TP Hồ Chí Minh đối mặt nghịch lý thiếu người, dư thất nghiệp

Ngày hội việc làm tại TP Hồ Chí Minh

Khoảng cách kỹ năng ngày càng lớn

Thị trường lao động TP Hồ Chí Minh đang xuất hiện nghịch lý khi doanh nghiệp thiếu người nhưng nhiều lao động vẫn khó tìm được việc phù hợp. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, khoảng cách giữa yêu cầu kỹ năng của doanh nghiệp và năng lực thực tế của người lao động ngày càng bị kéo giãn.

Theo Sở Nội vụ TP Hồ Chí Minh, trong quý I/2026, TP Hồ Chí Minh ghi nhận gần 33.000 người hưởng bảo hiểm thất nghiệp, trong khi nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp vượt hơn 82.000 vị trí việc làm. Phần lớn, nhu cầu tuyển dụng hiện tập trung ở nhóm lao động phổ thông và lao động có tay nghề cơ bản trong các lĩnh vực sản xuất, logistics, thương mại - dịch vụ. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó vì người lao động chưa đáp ứng được yêu cầu kỹ năng thực tế.

Các đơn vị tổ chức ngày hội việc để doanh nghiệp kết nối trực tiếp với người lao động.

Khoảng cách này đang bị công nghệ kéo giãn nhanh hơn. Theo báo cáo “Future of Jobs 2025” của World Economic Forum, đến năm 2030, khoảng 22% việc làm toàn cầu sẽ thay đổi do tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa. Dù khoảng 170 triệu việc làm mới có thể xuất hiện, thế giới cũng có nguy cơ mất khoảng 92 triệu việc làm truyền thống. Đáng chú ý, gần 60% lực lượng lao động sẽ phải đào tạo lại hoặc nâng cấp kỹ năng để thích nghi với thị trường mới.

Trong nhiều năm, không ít người lao động tin rằng chỉ cần làm việc chăm chỉ và gắn bó lâu dài là có thể giữ được công việc ổn định. Tuy nhiên, trong thời đại số, “thâm niên” không còn là bảo đảm cho tương lai nghề nghiệp. Những công việc mang tính lặp lại, ít kỹ năng đang dần bị thay thế bởi robot, dây chuyền tự động và AI.

Theo World Economic Forum, có tới 41% doanh nghiệp toàn cầu dự kiến cắt giảm nhân sự ở một số vị trí do AI có thể đảm nhận công việc hiệu quả hơn. Đáng lo ngại nhất hiện nay là nhóm lao động trung niên. Sau nhiều năm làm công việc cố định, không ít người chỉ nhận ra kỹ năng của mình đã lỗi thời khi bị mất việc. Họ dễ rơi vào vòng luẩn quẩn thất nghiệp, làm thời vụ với thu nhập bấp bênh rồi tiếp tục không đủ điều kiện để học nghề mới.

Trong khi đó, doanh nghiệp ngày càng ưu tiên lao động có khả năng sử dụng công nghệ, thích nghi nhanh và sẵn sàng học hỏi liên tục. Đây cũng là nguyên nhân khiến khoảng cách giữa cung và cầu lao động ngày càng lớn dù nhu cầu tuyển dụng vẫn ở mức cao.

Doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng lao động biết ứng dụng công nghệ số.

Bà Nguyễn Văn Hạnh Thục, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm TP Hồ Chí Minh cho biết, nhu cầu tuyển dụng hiện tăng mạnh do doanh nghiệp đẩy mạnh sản xuất - kinh doanh, đặc biệt ở các lĩnh vực công nghiệp, logistics, thương mại và bán lẻ. Tuy nhiên, thị trường lao động vẫn tồn tại sự lệch pha lớn giữa nhu cầu tuyển dụng và chất lượng nguồn lao động.

“Nhiều doanh nghiệp thiếu lao động có kỹ năng, kinh nghiệm phù hợp, trong khi một bộ phận lao động trình độ cao lại khó tìm được việc đúng chuyên môn hoặc không sẵn sàng làm các công việc giản đơn”, bà Thục cho biết.

