TP.HCM và giải pháp công viên tạm từ đất bỏ hoang

Trong nhiều năm, giữa khu vực trung tâm TP.HCM tồn tại những khu đất có vị trí đặc biệt đắc địa nhưng không được khai thác. Các khu đất này đã giải phóng mặt bằng, nằm trong quy hoạch dự án, song vì nhiều lý do khác nhau vẫn chưa thể triển khai xây dựng. Thực trạng đó vừa gây lãng phí quỹ đất, vừa tạo ra những khoảng trống trong cấu trúc hạ tầng đô thị.

Dịp Tết Bính Ngọ 2026, thành phố lựa chọn một cách tiếp cận khác. Thay vì tiếp tục rào kín và chờ đợi, 9 khu đất được sử dụng tạm thời làm công viên và vườn hoa, phục vụ người dân trong giai đoạn cao điểm lễ tết. Xét ở góc độ xây dựng cơ bản và quản lý hạ tầng, đây là một giải pháp mang tính chuyển tiếp, nhằm tận dụng mặt bằng trong thời gian các dự án chính thức chưa thể triển khai.

Khu đất dự án Thương xá Tax tại số 135 Nguyễn Huệ với vị trí đắc địa "trung tâm của trung tâm" vì tọa lạc trên 2 mặt tiền Nguyễn Huệ - Lê Lợi

Hiện trạng các khu đất và bài toán mặt bằng

Các khu đất được lựa chọn đều có điểm chung là đã hoàn tất công tác giải phóng mặt bằng nhưng rơi vào tình trạng bỏ trống kéo dài. Phần lớn được quây rào tôn, bên trong là đất trống, cỏ mọc, một số nơi từng bị tận dụng tự phát làm bãi giữ xe hoặc tập kết rác.

Khu đất số 8 Võ Văn Tần, thuộc dự án Nhà thi đấu Phan Đình Phùng mới, là ví dụ điển hình. Với diện tích hơn 14.000 m2 và bốn mặt tiền đường, khu đất này đã được giải tỏa từ nhiều năm trước nhưng vẫn chưa thể khởi công do vướng thủ tục điều chỉnh dự án và thay đổi nhà đầu tư. Trong thời gian chờ đợi, toàn bộ khu đất bị che chắn, không phát huy được bất kỳ giá trị sử dụng nào.

Tương tự, khu đất 135 Nguyễn Huệ, nơi từng là Thương xá Tax, đã được tháo dỡ từ năm 2016. Sau gần một thập kỷ, dự án mới vẫn chưa triển khai, khiến khu đất nằm ngay cạnh phố đi bộ Nguyễn Huệ trở thành một khoảng trống lớn giữa trung tâm đô thị. Một phần diện tích được dùng làm bãi giữ xe và bố trí nhà vệ sinh công cộng, nhưng phần lớn vẫn là mặt bằng bỏ không.

Ngoài ra, nhiều khu đất khác như tứ giác Lê Thánh Tôn – Nam Kỳ Khởi Nghĩa – Nguyễn Trung Trực – Lê Lợi, 33 Nguyễn Du – Chu Mạnh Trinh, 87 Cống Quỳnh hay 8–12 Lê Duẩn đều trong tình trạng tương tự. Điểm khác biệt chỉ nằm ở tình trạng pháp lý và chủ thể quản lý, nhưng kết quả chung vẫn là đất trống kéo dài nhiều năm.

Vướng mắc pháp lý và tiến độ dự án

Từ góc nhìn hạ tầng, việc chậm triển khai các dự án trên các khu đất trung tâm xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Một số khu đất thuộc dự án đã được phê duyệt từ lâu nhưng phải điều chỉnh quy hoạch, tích hợp thêm các hạng mục kỹ thuật ngầm hoặc thay đổi thiết kế. Một số khác vướng mắc về thủ tục đầu tư, năng lực tài chính của chủ đầu tư hoặc quá trình rà soát pháp lý liên quan đến đất công.

Với các khu đất đã được thu hồi về Nhà nước như 2–4–6 Hai Bà Trưng, 8–12 Lê Duẩn hay 152 Trần Phú, thành phố cần thêm thời gian để hoàn tất quy trình đấu thầu, lựa chọn nhà đầu tư mới hoặc xác định phương án sử dụng lâu dài. Trong thời gian đó, nếu để đất trống hoàn toàn sẽ tiếp tục gây lãng phí và ảnh hưởng đến diện mạo hạ tầng khu vực trung tâm.

Khu đất tại số 8-12 Lê Duẩn (phường Sài Gòn) nằm ngay trung tâm với mặt tiền đường Lê Duẩn, Nguyễn Văn Chiêm và Hai Bà Trưng

Đối với các khu đất vẫn thuộc quyền sử dụng của doanh nghiệp nhưng dự án đình trệ, chính quyền phải cân nhắc giữa việc thúc đẩy tiến độ, thu hồi hay cho phép khai thác tạm thời. Việc đưa các khu đất này vào danh sách làm công viên tạm cho thấy thành phố lựa chọn giải pháp trung gian, vừa không làm thay đổi mục tiêu dài hạn, vừa tránh để đất bị bỏ hoang.

Chỉ đạo quản lý và nguyên tắc triển khai

Trước thực trạng nhiều khu đất trung tâm chậm triển khai, UBND TP.HCM đã yêu cầu các sở ngành rà soát, đề xuất phương án sử dụng tạm thời các khu đất đã giải phóng mặt bằng nhưng chưa thể xây dựng, nhằm tránh lãng phí và cải thiện hạ tầng đô thị trong giai đoạn chuyển tiếp.

