TP.HCM yêu cầu xử lý dứt điểm các điểm tồn lưu chất thải, ngăn tái phát bãi rác tự phát
UBND TP.HCM yêu cầu các địa phương và đơn vị liên quan tăng cường quản lý chất thải rắn, vệ sinh công cộng, đồng thời rà soát, xử lý dứt điểm các điểm tồn lưu rác thải, phế thải xây dựng và kiên quyết ngăn chặn tình trạng đổ thải trái phép tái diễn.
Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Minh Thạnh vừa ký ban hành Chỉ thị số 53/CT-UBND về tăng cường công tác quản lý chất thải rắn và vệ sinh công cộng trên địa bàn thành phố.
Theo chỉ thị, UBND TP.HCM yêu cầu chính quyền các cấp, cơ quan, đơn vị và địa phương nâng cao trách nhiệm người đứng đầu trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường, tập trung vào công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải công nghiệp, chất thải nguy hại và vệ sinh công cộng.

UBND TP.HCM yêu cầu chính quyền các cấp, cơ quan, đơn vị và địa phương nâng cao trách nhiệm người đứng đầu trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường.
Các nhiệm vụ được triển khai theo phương châm “6 rõ, 1 xuyên suốt”, gồm rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ hiệu quả và bảo đảm mỗi nhiệm vụ có một đầu mối xuyên suốt.
Thành phố xác định quản lý chất thải rắn là nhiệm vụ thường xuyên, cấp bách, gắn liền với công tác bảo vệ môi trường. Đồng thời, yêu cầu chấm dứt tình trạng đổ thải không đúng quy định, xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân vi phạm và đẩy mạnh phong trào toàn dân tham gia bảo vệ môi trường, giảm thiểu phát sinh rác thải, phân loại, thu gom và xử lý rác đúng quy định.
Rà soát, xử lý các điểm tồn lưu rác thải
Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM được giao chủ trì, phối hợp với các sở, ngành liên quan rà soát, tham mưu ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý chất thải phù hợp với quy định hiện hành và tình hình thực tế, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trên địa bàn.
Đáng chú ý, cơ quan này sẽ phối hợp với UBND cấp xã rà soát toàn diện các điểm tồn đọng rác thải sinh hoạt, tổ chức xử lý dứt điểm và bàn giao hiện trạng sau xử lý cho chính quyền địa phương quản lý.
Song song đó, công tác kiểm tra, giám sát việc quản lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải công nghiệp, chất thải nguy hại và vệ sinh công cộng tại các phường, xã cũng được tăng cường, nhằm kịp thời hướng dẫn, chấn chỉnh và xử lý những tồn tại, vi phạm.
UBND các phường, xã, đặc khu có trách nhiệm chủ động kiểm tra việc chấp hành quy định pháp luật về bảo vệ môi trường của tổ chức, cá nhân, hộ gia đình và các đơn vị thu gom chất thải trên địa bàn.
Việc tuyên truyền, vận động người dân thực hiện đúng quy định về thải bỏ rác sẽ được kết hợp với công tác phát hiện, xử lý vi phạm thông qua hoạt động kiểm tra, giám sát và hệ thống camera giám sát.
Kiểm soát chặt đất trống, ngăn hình thành bãi rác tự phát
Một trong những yêu cầu trọng tâm của chỉ thị là phối hợp xử lý dứt điểm các điểm tồn lưu chất thải, rác thải cồng kềnh và phế thải xây dựng. Các địa phương phải kiên quyết không để những điểm đổ thải, chôn lấp chất thải trái quy định tái xuất hiện sau khi đã xử lý.

Công tác kiểm tra, giám sát việc quản lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải công nghiệp, chất thải nguy hại và vệ sinh công cộng tại các phường, xã cũng được tăng cường, nhằm kịp thời hướng dẫn, chấn chỉnh và xử lý những tồn tại, vi phạm.
TP.HCM cũng định hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý chất thải tại địa phương, góp phần nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.
Đối với các khu đất trống, UBND phường, xã, đặc khu được yêu cầu tăng cường kiểm soát, quản lý chặt chẽ. Các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân phải sử dụng đất đúng mục đích và chịu trách nhiệm bảo đảm vệ sinh môi trường đối với khu đất thuộc quyền sở hữu khi chưa đưa vào sử dụng.
Thành phố yêu cầu tuyệt đối không để các khu đất trống trở thành nơi hình thành bãi rác tự phát, tập kết hoặc chôn lấp chất thải trái quy định, góp phần cải thiện chất lượng môi trường đô thị và bảo đảm vệ sinh công cộng trên địa bàn.
