Tp.HCM và Bắc Trung Bộ đưa liên kết vào dự án, đơn hàng

Ghép lợi thế

Ngày 9/9, Tp.HCM và các địa phương phía Bắc, Bắc Trung Bộ bước vào giai đoạn hợp tác 2026-2030. Thay vì dừng ở thỏa thuận khung, chương trình mới đặt trọng tâm vào dự án, chuỗi liên kết và kết quả có thể đo được, với doanh nghiệp là chủ thể chính. Tp.HCM đề xuất bốn chuỗi ưu tiên gồm công nghiệp - logistics - thương mại điện tử; khoa học công nghệ - dữ liệu số; y tế - giáo dục chất lượng cao; du lịch di sản và MICE. Kết quả sẽ được tính bằng số dự án giải ngân, kết nối giao thương thành công và khả năng huy động vốn tư nhân, vốn PPP.

Các chuyên gia cho rằng, Tp.HCM có thị trường, nguồn vốn, công nghệ và hệ thống dịch vụ và các tỉnh Bắc Trung Bộ có cảng biển, quỹ đất, lao động, vùng nguyên liệu và không gian công nghiệp.

Nghệ An hiện có 63 dự án của nhà đầu tư Tp.HCM, trong đó 55 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký hơn 32.165 tỷ đồng. Ông Võ Trọng Hải - Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An nhấn mạnh: “Sự gắn kết chặt chẽ giữa quê hương Bác Hồ với Thành phố mang tên Bác cùng các tỉnh, thành phía Bắc và Bắc Trung Bộ không chỉ mang ý nghĩa tình cảm sâu sắc mà đã trở thành động lực phát triển kinh tế xã hội quan trọng; qua đó bày tỏ tin tưởng khuôn khổ Thỏa thuận giai đoạn mới sẽ tiếp tục phát huy tiềm năng, thế mạnh riêng biệt của từng địa phương để cùng liên kết bứt phá bền vững trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước”.

Nghệ An muốn làm sâu hơn những lĩnh vực có thể tạo sản phẩm chung. Du lịch được đề xuất với “Hành trình từ Thành phố mang tên Bác về quê Bác”, Không gian văn hóa Nghệ An tại Tp.HCM, nâng tầm Lễ hội Làng Sen và số hóa dữ liệu di sản.

PGS.TS. Trần Đình Thiên cho rằng lợi thế riêng chưa đủ nếu các nguồn lực vẫn đứng tách rời. Tp.HCM mạnh về doanh nghiệp, tài chính, nghiên cứu và dịch vụ; Nghệ An có lao động, vùng nguyên liệu, khu kinh tế, biển và cửa khẩu. Kết nối tốt sẽ giúp Nghệ An tiếp cận tài chính, công nghệ và thị trường; doanh nghiệp Tp.HCM có thêm không gian sản xuất, nguồn cung.

Ông Thiên nói: “Nghệ An và Tp.HCM đã gắn bó bằng lịch sử, văn hóa và những dòng người rất thật. Dữ liệu cho thấy không gian Tp.HCM mới là cụm điểm đến quan trọng nhất của người di cư gần đây từ Nghệ An. Quan hệ đầu tư cũng đã có nền tảng. Nhưng sự gắn bó xã hội vẫn sâu hơn mức độ tổ chức kinh tế hiện được chứng minh. Chúng ta có nhiều kết nối; điều còn thiếu là một hệ thống biến kết nối thành năng lực”.

Ông cũng lưu ý thói quen địa phương nào cũng muốn có đủ cảng, sân bay, khu công nghiệp, trường đại học, trung tâm logistics và ngành mũi nhọn riêng dễ làm nguồn lực bị chia nhỏ. Nghệ An không cần sao chép hệ sinh thái tài chính - công nghệ của Tp.HCM; Tp.HCM cũng không cần tự có mọi vùng nguyên liệu hay không gian sản xuất.

PGS.TS. Trần Đình Thiên cho rằng các địa phương phải mở rộng chuỗi liên kết thực.

Mở rộng chuỗi liên kết thực

Không gian hợp tác còn trải rộng đến Huế, Hà Tĩnh, Thanh Hóa. Huế muốn thu hút doanh nghiệp Tp.HCM vào Chân Mây - Lăng Cô, logistics xanh và công nghệ cao. Hà Tĩnh tập trung vào Vũng Áng, cửa khẩu Cầu Treo. Thanh Hóa đã thu hút tám dự án của nhà đầu tư TP.HCM với tổng vốn 38.700 tỷ đồng.

Khoảng cách địa lý khiến logistics trở thành phép tính quan trọng. Ông Thiên đề nghị bắt đầu từ luồng hàng thật, chọn những chuỗi có sản lượng và giá trị đủ lớn rồi tính đầy đủ chi phí từ vùng nguyên liệu hoặc nhà máy đến khách hàng, gồm tồn kho, hao hụt, thời gian và độ tin cậy. Có hàng, có nhu cầu rồi mới tính tới tuyến vận chuyển, cảng, kho lạnh hay trung tâm logistics.

