TP.HCM tuyển sinh 2026: ưu tiên nơi ở thực tế và dữ liệu số

Đây là điểm mới tác động trực tiếp đến phụ huynh có con vào lớp 1, lớp 6, nhất là trong bối cảnh thành phố có quy mô học sinh rất lớn, dân cư dịch chuyển mạnh và nhu cầu học gần nhà ngày càng rõ.

Lễ khai giảng tại trường Lý Thường Kiệt, TP.HCM - Ảnh: Nguyễn Tuyết

Theo thông tin công bố của ngành giáo dục, toàn thành phố năm nay dự kiến có khoảng 197.593 trẻ vào lớp 1 và 185.730 học sinh vào lớp 6. Với quy mô này, chỉ cần thay đổi một khâu trong cơ chế tuyển sinh cũng đủ tạo ra tác động rộng khắp. Đó cũng là lý do tuyển sinh đầu cấp năm nay được quan tâm đặc biệt.

Khác với cách làm trước đây, TP.HCM sử dụng dữ liệu nơi ở hiện tại của học sinh trên VNeID, kết hợp với hệ thống bản đồ số GIS, để sắp xếp trường học phù hợp hơn với quãng đường đi lại thực tế. Nói cách khác, thay vì chỉ căn cứ vào địa chỉ thường trú hay địa giới hành chính, cơ quan tuyển sinh sẽ tính đến việc học sinh đang sinh sống ở đâu để bố trí chỗ học thuận tiện hơn.

Mục tiêu của cách làm mới là giúp học sinh được học gần nơi ở thực tế, đồng thời vẫn bảo đảm các trường tuyển đủ chỉ tiêu, hạn chế tình trạng nơi quá tải, nơi lại thiếu học sinh. Với một đô thị lớn như TP.HCM - nơi nhiều gia đình tạm trú dài hạn, thuê nhà theo nơi làm việc hoặc thường xuyên thay đổi chỗ ở - cách tiếp cận này được xem là sát thực tế hơn.

Trước đây, không ít gia đình sống rất gần một trường học nhưng chỉ vì khác địa giới hành chính nên con vẫn phải đi học xa hơn. Cách tuyển sinh mới được kỳ vọng xử lý phần nào bất cập đó, giảm bớt tình trạng phụ huynh phải xin học trái tuyến, đồng thời giúp việc phân bổ chỗ học hợp lý hơn.

Phụ huynh không thể chậm chân

Đi cùng thay đổi về cách phân bổ chỗ học là việc toàn bộ quy trình tuyển sinh đầu cấp được đẩy mạnh lên môi trường số. Năm nay, phụ huynh xác nhận thông tin và đăng ký trên cổng tuyển sinh đầu cấp của thành phố. Sở GD-ĐT TP.HCM đã yêu cầu phụ huynh rà soát dữ liệu học sinh từ đầu tháng 2 đến đầu tháng 3, trước khi bước vào giai đoạn đăng ký chính thức từ ngày 25.5 đến hết ngày 3.6.

Học sinh trường Thanh Bình, TP.HCM trong giờ hội họa - Ảnh: Nguyễn Tuyết

Ưu điểm dễ thấy nhất của mô hình này là minh bạch hơn và thực tế hơn. Với những gia đình đang cư trú ổn định tại TP.HCM nhưng không có hộ khẩu thường trú theo cách hiểu cũ, cơ hội tiếp cận trường gần nơi sinh sống được mở rộng hơn. Dữ liệu số cũng giúp giảm phụ thuộc vào hồ sơ giấy, giảm khâu đi lại và hạn chế việc phụ huynh phải dò hỏi thông tin qua nhiều đầu mối.

Tuy nhiên, đổi lại là áp lực mới. Nếu dữ liệu cư trú chưa cập nhật đúng, nếu phụ huynh không xác nhận thông tin đúng hạn hoặc không theo dõi kỹ cổng tuyển sinh, quyền lợi của học sinh có thể bị ảnh hưởng ngay từ đầu. Càng số hóa, yêu cầu chủ động của phụ huynh càng lớn, nhất là với những người chưa quen thao tác trực tuyến hoặc còn lúng túng với VNeID.

