.

Tối ưu hóa không gian ngầm và bầu trời: Các dự án bãi xe ngầm, trung tâm thương mại ngầm, cầu vượt bộ hành kết nối không gian giúp giảm tải ùn tắc giao thông trên mặt đất, cải thiện cảnh quan và tiết kiệm thời gian đi lại.

Về an sinh xã hội, các nghị quyết mới ban hành dành nguồn lực tài chính lớn để nâng cao chất lượng sống cho người dân, đặc biệt là các nhóm đối tượng yếu thế, như đã hỗ trợ bệnh nhân nghèo, mắc bệnh thận mạn tính giai đoạn 5 (phải chạy thận chu kỳ, lọc màng bụng) được hỗ trợ chi phí điều trị. Người hiến máu tình nguyện được hỗ trợ đóng BHYT, thể hiện sự chăm lo toàn diện của chính quyền.

Về phúc lợi giáo dục, hiện nay TPHCM đã miễn học phí cho trẻ mầm non, học sinh tiểu học, THCS, THPT và học viên Giáo dục thường xuyên; miễn phí sách giáo khoa và sẽ còn những chính sách tốt hơn nữa trong tương lai gần.

Chính sách hỗ trợ bác sĩ, cán bộ y tế luân chuyển về công tác tại các trạm y tế phường/xã giúp người dân được chăm sóc sức khỏe ban đầu tốt hơn ngay tại nơi cư trú mà không cần phải tập trung ở bệnh viện tuyến trên.

Luật trao hơn 240 thẩm quyền phân cấp, phân quyền cho TPHCM, do vậy cán bộ được tự quyết định mà không cần trình xin ý kiến Trung ương, giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ hành chính, quy hoạch, đất đai, cấp phép đầu tư... cho người dân và doanh nghiệp. Khung pháp lý địa phương hóa giúp các quy định trở nên công khai, người dân dễ dàng giám sát, hạn chế tối đa tình trạng nhũng nhiễu hay đùn đẩy trách nhiệm.

Gia tăng giá trị bất động sản và cơ hội việc làm khi nguồn lực đất đai được khai thác hiệu quả hơn khi các quy định mới giúp tháo gỡ vướng mắc cho các dự án hạ tầng, chỉnh trang đô thị và nhà ở xã hội. Từ đó giá trị bất động sản của người dân gia tăng, đồng thời tạo ra hàng ngàn việc làm mới trong các lĩnh vực dịch vụ, thương mại, logistics xung quanh các khu vực phát triển mới.

Môi trường sống xanh, sạch và an toàn hơn khi bắt buộc các cơ sở sản xuất, kinh doanh xả thải lớn phải lắp đặt hệ thống quan trắc tự động (nước thải, khí thải, bụi) giúp chính quyền giám sát ô nhiễm 24/7. Điều này giảm thiểu tình trạng xả lén chất thải, bảo vệ nguồn nước và không khí cho cộng đồng.

Hy vọng với Luật PTĐT, TPHCM sẽ trở thành đô thị đặc biệt văn minh, hiện đại, trung tâm tài chính quốc tế, cực tăng trưởng của vùng, đặc biệt với vùng Đông Nam Bộ - vùng động lực tăng trưởng lớn nhất cả nước, là trung tâm công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp công nghệ số và logistics quốc tế. TPHCM sẽ giữ vai trò đầu tàu, dẫn dắt, lan tỏa; đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, có vị trí nổi trội ở khu vực Đông Nam Á và phát triển ngang tầm các thành phố lớn trong khu vực Châu Á.