TP Hồ Chí Minh đánh thức 'nguồn vốn di sản' hướng tới lễ hội toàn cầu

Từ nhịp sống đường phố đến “sân khấu lễ hội”

Buổi sáng ở TP Hồ Chí Minh bắt đầu bằng tiếng rao nơi góc chợ, dòng xe len qua từng con phố, quán cà phê vỉa hè đã kín chỗ từ sớm. Những nhịp điệu quen thuộc ấy tưởng như rất đời thường lại đang dần trở thành “nguyên liệu” để Thành phố xây dựng một hướng đi mới, đó là phát triển lễ hội từ chính đời sống đô thị.

Du khách một lần đến TP Hồ Chí Minh không thể bỏ qua phố đi bộ Bùi Viện mang nét đặc trưng riêng của địa phương.

Theo các chuyên gia Đại học RMIT Việt Nam, TP Hồ Chí Minh không thiếu bản sắc mà vấn đề là cách nhận diện và “kể lại” bản sắc đó trong bối cảnh toàn cầu. Tiến sĩ Bùi Quốc Liêm, giảng viên ngành Truyền thông chuyên nghiệp Đại học RMIT Việt Nam, nhấn mạnh sức mạnh cốt lõi của TP Hồ Chí Minh nằm ở bản sắc "thành phố di dân" tiêu biểu tại Đông Nam Á. Chính sự cởi mở, năng động và khả năng giao thoa văn hóa độc đáo là "nguồn vốn mềm" vô giá.

Khi kết hợp với các cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98/2023/QH15, Thành phố đang đứng trước cơ hội vàng để kiến tạo một hệ sinh thái lễ hội thông minh, nơi trục sông Sài Gòn được quy hoạch trở thành một sân khấu thị giác khổng lồ. “Chính sự đa dạng này tạo nên nền tảng cho những lễ hội mang bản sắc riêng, khó sao chép”, Tiến sĩ Liêm nói.

Không gian đô thị vì thế cũng trở thành một “ngôn ngữ kể chuyện”, từ những con hẻm nhỏ, khu phố người Hoa, kiến trúc Đông - Tây đan xen, đến các trung tâm thương mại hiện đại. Tất cả tạo nên một “sân khấu sống” mà ở đó, văn hóa không nằm trong bảo tàng mà hiện diện trong đời sống hàng ngày.

Buýt sông được TP Hồ Chí Minh đưa vào khai thác được vài năm nay, trở thành nét riêng của thành phố.

Ở góc nhìn du lịch, Tiến sĩ Daisy Kanagasapapathy, giảng viên ngành Quản trị du lịch và khách sạn tại Đại học RMIT Việt Nam, cho rằng thành phố đang chuyển từ tổ chức sự kiện sang kiến tạo trải nghiệm. “Tương lai của lễ hội là nơi du khách không chỉ xem mà còn sống trong không gian văn hóa”, bà Daisy Kanagasapapathy nhấn mạnh.

Điều này lý giải vì sao nhiều hoạt động văn hóa hiện nay không còn bó hẹp trong một địa điểm mà lan tỏa khắp đô thị - từ trung tâm đến ven sông, từ không gian công cộng đến khu dân cư.

Trong đó, sông Sài Gòn đang dần trở thành “trục cảm xúc” của thành phố. Không chỉ là tuyến giao thương lịch sử, dòng sông được tái định vị như một không gian văn hóa mở, nơi diễn ra các hoạt động trình diễn ánh sáng, nghệ thuật đa phương tiện và du lịch đường thủy.

Thông qua các chuyến du lịch sông nước Sài Gòn, du khách sẽ hiểu hơn về nhịp sống của thành phố về đêm qua một lăng kính khác.

Hiệu quả của cách tiếp cận này đã được kiểm chứng. Lễ hội Sông nước TP Hồ Chí Minh 2024 thu hút khoảng 4,5 triệu lượt người, mang lại hơn 4.250 tỷ đồng doanh thu chỉ trong 10 ngày. Không chỉ vậy, hiệu ứng lan tỏa ở ngành du lịch như công suất phòng khách sạn khu vực trung tâm tăng khoảng 20%, các tour đường thủy tăng 25 - 40%, nhiều điểm du lịch ngoại vi ghi nhận mức tăng trưởng mạnh.

Tương tự, Lễ hội Áo dài đã vượt khỏi khuôn khổ trình diễn để trở thành một “câu chuyện văn hóa sống”, thu hút hàng triệu lượt khách và mang lại gần 16.000 tỷ đồng doanh thu trong một tháng.

Theo các chuyên gia, điểm mấu chốt nằm ở việc chuyển từ “tổ chức sự kiện” sang “kể câu chuyện đô thị” - nơi mỗi con phố, dòng sông hay món ăn đều trở thành một phần của trải nghiệm. “TP Hồ Chí Minh không thiếu tài sản văn hóa; điều cần thiết là kể những câu chuyện rõ nét hơn để tạo nên bản sắc toàn cầu”, Tiến sĩ Daisy Kanagasapapathy nhấn mạnh.

Khi trải nghiệm trở thành động lực tăng trưởng kinh tế

Từ nền tảng văn hóa sống động, TP Hồ Chí Minh đang từng bước chuyển hóa lễ hội thành một cấu phần quan trọng của nền kinh tế đô thị. Cụ thể, quý I/2026, GRDP Thành phố tăng 8,27%, trong đó khu vực dịch vụ đóng góp tới 56%; tổng thu ngân sách đạt 242.800 tỷ đồng; vốn FDI đạt gần 2,9 tỷ USD, tăng khoảng 220%.