Theo chỉ đạo của lãnh đạo thành phố, việc khai thác tạm phải đảm bảo nguyên tắc không làm thay đổi mục tiêu quy hoạch lâu dài, không xây dựng công trình kiên cố và có thể hoàn trả mặt bằng ngay khi dự án chính thức được triển khai. Trên cơ sở đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì phối hợp với các địa phương và đơn vị quản lý đất để triển khai phương án chỉnh trang, bổ sung mảng xanh và không gian công cộng tạm thời tại các khu đất đủ điều kiện.

Giải pháp hạ tầng tạm thời và cách thức triển khai

Việc chuyển đổi 9 khu đất trống thành công viên, vườn hoa được xác định là giải pháp tạm thời, không mang tính xây dựng kiên cố. Các hạng mục triển khai chủ yếu là hạ tầng nhẹ như trồng cây xanh, hoa cảnh, trải thảm cỏ, bố trí lối đi bộ, ghế ngồi và hệ thống chiếu sáng cơ bản.

Nguyên tắc xuyên suốt là không can thiệp sâu vào nền móng, không xây dựng công trình cố định để đảm bảo khi dự án chính thức được triển khai, mặt bằng có thể được hoàn trả nhanh chóng. Cách làm này giúp hạn chế chi phí tháo dỡ và tránh phát sinh tranh chấp trong tương lai.

Thành phố chủ trương xã hội hóa nguồn vốn, không sử dụng ngân sách cho việc chỉnh trang tạm thời. Các doanh nghiệp, đơn vị quản lý đất và tổ chức liên quan được khuyến khích tham gia đóng góp kinh phí, nhân lực và vật tư. Nhà nước giữ vai trò điều phối, phê duyệt phương án và giám sát chất lượng thực hiện.

Do yêu cầu tiến độ gấp để phục vụ Tết, việc thi công tập trung vào các hạng mục có thể hoàn thành nhanh, phù hợp với tính chất tạm thời của công trình, tránh đầu tư dàn trải hoặc vượt quá nhu cầu sử dụng trong ngắn hạn.

Hiệu quả sử dụng đất trong giai đoạn chuyển tiếp

Xét ở góc độ xây dựng cơ bản, việc tận dụng đất trống trong giai đoạn chờ dự án giúp nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ đất đô thị. Thay vì để đất đứng yên nhiều năm, thành phố có thể khai thác tạm thời để phục vụ cộng đồng, đồng thời cải thiện cảnh quan và giảm áp lực lên các không gian công cộng hiện hữu.

Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp trong bối cảnh quỹ đất trung tâm ngày càng hạn hẹp, trong khi nhu cầu sử dụng không gian đô thị tăng cao, đặc biệt vào các dịp lễ tết. Các công viên tạm không thay thế cho các công trình hạ tầng lớn, nhưng đóng vai trò bổ trợ trong ngắn hạn.

Ngoài ra, việc tổ chức không gian tạm thời còn giúp cơ quan quản lý quan sát nhu cầu thực tế của người dân đối với từng khu vực. Dữ liệu này có thể trở thành cơ sở tham khảo cho việc thiết kế và bố trí hạ tầng trong các dự án chính thức sau này.

Khả năng nhân rộng trong quản lý hạ tầng đô thị

Từ thực tế triển khai 9 khu đất dịp Tết, TP.HCM có thể cân nhắc áp dụng mô hình tương tự đối với các khu đất công khác đang chờ dự án, đặc biệt ở khu vực nội đô. Việc sử dụng tạm thời đất trống cho mục đích công cộng hoặc hạ tầng mềm, nếu được quản lý chặt chẽ và minh bạch, sẽ góp phần giảm lãng phí và cải thiện diện mạo đô thị.

Để mô hình này phát huy hiệu quả lâu dài, cần có khung quản lý rõ ràng về thời hạn sử dụng, trách nhiệm hoàn trả mặt bằng và cơ chế phối hợp giữa các bên liên quan. Điều này giúp đảm bảo việc khai thác tạm thời không ảnh hưởng đến tiến độ và mục tiêu của các dự án xây dựng chính thức.

Còn tại khu đất 135 Nguyễn Huệ (dự án Thương xá Tax) có 3 mặt tiền Nguyễn Huệ, Lê Lợi và Pasteur cũng đang để trống, xung quanh có rào quây kín

Một bước đi thực tế trong quản lý hạ tầng

Việc TP.HCM sử dụng 9 khu đất bỏ hoang làm công viên tạm có thể xem là một giải pháp hạ tầng mang tính thực dụng trong giai đoạn chuyển tiếp. Không đặt nặng hình thức, không thay đổi quy hoạch dài hạn, thành phố lựa chọn cách khai thác tạm thời để đáp ứng nhu cầu trước mắt của đô thị.

Trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng cần thời gian dài để chuẩn bị và triển khai, những giải pháp như vậy giúp thu hẹp khoảng trống giữa quy hoạch và thực tế. Quan trọng hơn, chúng cho thấy tư duy quản lý linh hoạt, coi đất đai không chỉ là tài nguyên chờ đầu tư, mà còn là một phần của hạ tầng đô thị có thể phát huy giá trị ngay khi điều kiện cho phép.

Tiểu Vũ