TP Hồ Chí Minh chuyển đổi mô hình tăng trưởng khi động lực cũ 'chạm trần'

Quang cảnh buổi tọa đàm. Ảnh: Báo Sài Gòn Giải phóng.

Khi động lực cũ tới hạn

Trong nhiều thập kỷ, TP Hồ Chí Minh luôn giữ vai trò là đầu tàu kinh tế, đóng góp khoảng 23,5% GDP và 30% ngân sách cả nước,. Tuy nhiên, những số liệu gần đây cho thấy "cỗ máy" tăng trưởng này đang có dấu hiệu "hụt hơi". Nếu giai đoạn 2010 - 2015, GRDP bình quân đạt 6,71%/năm, thì đến giai đoạn 2021 - 2024 con số này chỉ còn 3,74%/năm, thấp hơn mức bình quân chung của cả nước.

Lý giải về thực trạng này, Tiến sĩ Trần Du Lịch nhận định, mô hình tăng trưởng truyền thống của thành phố - vốn dựa chủ yếu vào mở rộng vốn đầu tư, công nghiệp gia công, lao động giá rẻ và phát triển bất động sản - đang dần giảm hiệu quả. Các rào cản như hệ số ICOR cao và năng suất lao động tăng trưởng chậm khiến động lực phát triển suy yếu dần.

Bên cạnh đó, áp lực từ các cam kết phát triển bền vững như mục tiêu phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050 đòi hỏi nguồn lực tài chính khổng lồ, vượt xa khả năng ngân sách hiện tại. Trước nguy cơ tụt hậu và các điểm nghẽn về hạ tầng, thành phố buộc phải xem việc chuyển đổi mô hình phát triển là "mệnh lệnh sống còn".

Chuyển đổi mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo

Tại tọa đàm ngày 5/2 do Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) TP Hồ Chí Minh tổ chức, các chuyên gia và lãnh đạo thống nhất rằng thành phố cần chuyển từ tăng trưởng dựa vào vốn sang tăng trưởng dựa vào tri thức, nơi năng suất và đổi mới sáng tạo đóng vai trò chủ đạo.

Ông Lâm Đình Thắng - Giám đốc Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh: "Việc chuyển dịch sang mô hình phát triển dựa trên kinh tế tri thức, kinh tế số là lựa chọn tất yếu, là chìa khóa để nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc tế".

TP Hồ Chí Minh đặt ra các mục tiêu tham vọng: đến năm 2030 đạt tốc độ tăng trưởng GRDP 10-11%/năm, kinh tế số đóng góp 30 - 40% GRDP và tỷ trọng đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) đạt khoảng 60%. Thành phố định hướng phát triển dựa trên 5 trụ cột chiến lược: công nghệ cao và vi mạch bán dẫn; tài chính số và dữ liệu; hạ tầng và logistics thông minh; y tế và nguồn nhân lực; văn hóa và du lịch số.

Dù tiềm năng về hạ tầng và nhân lực là rất lớn, thách thức lớn nhất nằm ở cơ chế chính sách. Tiến sĩ Trần Du Lịch nhấn mạnh: "Thể chế phải đi trước một bước, nếu không công nghệ sẽ bị trói buộc".

Để giải quyết bài toán này, các chuyên gia đề xuất TP Hồ Chí Minh cần đẩy mạnh thí điểm cơ chế thử nghiệm (sandbox) đối với các lĩnh vực mới như fintech, kinh tế số và AI. Ông Lâm Đình Thắng cho biết, dù đã có chuẩn bị về nguồn lực và quyết tâm, TP Hồ Chí Minh vẫn còn thiếu cơ chế để triển khai rộng khắp.

Để hiện thực hóa mô hình mới, chiến lược tài chính và thu hút đầu tư cũng cần thay đổi toàn diện. Theo Tiến sĩ Trần Du Lịch, về đầu tư công - tư, cần hình thành quỹ đổi mới sáng tạo và đầu tư mạo hiểm quy mô lớn, hoạt động theo nguyên tắc thị trường. Tại đây, Nhà nước đóng vai trò "vốn mồi" để kích hoạt nguồn vốn xã hội, hỗ trợ các startup và dự án nghiên cứu từ trường đại học.

Về thu hút FDI, cần thay đổi tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư từ quy mô vốn sang hàm lượng công nghệ, R&D và giá trị gia tăng. Thành phố khuyến khích các trung tâm thiết kế chip, phòng thí nghiệm thay vì chỉ gia công, đồng thời yêu cầu cơ chế liên kết với doanh nghiệp nội địa.

Về tài chính xanh, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân và ThS Nguyễn Trúc Vân cho rằng đây sẽ là chìa khóa để hiện thực hóa mục tiêu Net Zero. TP Hồ Chí Minh cần xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế (VIFC-HCMC) để trở thành điểm trung chuyển dòng vốn xanh của khu vực.

Giữa cuộc cạnh tranh ngày một khốc liệt giữa các đô thị lớn trong khu vực, việc chủ động đi trước về thể chế, công nghệ và mô hình quản trị sẽ là yếu tố then chốt quyết định vị thế của TP Hồ Chí Minh trong nhiều thập kỷ tới. Nếu tận dụng tốt cơ hội chuyển đổi về thể chế và công nghệ, TP Hồ Chí Minh có thể trở thành trung tâm kinh tế tri thức và tài chính xanh của khu vực vào năm 2045.

Hiền Thảo