Bưu điện Thành phố là một trong những điểm nhấn du lịch, vừa mang tính lịch sử văn hóa, vừa là điểm đến thu hút của du khách quốc tế.

Ngành du lịch tiếp tục là điểm sáng khi năm 2025 đón gần 8,6 triệu lượt khách quốc tế và hơn 46 triệu lượt khách nội địa, mang lại hơn 278.000 tỷ đồng. Năm 2026, Thành phố đặt mục tiêu đạt 61 triệu lượt khách, doanh thu 330.000 tỷ đồng.

Điểm đáng chú ý là cách Thành phố gia tăng giá trị, không chỉ bán dịch vụ mà bán trải nghiệm, như một lễ hội kéo dài vài ngày có thể tạo doanh thu hàng nghìn tỷ đồng, nhưng giá trị lớn hơn là kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu và tạo dòng tiền lan tỏa sang nhiều ngành dịch vụ. Có thể thấy, các hoạt động kích cầu như Ngày hội Du lịch TP Hồ Chí Minh 2026 với hơn 150 gian hàng, doanh thu khoảng 120 tỷ đồng, cho thấy sức mua thị trường lớn và vai trò ngày càng rõ nét của khu vực tư nhân.

Tuy nhiên, quá trình phát triển cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Theo các chuyên gia du lịch, hạ tầng giao thông và bãi đỗ xe đang là điểm nghẽn lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm du khách. Mặt khác, chi phí vận chuyển chiếm tới 50 - 60% giá tour cũng khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc nâng cao chất lượng dịch vụ.

Để vượt qua những rào cản mang tính cơ cấu về hạ tầng, TP Hồ Chí Minh đang định hình một hệ thống giải pháp đa tầng. Sự ra đời của Nghị quyết 98 là bước ngoặt mang tính lịch sử. Tiến sĩ Trần Du Lịch, Chủ tịch Hội đồng tư vấn triển khai nghị quyết, đánh giá đây là "đường băng thể chế" để các ngành kinh tế trọng điểm cất cánh. Nhờ cơ chế mở này, Thành phố có thể áp dụng các hình thức đối tác công tư (PPP) linh hoạt để huy động vốn xây dựng các khu liên hợp văn hóa và bến du thuyền hiện đại, giải quyết dứt điểm các điểm nghẽn hạ tầng vật lý.

TP Hồ Chí Minh đang đánh thức "nguồn vốn di sản" để hướng tới lễ hội toàn cầu.

Bên cạnh thể chế, giải pháp cốt lõi thứ hai là số hóa toàn diện. Với tư duy "dữ liệu và trải nghiệm khách hàng là tài nguyên mới", Thành phố đang kiến tạo các không gian du lịch số cho phép du khách tùy biến lịch trình. Triết lý "chạm ít hơn - nhận nhiều hơn" đang được ứng dụng để tối ưu hóa thời gian đặt chỗ và thanh toán.

Đáng chú ý, các sự kiện như Lễ hội Sông nước đã tiên phong áp dụng công nghệ thực tế ảo hỗn hợp (MR), tạo ra khả năng tương tác chiều sâu vô cùng lôi cuốn với lịch sử văn hóa. Việc áp dụng chiến lược "game hóa" (Gamification) thông qua các "hộ chiếu số" còn là công cụ điều tiết giao thông hoàn hảo, phân bổ luồng khách ra khỏi các "điểm nóng" trung tâm.

Tuy nhiên, Tiến sĩ Daisy Kanagasapapathy nhấn mạnh, công nghệ chỉ thực sự tỏa sáng khi nó gắn liền với nghệ thuật quản trị cảm xúc. Bà đề xuất chiến lược "định vị đa giác quan" cho các lễ hội, tạo ra những "mỏ neo cảm xúc" từ hương sen thanh khiết của Lễ hội Áo dài đến thanh âm vang vọng của sông nước Sài Gòn. Chính những ký ức đa tầng này mới đủ sức níu chân du khách, biến những chuyến ghé thăm vội vã thành những hành trình lưu trú dài ngày.

Ngoài ra, TP Hồ Chí Minh cũng đang định hình lộ trình thông qua Đề án Chiến lược phát triển ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030. Văn hóa không còn là lĩnh vực tiêu tốn ngân sách mà được xác lập là một trong 5 trụ cột kinh tế mũi nhọn. Thành phố quyết định đầu tư chiều sâu vào 8 lĩnh vực ưu tiên, trong đó điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn và du lịch văn hóa đóng vai trò hạt nhân.

Sự đan xen hài hòa giữa các trụ cột này tạo ra một vòng tuần hoàn khép kín: Điện ảnh tạo ra bối cảnh; thời trang và nghệ thuật biểu diễn tạo ra nội dung; quảng cáo khuếch đại thông điệp và du lịch văn hóa đóng vai trò kênh phân phối. Để điều phối cỗ máy này, một "nhạc trưởng" là Trung tâm phát triển công nghiệp văn hóa sẽ sớm ra đời, đi cùng Quỹ khởi nghiệp sáng tạo để đảm bảo dòng chảy sản phẩm văn hóa luôn dồi dào.