TP.HCM vẽ lại bản đồ tăng trưởng với 5 cực phát triển

Tại kỳ họp chuyên đề ngày 30/10/2026, các đại biểu HĐND TP.HCM khóa XI đã bấm nút thông qua đồ án Quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm. Sau quyết nghị của cơ quan dân cử, Chủ tịch UBND TP.HCM sẽ ký phê duyệt, chính thức đưa quy hoạch vào thực thi.

Siêu đô thị đa cực, dân số vượt 27 triệu người vào năm 2050

Đặt trong tầm nhìn một thế kỷ, TP.HCM không chỉ hướng đến mục tiêu trở thành đô thị toàn cầu, thông minh và hiện đại, mà còn đặt tham vọng vươn lên thành trung tâm tài chính quốc tế, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu châu Á.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, thành phố lựa chọn một hướng đi căn bản là tổ chức lại không gian phát triển, phân bổ lại các cực tăng trưởng và giảm áp lực cho khu vực lõi đô thị.

Cụ thể, quy hoạch tổng thể xác định quy mô dân số TP.HCM sẽ tăng theo từng nấc phát triển, từ khoảng 18 triệu người vào năm 2030 lên 25 triệu người năm 2045 và vượt 27 triệu người vào năm 2050. Vì thế, thay vì tiếp tục phát triển theo mô hình đô thị tập trung, mở rộng dần từ lõi trung tâm như những vết dầu loang, quy hoạch chuyển sang cấu trúc đa cực, đa trung tâm.

Không gian đô thị được tổ chức theo ba chiều gồm mặt đất, không gian ngầm và không gian trên cao với khung phát triển gồm năm cực tăng trưởng, năm hệ thống liên kết chiến lược, năm trung tâm vệ tinh và 10 vùng quản lý phát triển.

TP.HCM chính thức bấm nút thông qua đồ án Quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm. Ảnh minh họa: Hoàng Anh.

Ở khu vực lõi trung tâm, tam giác Sài Gòn - Chợ Lớn - Thủ Thiêm được định vị là trung tâm dịch vụ và tài chính quốc tế (IFC). Đây sẽ là nơi tập trung các hoạt động tài chính, thương mại, dịch vụ chất lượng cao, tạo sức hút đối với dòng vốn và nhân lực quốc tế.

Trong khi đó, cực Đông - Bắc, mở rộng sang khu vực Bình Dương, được định hướng trở thành hạt nhân đổi mới sáng tạo và công nghệ cao. Khu vực này tập trung sáu trong tổng số 11 khu công nghệ số, đồng thời phát triển hệ sinh thái đô thị đại học với mục tiêu đạt quy mô 2 triệu sinh viên vào năm 2050.

Ở phía Bắc, Bắc Tân Uyên và các khu vực phụ cận được định hướng trở thành trung tâm công nghiệp - logistics quy mô lớn.

Cực phía Nam lại mang một vai trò khác, gắn với kinh tế biển, khu thương mại tự do (FTZ) và logistics trung chuyển quốc tế. Lợi thế cảng nước sâu Cái Mép Hạ, định hướng trung chuyển quốc tế tại Cần Giờ cùng công nghiệp năng lượng sạch được kỳ vọng mở rộng không gian kinh tế hướng biển, đưa TP.HCM tham gia sâu hơn vào mạng lưới thương mại và logistics toàn cầu.

Trong khi đó, cực phía Tây được xác định là cửa ngõ kết nối với Tây Nam Bộ, tập trung phát triển đô thị nén, các cụm y tế chuyên sâu và giáo dục - đào tạo.

Bên cạnh năm cực tăng trưởng, quy hoạch còn xác lập 5 trung tâm vệ tinh gồm Côn Đảo, Long Hải - Hồ Tràm, Hóc Môn - Củ Chi, Bàu Bàng và Tân Uyên - Bắc Tân Uyên. Mỗi khu vực được định hướng phát triển theo những lợi thế riêng, từ sinh thái, du lịch, công nghiệp chuyên biệt đến dịch vụ và đào tạo.