Chị Trần Thanh - ngụ phường Thủ Đức, có con chuẩn bị vào lớp 1 - cho biết, điều gia đình quan tâm nhất không phải là săn trường “hot”, mà là con được học gần nơi ở hiện tại để tiện đưa đón. Tuy nhiên, chị cũng thừa nhận năm nay phụ huynh phải theo dõi thông tin kỹ hơn nhiều. “Tôi thấy cách mới hợp lý vì con học gần nhà hơn, nhưng cũng lo nếu dữ liệu trên hệ thống sai mà mình không phát hiện sớm thì rất phiền. Trước đây cứ nghĩ đến gần mới làm, giờ phải canh từ đầu”, chị Thanh nói.

Ý kiến này phản ánh khá rõ tâm lý chung của nhiều phụ huynh. Họ nhìn thấy mặt tích cực của cách làm mới, nhưng đồng thời cũng cảm nhận rõ áp lực từ việc phải hiểu quy trình, rà dữ liệu và bám sát các mốc thời gian.

Nỗi lo về dữ liệu và trường lớp

Ngoài thay đổi về cách xác định nơi tuyển sinh, TP.HCM năm nay cũng chốt lại các nhóm đối tượng ưu tiên theo hướng gọn hơn. Theo thông tin công bố, thành phố chia thành 2 nhóm đối tượng để xét tuyển. Nhóm đầu là học sinh cư trú trên địa bàn và đủ điều kiện theo cấp học. Nhóm còn lại được xem xét theo các thứ tự ưu tiên cụ thể như đã học ở địa bàn, có cha mẹ làm việc tại địa bàn, cư trú vùng giáp ranh hoặc chuyển đến sau thời điểm rà soát.

Cách chia này giúp quy trình bớt rối hơn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu địa phương phải công khai tiêu chí và chỉ tiêu thật rõ để tránh phát sinh thắc mắc. Đây là điểm rất quan trọng, bởi tuyển sinh đầu cấp luôn là vấn đề nhạy cảm, chỉ cần thông tin thiếu rõ ràng là dễ gây tâm lý lo lắng trong phụ huynh.

Về mặt tích cực, hướng đi này phù hợp với thực tế của một siêu đô thị. Khi dân cư không còn ổn định theo các đơn vị hành chính nhỏ, việc phân bổ chỗ học theo nơi ở thực tế là hợp lý và tiến gần hơn đến mục tiêu công bằng. Điều này cho thấy một tư duy quản lý mới, dùng dữ liệu để giải quyết nhu cầu thật, thay vì áp cứng người dân vào những đường ranh không còn phù hợp với nhịp sống đô thị.

Tuy vậy, nhược điểm của mô hình mới cũng đã lộ rõ. Thứ nhất là chất lượng dữ liệu. Một hệ thống tuyển sinh số chỉ hiệu quả khi dữ liệu cư trú chính xác, đồng bộ và được cập nhật kịp thời. Nếu dữ liệu sai hoặc khâu hỗ trợ ở cơ sở chưa tốt, tranh cãi sẽ rất dễ phát sinh.

Thứ hai là bài toán trường lớp không thể giải quyết chỉ bằng công nghệ. Dù nguyên tắc mới là học gần nơi ở thực tế, nhưng ở các khu vực thiếu trường hoặc tăng dân số cơ học nhanh, khả năng bố trí đúng kỳ vọng của phụ huynh vẫn có giới hạn. Bản đồ số có thể giúp tính toán hợp lý hơn, nhưng không thể thay thế việc đầu tư thêm trường lớp ở những khu vực quá tải.

Nhìn tổng thể, tuyển sinh đầu cấp TP.HCM năm 2026 là một bước chuyển đáng chú ý, hiện đại và linh hoạt hơn, sát thực tế đời sống đô thị hơn. Nhưng cùng với đó, mô hình mới cũng gửi một thông điệp rất rõ tới phụ huynh - không thể chờ đến sát ngày mới bắt đầu làm hồ sơ.

Trong một hệ thống dựa nhiều vào dữ liệu số, ai chủ động sớm, rà thông tin kỹ và theo sát quy trình từ đầu sẽ có nhiều cơ hội bảo đảm quyền lợi học tập của con hơn.

Nguyễn Tuyết