TP.HCM truy 'gốc cát' vào tận công trình, siết bến bãi trôi nổi

Truy gốc cát ở dự án lớn, thay cách điều hành để khép kẽ hở giáp ranh

Cát san lấp là thứ tưởng chỉ nhà thầu quan tâm, nhưng hệ lụy của “cát lậu” lại chạm tới đời sống: sạt lở bờ sông, mất an toàn đường thủy, tác động môi trường vùng ven biển và cả chuyện giá vật liệu nhảy múa. Vì vậy, trong chỉ đạo mới, UBND TP.HCM yêu cầu siết mạnh từ khâu khai thác đến khâu tiêu thụ, đặc biệt là đưa việc kiểm tra nguồn gốc cát vào những nơi “nuốt” cát nhiều nhất là các công trình, dự án lớn.

Theo đó, thành phố tiếp tục triển khai đề án phòng, chống khai thác cát trái phép ở vùng biển Cần Giờ và khu vực giáp ranh với các tỉnh, giai đoạn 2023 đến 2026. Điểm mới nằm ở cách làm: thay vì trông chờ một đầu mối “đứng giữa”, thành phố yêu cầu sắp xếp lại cơ chế phối hợp để quản lý chặt theo địa bàn và theo luồng tuyến.

Một phương tiện khai thác cát trái phép bị phát hiện tại vùng biển Cần Giờ

Cụ thể, Sở Nội vụ TP.HCM được giao rà soát, tham mưu việc giải thể ban chỉ đạo theo quyết định trước đó, hạn hoàn thành trong tháng 2.2026. Tinh thần ở đây không phải “buông”, mà là chuyển sang kiểu phối hợp rõ việc, rõ trách nhiệm, bám sát thực tế giáp ranh: cát có thể đi qua nhiều đoạn sông, cửa biển, bến bãi thuộc nhiều địa phương, nếu mỗi nơi làm một kiểu thì kẽ hở vẫn còn.

Để khép kẽ hở này, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM được giao chủ trì tham mưu ban hành quy chế phối hợp quản lý cát, sỏi ở khu vực sông, hồ, biển với các địa phương có chung ranh giới hành chính, cũng phải xong trong tháng 2.2026. Cùng lúc, thành phố yêu cầu đẩy mạnh tập huấn và tuyên truyền Luật Địa chất và Khoáng sản 2024 cùng các quy định liên quan, nhằm giúp người dân và doanh nghiệp hiểu đúng, làm đúng, nhất là trong khai thác và vận chuyển khoáng sản.

Đáng chú ý nhất của chỉ đạo lần này là “truy gốc cát” ngay ở nơi sử dụng. Thành phố yêu cầu xây dựng kế hoạch kiểm tra nguồn gốc cát san lấp của các dự án có quy mô dùng cát xây dựng, cát san lấp lớn. Với cách này, nếu không chứng minh được nguồn hợp pháp, cát trôi nổi sẽ khó đi đường vòng vào công trình, qua đó giảm động lực khai thác trái phép ngoài sông biển.

Ở hướng cung cầu, Sở Xây dựng TP.HCM được giao tiếp tục thúc đẩy giải pháp tăng nguồn cung và sử dụng vật liệu thay thế cát tự nhiên khi phù hợp. Sở cũng phải rà soát, báo cáo tình hình sử dụng cát trong năm 2026 và dự kiến nhu cầu đến năm 2027 để tính toán cân đối nguồn cung cho nhu cầu xây dựng của TP.HCM.

Tăng tuần tra sông biển, xử bến bãi và giám sát nạo vét để chặn “đường đi” của cát lậu

Song song siết ở “đầu vào công trình”, thành phố yêu cầu tăng lực ở “đầu nguồn và đường đi”. Bộ đội Biên phòng TP.HCM và Công an TP.HCM được giao tiếp tục xây dựng, triển khai phương án đấu tranh ngăn chặn khai thác cát trái phép; tăng tuần tra, kiểm soát, nắm tình hình và xử lý các hành vi khai thác, vận chuyển khoáng sản trái phép. Trọng tâm là làm mạnh với bến bãi tập kết, kinh doanh, vận chuyển cát không có nguồn gốc hợp pháp, bởi đây là “trạm trung chuyển” giúp cát trôi nổi len vào thị trường.

Hai lực lượng này cũng được giao chủ trì phối hợp kiểm tra nguồn gốc cát san lấp ở các dự án quy mô lớn. Cách làm “kẹp hai đầu” vừa kiểm soát ngoài sông biển, vừa siết trong công trình, được kỳ vọng sẽ làm thị trường cát trôi nổi khó sống.

Trong vùng nước cảng biển, Cảng vụ Hàng hải TP.HCM được yêu cầu tăng kiểm tra, xử lý vi phạm theo thẩm quyền và phối hợp các lực lượng để bảo đảm trật tự, an toàn, an ninh hàng hải, đồng thời phòng ngừa tội phạm, vi phạm pháp luật liên quan hoạt động khai thác khoáng sản. Việc kiểm soát ở khu vực cảng biển có ý nghĩa vì đây là nơi tàu thuyền ra vào dày, nếu lỏng tay sẽ dễ phát sinh lợi dụng luồng tuyến để vận chuyển trái phép.

Một mảng khác cũng được nhắc kỹ là giám sát các dự án nạo vét có tận thu khoáng sản trên luồng hàng hải, luồng đường thủy nội địa và khu nước trước bến cảng. Thành phố yêu cầu các sở ngành, địa phương phối hợp trao đổi, cung cấp thông tin và giám sát chặt để kịp thời phát hiện, ngăn chặn hành vi lợi dụng nạo vét để “lách” quản lý khoáng sản.

Bên cạnh kiểm tra và xử lý, thành phố tiếp tục yêu cầu tăng tuyên truyền để người dân và các tổ chức, cá nhân kinh doanh mua bán, vận chuyển cát nhận diện rủi ro pháp lý, không tham gia khai thác trái phép và không mua bán, vận chuyển, tàng trữ, tiêu thụ cát không có nguồn gốc hợp pháp. Thực tế, khi thị trường tiêu thụ “kén nguồn”, cát trái phép sẽ khó có cửa.

Chỉ đạo được gửi đến nhiều địa bàn liên quan, trong đó có khu vực Nhà Bè và Cần Giờ. Văn bản do Phó Chủ tịch Bùi Minh Thạnh ký ban hành, đặt thời hạn rõ cho nhiều đầu việc ngay trong tháng 2.2026. Với người dân, điều đáng chờ nhất là việc kiểm tra “gốc cát” ở các dự án lớn được làm ra sao và xử lý bến bãi, vận chuyển trái phép có đủ mạnh để chặn dòng cát trôi nổi từ sông biển vào công trình hay không.

Nguyễn Tuyết