Tp.HCM vẫn có thể tham gia bằng điều hành logistics, tài trợ thương mại, bảo hiểm và kết nối khách hàng, kể cả khi hàng hóa đi qua cảng khác. Ông Bùi Minh Thạnh - Phó Chủ tịch UBND Tp.HCM nhấn mạnh mục tiêu giai đoạn tới là “làm cùng nhau nhiều hơn và tạo ra giá trị lớn hơn”. Về cách xử lý công việc, ông khẳng định “việc gì làm được thì chủ động làm ngay, việc gì còn vướng thì cùng nhau tháo gỡ, việc gì vượt thẩm quyền thì cùng kiến nghị”, đồng thời đặt ra yêu cầu “kết nối sâu hơn, hành động nhanh hơn và cùng nhau tạo ra nhiều giá trị hơn”.

Muốn doanh nghiệp tham gia, dự án cần có nhu cầu thị trường, pháp lý rõ, dòng tiền tính được và rủi ro được phân bổ minh bạch. Theo ông Thiên, địa phương phải chuẩn bị được dự án đủ tốt để ngân hàng, quỹ đầu tư và doanh nghiệp có thể thẩm định.

Ông Bùi Minh Thạnh - Phó Chủ tịch UBND Tp.HCM đặt yêu cầu "kết nối sâu hơn, hành động nhanh hơn và cùng nhau tạo ra nhiều giá trị hơn".

Quan hệ lao động giữa Nghệ An và Tp.HCM đã hình thành từ lâu. Phần lớn người Nghệ An di cư vào không gian Tp.HCM là lao động trẻ, tỷ lệ có việc làm cao và tập trung nhiều trong chế biến, chế tạo. Ông Thiên đề xuất chuyển từ nỗi lo “chảy máu chất xám” sang “tuần hoàn chất xám”, để tri thức, kỹ năng và quan hệ nghề nghiệp tích lũy tại Tp.HCM có thể quay trở lại phục vụ quê nhà.

Tránh bẫy liên kết

Khi phạm vi hợp tác mở rộng, rủi ro cũng lớn hơn. Ông Thiên dẫn kinh nghiệm quốc tế để lưu ý rằng chuyển vốn, lao động và công nghệ giữa các địa phương chỉ có ý nghĩa khi nơi yếu hơn nâng được năng lực sản xuất, chứ không dừng ở cung cấp đất, nguyên liệu và nhân công.

Trung Quốc từng triển khai chương trình hỗ trợ Đông - Tây từ giữa thập niên 1990. Giai đoạn 1996-1999 có khoảng 2.600 thỏa thuận dự án, 4 tỷ nhân dân tệ được đầu tư và 250.000 lao động từ các tỉnh nghèo sang làm việc tại các tỉnh kết nghĩa. Vốn được triển khai cùng công nghệ, quản trị, thị trường, đào tạo và việc làm. Nếu nơi nhận thiếu thị trường và năng lực tiếp nhận, hiệu quả khó kéo dài.

Italia lại cho thấy di cư có thể cải thiện thu nhập nhưng chưa chắc làm kinh tế quê nhà mạnh lên. Sau hơn 160 năm thống nhất, khoảng cách kinh tế giữa miền Bắc và miền Nam vẫn lớn. Người lao động rời quê tìm việc, gửi tiền về gia đình, nhưng nơi họ ra đi không tự nhiên có thêm doanh nghiệp, công nghệ hay năng suất mới. Với Bắc Trung Bộ, điều cần tránh là chỉ cung cấp lao động, đất và nguyên liệu trong khi các khâu tạo giá trị cao tập trung ở các trung tâm lớn.

Nghiên cứu của OECD năm 2025 về hợp tác giữa các thành phố cũng được ông Thiên nhắc tới. Một chương trình vẫn có thể cho kết quả thấp nếu mục tiêu quá rộng, thiếu năng lực kỹ thuật và không chuẩn bị dự án đến mức có thể huy động vốn. Nguồn tài chính có thể tìm thấy ở Tp.HCM, nhưng dự án tại địa phương vẫn phải đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật, pháp lý và hiệu quả thương mại.

Doanh nhân rất quan tâm đến việc với tác gữa Tp.HCM và các tỉnh Bắc Trung Bộ.

Trong nước, hội nghị, biên bản ghi nhớ hay vốn đăng ký vẫn dễ đếm hơn năng suất, công nghệ và chất lượng việc làm. Vì vậy, giai đoạn 2026-2030 phải được nhìn vào số dự án giải ngân, doanh nghiệp trở thành nhà cung ứng của nhau, lao động được nâng kỹ năng và vốn tư nhân thực sự đi vào sản xuất.

Tp.HCM có thị trường, tài chính và công nghệ; Bắc Trung Bộ có không gian công nghiệp, cảng biển, lao động và vùng nguyên liệu. Kết quả cuối cùng phải thể hiện ở hợp đồng, đơn hàng, nhà máy, việc làm và thu nhập.