Quản lý chất thải hiệu quả, giảm gánh nặng kinh tế từ ô nhiễm môi trường
Dưới góc độ kinh tế môi trường, việc TP.HCM tăng cường quản lý chất thải rắn và vệ sinh công cộng không chỉ nhằm cải thiện cảnh quan đô thị mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc tiết giảm chi phí xử lý ô nhiễm, sử dụng hiệu quả nguồn lực xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế theo hướng xanh, bền vững.
Thực tế cho thấy, những điểm tập kết rác tự phát, tình trạng đổ trộm phế thải xây dựng hay chất thải không được thu gom, xử lý đúng quy định đều có thể làm phát sinh những chi phí kinh tế đáng kể. Bên cạnh kinh phí thu gom, vận chuyển và xử lý, chính quyền còn phải dành nguồn lực để khắc phục ô nhiễm đất, nước, không khí, cải tạo cảnh quan và giải quyết các vấn đề liên quan đến sức khỏe cộng đồng.
Đáng chú ý, khi chất thải bị đổ bỏ trái phép tại các khu đất trống, chi phí khắc phục thường không chỉ dừng ở việc thu dọn hiện trường. Nếu không có cơ chế giám sát và ngăn ngừa tái diễn, ngân sách địa phương có nguy cơ phải chi trả nhiều lần cho cùng một điểm ô nhiễm. Điều này đặt ra yêu cầu chuyển từ tư duy xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát nguồn phát sinh chất thải.
Việc TP.HCM yêu cầu xác định rõ trách nhiệm người đứng đầu, giao nhiệm vụ theo phương châm “6 rõ, 1 xuyên suốt” vì vậy còn có ý nghĩa nâng cao hiệu quả quản trị và sử dụng ngân sách môi trường. Khi trách nhiệm được phân định cụ thể, công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm có điều kiện thực hiện kịp thời, hạn chế tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ.
Một vấn đề quan trọng khác là thực hiện nguyên tắc người gây ô nhiễm phải chịu trách nhiệm đối với những tác động môi trường do hoạt động của mình gây ra. Việc tăng cường kiểm soát chất thải công nghiệp, chất thải nguy hại, phế thải xây dựng và xử lý nghiêm hành vi đổ thải trái phép sẽ góp phần hạn chế tình trạng chuyển chi phí xử lý ô nhiễm từ chủ nguồn thải sang ngân sách nhà nước và cộng đồng.
Cùng với đó, đẩy mạnh phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, tăng cường tái sử dụng, tái chế và thu hồi tài nguyên từ chất thải là hướng đi cần được chú trọng. Khi được phân loại, thu gom và xử lý phù hợp, một phần chất thải có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho hoạt động sản xuất, góp phần giảm nhu cầu khai thác tài nguyên, tiết kiệm chi phí xử lý và tạo cơ hội phát triển các ngành công nghiệp tái chế.
Đây cũng là cơ sở thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, từng bước chuyển từ mô hình quản lý chất thải chủ yếu dựa vào thu gom, xử lý sang quản lý toàn bộ vòng đời sản phẩm và vật liệu.
Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ số, xây dựng cơ sở dữ liệu và tăng cường giám sát bằng camera như định hướng của thành phố có thể góp phần nâng cao hiệu quả quản lý. Thông tin về nguồn phát sinh, khối lượng chất thải, tuyến thu gom, điểm tập kết và cơ sở xử lý nếu được cập nhật, kết nối đồng bộ sẽ hỗ trợ cơ quan quản lý tối ưu hoạt động thu gom, giảm chi phí vận hành và phát hiện sớm những bất cập.
Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế của các giải pháp cần được đánh giá bằng những chỉ tiêu cụ thể như tỷ lệ chất thải được thu gom, phân loại đúng quy định, tỷ lệ tái chế, chi phí xử lý trên mỗi tấn chất thải, số điểm ô nhiễm được xử lý dứt điểm và mức độ tái phát sau xử lý.
Về lâu dài, quản lý chất thải rắn hiệu quả không chỉ góp phần xây dựng đô thị xanh, sạch, đẹp mà còn tạo môi trường sống, môi trường đầu tư và kinh doanh thuận lợi. Việc giảm thiểu ô nhiễm, sử dụng tiết kiệm tài nguyên và nâng cao hiệu quả chi tiêu công chính là những lợi ích kinh tế thiết thực của công tác bảo vệ môi trường.
Có thể thấy, yêu cầu siết chặt quản lý chất thải rắn của TP.HCM cần được nhìn nhận như một giải pháp quản trị phát triển đô thị, trong đó bảo vệ môi trường không chỉ là nhiệm vụ chi ngân sách mà còn là hoạt động phòng ngừa tổn thất kinh tế, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và tạo động lực cho tăng trưởng bền vững.

