TP Hồ Chí Minh đưa đổi mới giáo dục vào chiều sâu

Từ AI đến kiểm tra trên máy tính

Tại Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, trí tuệ nhân tạo (AI) được đưa vào đào tạo theo hai cấp độ. Ở cấp độ đại trà, học sinh được trang bị kiến thức nền tảng để hiểu và sử dụng các công cụ AI trong học tập và đời sống. Với học sinh có năng khiếu, nhà trường tập trung bồi dưỡng về Toán, AI, lập trình, học máy và học sâu, hướng đến nghiên cứu khoa học kỹ thuật và các kỳ thi quốc tế.

Theo bà Phạm Thị Bé Hiền, nguyên Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, mô hình được triển khai qua nhiều hình thức như dạy học trực tuyến, tích hợp chủ đề AI vào môn Tin học và các môn học khác, duy trì Câu lạc bộ AI hằng tuần và tổ chức các lớp chuyên sâu.

Học sinh trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong, phường Chợ Quán năm học 2025 - 2026.

Đi cùng chương trình là bài toán xây dựng đội ngũ, từ chỗ cần đối tác hỗ trợ trong giai đoạn đầu, trường đã cử giáo viên học chuyên sâu, tăng cường liên kết với các trường đại học và bồi dưỡng nhân lực tại chỗ. Theo bà Phạm Thị Bé Hiền, từ năm học 2026 - 2027, Tổ Tin học có thể chủ động đảm nhận chương trình theo khung chuẩn.

Kết quả bước đầu không chỉ thể hiện trong lớp học. Tại Olympic Trí tuệ nhân tạo quốc tế năm 2026, em Nguyễn Lê Duy Khang, học sinh lớp 10 của trường, giành Huy chương Đồng nội dung lập trình AI cá nhân.

Trong khi Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong lựa chọn AI làm một hướng đào tạo, Trường THCS và THPT Trần Đại Nghĩa mở rộng môi trường sử dụng tiếng Anh. Trọng tâm được chuyển từ “học tiếng Anh” sang “dùng tiếng Anh để học”.

Theo bà Trần Thị Hồng Thủy, Hiệu trưởng nhà trường, học sinh sử dụng tiếng Anh trong thảo luận, thuyết trình, thực hiện dự án và một số hoạt động liên môn. Môi trường thực hành còn được mở rộng qua bảng tin, góc đọc sách, câu lạc bộ, sân khấu hóa, vlog, diễn đàn nghiên cứu khoa học và dự án “English Family Challenge” tại gia đình.

Cách làm này hướng đến đưa tiếng Anh hiện diện tự nhiên trong đời sống học đường, trở thành công cụ tiếp nhận kiến thức, giao tiếp và hội nhập, thay vì chỉ là môn học được tính bằng số tiết.

Một hướng đổi mới khác đang được triển khai tại Trường THPT Tam Phú là kiểm tra trên máy tính. Ông Nguyễn Hồ Thiên Đăng, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, trong năm học 2026 - 2027, trường dự kiến tổ chức kiểm tra trên máy tính cho 100% học sinh lớp 10; tỷ lệ ở khối 11 và 12 là 50%.

Nhà trường hướng tới sử dụng máy tính bảng để học sinh làm bài ngay tại lớp, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào phòng máy. Mô hình này được phát triển từ quá trình thí điểm kiểm tra định kỳ trên máy tính trong các năm học trước. 

Các số liệu về việc học sinh được làm quen với kiểm tra trên máy tính tại trường THPT Tam Phú.

Ba cách làm xuất phát từ những mục tiêu khác nhau nhưng cùng cho thấy đổi mới đang đi vào hoạt động dạy, học và đánh giá. AI đặt ra yêu cầu mới về nội dung, phương pháp và đạo đức sử dụng; tiếng Anh cần một môi trường thực hành thường xuyên; kiểm tra trên máy tính đòi hỏi hạ tầng, kỹ năng và quy trình tổ chức phù hợp.

Vấn đề đặt ra không còn dừng ở việc trường nào có mô hình mới mà là khả năng duy trì, đánh giá hiệu quả và chia sẻ những cách làm phù hợp cho toàn hệ thống.

Thay đổi cách quản trị để đáp ứng yêu cầu mới

Sau sắp xếp địa giới hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ngành Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh đang quản lý trên 2,6 triệu học sinh và hơn 3.500 cơ sở giáo dục, địa bàn trải rộng từ khu vực trung tâm đến ngoại thành và biển đảo.

Ngày hội chào đón học sinh lớp 1 năm học 2026 - 2027 tại Trường Tiểu học Lương Định Của (phường Bàn Cờ).

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh, với quy mô này, phương thức quản lý thủ công, báo cáo giấy và tổng hợp số liệu bằng tay không còn phù hợp. Thành phố xác định cải cách hành chính giữ vai trò định hướng, chuyển đổi số là công cụ đột phá, dữ liệu là tài sản và AI là trợ lực. Các giải pháp công nghệ phải hướng tới ba mục tiêu: Giảm tải cho giáo viên, tạo thuận lợi cho người dân và bảo đảm công bằng cho học sinh.