Theo các chuyên gia lao động, bài toán hiện nay không chỉ là tạo thêm việc làm mà còn là tái đào tạo lực lượng lao động để thích nghi với sự thay đổi của công nghệ. Vì vậy, chính sách hỗ trợ học nghề từ quỹ bảo hiểm thất nghiệp cần được mở rộng và đơn giản hóa để người lao động dễ tiếp cận hơn. Đồng thời, hệ thống đào tạo nghề cũng cần thay đổi theo hướng linh hoạt, gắn chặt với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp thay vì đào tạo dàn trải như hiện nay.

Lao động phải thay đổi để thích nghi

Không chỉ người lao động chịu áp lực trước làn sóng chuyển đổi số, nhiều doanh nghiệp tại TP Hồ Chí Minh hiện cũng đối mặt tình trạng thiếu hụt nhân lực kéo dài. Theo dự báo của Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động TP Hồ Chí Minh, trong quý II/2026, thị trường lao động TP Hồ Chí Minh tiếp tục ở trạng thái “cầu vượt cung” với nhu cầu từ 60.000 - 75.000 vị trí việc làm, chủ yếu ở lĩnh vực sản xuất và dịch vụ.

Tại nhiều khu công nghiệp, doanh nghiệp phải treo bảng tuyển dụng liên tục, cử nhân sự trực tiếp đến các khu chế xuất để tìm công nhân nhưng vẫn không tuyển đủ lao động.

Doanh nghiệp phỏng vấn trực tiếp với người lao động tại ngày hội việc làm do Trung tâm Dịch vụ việc làm TP Hồ Chí Minh tổ chức.

Ông Nguyễn Trọng Hoàng, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Bao bì Phúc Thịnh cho biết, doanh nghiệp từng trải qua giai đoạn đơn hàng sụt giảm mạnh, chi phí sản xuất tăng cao nhưng vẫn cố gắng giữ lao động thay vì cắt giảm ồ ạt.

“Chúng tôi chọn cách giảm giờ làm, bố trí lại công việc và chấp nhận giảm lợi nhuận để giữ đội ngũ cốt lõi. Nếu sa thải lao động lúc khó khăn, khi thị trường phục hồi sẽ rất khó tuyển lại người có kinh nghiệm”, ông Hoàng cho biết.

Theo ông Hoàng, nhờ giữ được lực lượng lao động cũ nên khi đơn hàng quay trở lại, doanh nghiệp không rơi vào cảnh thiếu nhân lực như nhiều đơn vị khác. Đây không chỉ là lợi thế về chi phí tuyển dụng mà còn giúp hoạt động sản xuất ổn định hơn.

Ông Hoàng cho rằng, thị trường lao động hiện đã thay đổi đáng kể khi người lao động không còn chỉ quan tâm đến tiền lương mà còn chú trọng môi trường làm việc, sự ổn định và cách doanh nghiệp đối xử với nhân sự.

“Doanh nghiệp cần xem người lao động là tài sản lâu dài chứ không phải chi phí để cắt giảm mỗi khi khó khăn. Một khi niềm tin đã mất thì rất khó lấy lại”, ông Hoàng nói thêm.

Người lao động được tư vấn tìm việc khá rõ ràng tại các ngày hội việc làm.

Trong khi đó, ông Đỗ Doanh Nam, chủ doanh nghiệp logistics tại TP Hồ Chí Minh cho biết, khó khăn lớn nhất hiện nay là tuyển lao động có khả năng sử dụng công nghệ và thích nghi nhanh với quy trình số hóa.

“Nhiều ứng viên vẫn quen cách làm việc cũ, ngại học kỹ năng mới hoặc thiếu khả năng sử dụng phần mềm quản lý. Trong khi đó, gần như mọi quy trình của ngành logistics đều vận hành trên nền tảng số”, ông Nam cho biết.

Theo các chuyên gia kinh tế, trong kỷ nguyên AI, điều quan trọng nhất với người lao động không còn là “học một nghề làm cả đời” mà là khả năng học hỏi liên tục và thích nghi với sự thay đổi của công nghệ. Những kỹ năng hiện có có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời nếu không được cập nhật thường xuyên.

Các chuyên gia cũng cho rằng, AI có thể làm thay đổi thị trường lao động nhưng không đồng nghĩa lấy đi hoàn toàn việc làm của con người. Điều khiến nhiều lao động bị bỏ lại phía sau chính là sự chậm thay đổi và thiếu khả năng thích nghi trước những biến động mới của thị trường.