Chủ tịch HĐND TP.HCM Võ Văn Minh. Ảnh: Lan Phương

Chủ tịch HĐND TP.HCM Võ Văn Minh nhấn mạnh, việc tích hợp không gian phát triển sau điều chỉnh địa giới không đơn thuần là phép cộng cơ học, mà phải tạo ra sự cộng hưởng sức mạnh kinh tế vùng. Đặc biệt, quy hoạch cũng xác lập cơ sở pháp lý cho việc di dời dứt điểm các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư.

"Thành phố kiên quyết di dời các cơ sở sản xuất xen cài trong khu dân cư, chuyển đổi công năng các khu công nghiệp cũ gần trung tâm sang dịch vụ chất lượng cao, công nghệ số và công viên cây xanh", ông Minh nhấn mạnh.

Tuy nhiên, xác định lại không gian phát triển mới chỉ là bước đầu. Thách thức lớn hơn là tìm đâu ra nguồn tiền để xây dựng hệ thống hạ tầng đáp ứng nhu cầu của một siêu đô thị dự kiến có hơn 27 triệu dân.

Vì vậy, TP.HCM không thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước mà phải tìm cách huy động thêm nguồn lực từ khu vực tư nhân. Theo đó, vốn đầu tư công sẽ đóng vai trò khơi nguồn, tạo động lực để thu hút doanh nghiệp cùng tham gia thông qua các hình thức như hợp tác công tư (PPP), phát hành trái phiếu đô thị và khai thác phần giá trị đất đai tăng thêm nhờ hạ tầng mới.

Một trong những công cụ quan trọng là phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD), gắn với các tuyến hạ tầng chiến lược như vành đai 3, vành đai 4, metro số 1, đường sắt Bến Thành - Cần Giờ và cao tốc TP.HCM - Mộc Bài.

Theo đó, khi các tuyến giao thông mới hình thành, thành phố có thể khai thác phần giá trị tăng thêm thông qua đấu giá quỹ đất thương mại, phát triển các khu đô thị gắn với nhà ga và tổ chức lại không gian hai bên các trục giao thông. Nguồn thu này sẽ góp phần tái đầu tư cho hạ tầng, tạo vòng quay vốn cho những dự án kết nối tiếp theo.

Song song với việc huy động vốn, quy hoạch cũng chú trọng hình thành những không gian phát triển có cơ chế đặc thù, với thể chế vượt trội để thu hút nhà đầu tư chiến lược. Trong đó, khu thương mại tự do Cái Mép Hạ và các khu công nghệ cao thế hệ mới được kỳ vọng trở thành những không gian thử nghiệm chính sách, tạo điều kiện cho các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, kinh tế tuần hoàn và tài chính toàn cầu phát triển.

Không chờ giàu rồi mới làm... "an sinh”

Một điểm đáng chú ý trong quy hoạch lần này là TP.HCM không chỉ đặt mục tiêu mở rộng quy mô kinh tế hay vươn lên thành siêu đô thị đa cực, mà còn lấy chất lượng sống của người dân làm thước đo cho thành quả phát triển.

Theo định hướng quy hoạch, đến năm 2045, TP.HCM phấn đấu trở thành một trong những đô thị đáng sống nhất thế giới, với chỉ tiêu 45 giường bệnh và 35 bác sĩ trên 10.000 dân.

Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh quan điểm: “Tăng trưởng kinh tế phải đi cùng tiến bộ, công bằng xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Không đợi giàu lên rồi mới làm an sinh xã hội”.

Tinh thần này được cụ thể hóa bằng hàng loạt chương trình tác động trực tiếp đến đời sống người dân.

Trước hết là bài toán cải thiện điều kiện sống tại các khu dân cư ven kênh rạch, nơi hàng chục nghìn hộ dân vẫn phải sống trong những căn nhà chật hẹp, tạm bợ, đối mặt với ô nhiễm và nguy cơ ngập nước. TP.HCM dự kiến triển khai 59 dự án trọng điểm với tổng vốn gần 200.000 tỷ đồng, nhằm giải quyết căn cơ tình trạng 41.000 căn nhà lụp xụp trên và ven kênh rạch.