Theo ông Nguyễn Bảo Quốc, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh, ngành đang tập trung vào ba trụ cột. Thứ nhất là chuyển từ quản trị dữ liệu phân tán sang dữ liệu thống nhất, xây dựng hệ thống liên thông trên nền tảng hồ sơ điện tử, học bạ số và chữ ký số, qua đó từng bước đưa dữ liệu vào hỗ trợ quá trình ra quyết định và bảo đảm an toàn thông tin cá nhân.

Thứ hai là chủ động thích ứng với AI, trong đó công nghệ được xác định là trợ lực cho giáo viên và người học, nhưng phải đi cùng các nguyên tắc về đạo đức, an toàn và trách nhiệm. Thứ ba là phát triển không gian đổi mới sáng tạo trong trường học, gắn STEM/STEAM, robotics với viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ.

Định hướng này đang được cụ thể hóa bằng việc xây dựng hệ sinh thái giáo dục số dùng chung, thay vì để mỗi trường sử dụng một hệ thống riêng. Trục dữ liệu ngành tích hợp hơn 10 phân hệ nghiệp vụ, được làm sạch và đối soát với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư theo Đề án 06. Nền tảng bản đồ số giáo dục quản lý hơn 1 triệu đối tượng không gian và phi không gian, kết nối 168 phường, xã, đặc khu và theo dõi 634 dự án trường học tại 120 địa bàn.

Cùng với đó, sổ đăng bộ số, học bạ số, sổ đầu bài số và hồ sơ chuyên môn của giáo viên từng bước được đưa lên môi trường số. Học bạ số đã hoàn thành kết nối, đồng bộ với Bộ Giáo dục và Đào tạo ở các khối lớp 1, 6 và 10. Việc sử dụng chữ ký số chuyên dùng công vụ nhằm hạn chế tình trạng giáo viên phải thực hiện cùng một công việc trên cả môi trường điện tử và hồ sơ giấy.

Kết quả cải cách hành chính năm 2025 cho thấy những chuyển biến bước đầu. Ngành Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh đã cắt giảm 104/161 thủ tục hành chính, tiết kiệm 1.119 ngày làm việc, giảm 50,6% tổng thời gian giải quyết; tỷ lệ hồ sơ giải quyết trước hạn đạt 97,9%, không có hồ sơ trễ hạn. Chỉ số cải cách hành chính của Sở đạt 90,62 điểm, đứng đầu khối sở, ban, ngành thành phố, tăng 22 bậc so với năm 2023; chỉ số hài lòng SIPAS đạt 99,44%, mức độ hài lòng đối với dịch vụ giáo dục đạt 98,09%.

Tuy nhiên, chuyển đổi số trong một hệ thống lớn cũng bộc lộ những khoảng cách cần tiếp tục thu hẹp. Kết quả đánh giá tại 310 cơ sở giáo dục trực thuộc Sở trong quý II/2026 cho thấy 46,5% cơ sở chưa đáp ứng tiêu chuẩn về cơ sở vật chất, hạ tầng số và 36,5% chưa đáp ứng về nhân lực số. Hơn 55.000 nhà giáo đã tham gia khảo sát năng lực số; trong đó 72,2% đạt mức nâng cao, 22,9% đạt mức cơ bản và 3,1% chưa đạt yêu cầu tối thiểu.

Thực tế cho thấy, để chuyển đổi số đi vào thực chất, bên cạnh việc đầu tư hạ tầng, thiết bị và các nền tảng công nghệ, các cơ sở giáo dục cũng cần từng bước thay đổi nhận thức, cách tiếp cận và phương thức tổ chức công việc. Năng lực số của đội ngũ vì vậy là một yếu tố quan trọng để những công cụ, nền tảng mới thực sự hỗ trợ hoạt động quản lý, dạy và học, thay vì tạo thêm những quy trình song song.

Trong năm học 2026 - 2027, ngành Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh đặt ra một số yêu cầu cụ thể về chuyển đổi số, trong đó hướng tới 100% cơ sở giáo dục đạt chuẩn thể chế số trong quý IV; giảm tỷ lệ yếu kém về hạ tầng xuống dưới 20%; cắt giảm tối thiểu 30% hồ sơ, báo cáo cho giáo viên; công khai kết quả chuyển đổi số của từng trường trên Cổng dữ liệu mở và từng bước công bố tỷ lệ học sinh đạt chuẩn năng lực số từ năm 2027.

TP Hồ Chí Minh cũng kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo sớm ban hành danh mục công cụ AI được thẩm định cho học sinh phổ thông, nguyên tắc bảo vệ dữ liệu người học dưới 16 tuổi và quy định về liêm chính học thuật. Đây là những điều kiện cần thiết khi AI ngày càng được sử dụng trong soạn bài, đánh giá và hỗ trợ học tập nhưng không thể thay thế vai trò của người thầy.

Những mô hình tại từng trường đã cho thấy hướng đổi mới cụ thể. Thách thức của năm học mới là thu hẹp khoảng cách về hạ tầng, năng lực số và chất lượng triển khai, để AI, ngoại ngữ, dữ liệu hay phương thức kiểm tra mới không chỉ xuất hiện ở một số trường có điều kiện mà từng bước trở thành năng lực chung của giáo dục TP Hồ Chí Minh.