Thành phố định hướng bố trí quỹ nhà tái định cư tại những khu vực có hạ tầng đồng bộ như Bình Chánh, Nhà Bè, tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống, tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ thiết yếu sau khi di dời.

Các đại biểu HĐND TP.HCM khóa XI đã bấm nút thông qua đồ án Quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm. Ảnh: Lan Phương.

Bài toán an cư cũng được đặt ra với mục tiêu phát triển nhà ở xã hội. Sau khi hoàn thành hơn 22.800 căn, TP.HCM đặt mục tiêu nâng tổng nguồn cung lên 197.000 căn vào năm 2030. Tuy nhiên, đi kèm với việc gia tăng nguồn cung, thành phố cũng yêu cầu kiểm soát chặt đối tượng thụ hưởng, bảo đảm nhà ở xã hội thực sự đến tay người thu nhập thấp, người có nhu cầu ở thực, thay vì trở thành một kênh đầu cơ hay tài sản đầu tư.

Không chỉ giải quyết những nhu cầu trước mắt, quy hoạch còn dành nguồn lực cho tương lai thông qua việc bổ sung từ 1.400 - 2.000ha đất phục vụ đào tạo đại học. Quỹ đất này được kỳ vọng tạo dư địa mở rộng các cơ sở giáo dục, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, từng bước hình thành hệ sinh thái tri thức có sức cạnh tranh trong khu vực.

Dẫu vậy, những mục tiêu về nhà ở, y tế, giáo dục hay chất lượng sống sẽ khó trở thành hiện thực nếu quy hoạch không vượt qua được điểm nghẽn về tổ chức thực thi. Đây cũng là thông điệp được lãnh đạo HĐND và UBND TP.HCM cùng nhấn mạnh.

Thẳng thắn nhìn nhận tình trạng một số dự thảo nghị quyết còn chậm trễ, khiến khối lượng công việc dồn vào cuối năm với 62 nghị quyết dự kiến trình tại kỳ họp tháng 12, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được yêu cầu bộ máy chính quyền phải thay đổi mạnh mẽ tư duy điều hành.

Ông chỉ rõ, thành phố không thể chạy theo số lượng văn bản hay thành tích ban hành chính sách, mà phải kiểm soát được tiến độ, chất lượng và khả năng thực thi của từng nghị quyết. Mỗi chính sách sau khi được thông qua cần xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn hoàn thành, nguồn lực triển khai và sản phẩm đầu ra.

“Phải chuyển từ tư duy 'ban hành chính sách' sang 'quản trị kết quả'”, ông Được nhấn mạnh.

Tư duy này được cụ thể hóa bằng việc gắn mục tiêu tăng trưởng với trách nhiệm của từng cấp điều hành.

Để tạo đột phá trong quý IV và duy trì mục tiêu tăng trưởng GRDP hai con số, thường trực UBND TP.HCM đã phân giao chỉ tiêu KPI đến từng phó chủ tịch và giám đốc sở, ngành. Trong đó, thành phố đặt mục tiêu tháo gỡ ít nhất 40% vướng mắc đối với các dự án FDI và 30% vướng mắc của các dự án trong nước.

Đồng thời, kỷ luật điều chuyển vốn đối với những chủ đầu tư giải ngân chậm cũng được đặt ra nhằm tránh tình trạng nguồn lực đầu tư công bị đình trệ, trong khi nhiều dự án cấp thiết vẫn thiếu vốn triển khai.

Không chỉ siết trách nhiệm ở cấp điều hành thành phố, yêu cầu đổi mới còn được mở rộng xuống cấp cơ sở thông qua đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Theo đó, thành phố thúc đẩy trao thêm quyền chủ động cho các cơ quan, địa phương, từ quyền tự chủ tuyển dụng công chức của người đứng đầu sở, ngành đến quyền đặt tên đường, hẻm và công viên của cấp phường, xã.