Tiểu khu 179, xã Đam Rông 2: Từ dân di cư tự do đến bản Mông giàu đẹp, hạnh phúc (Tiếp theo kỳ trước)

Trong nhiều năm qua, có những người Mông rời bỏ gia đình, quê hương làm kẻ lưu vong nơi đất khách, quê người. Ở nơi đó, họ không dành những điều tốt đẹp cho quê hương, đất nước mà điên cuồng chống phá, gây mất ổn định, đe dọa cuộc sống bình yên, hạnh phúc của đồng bào của mình. Đó là những tiếng nói lạc lõng phát ra từ những cái loa giả hiệu, như “Liên minh người Mông vì công lý”; “Liên minh nhân quyền cho người Mông” và một số tổ chức khác. Cùng đó là những cá nhân tự xưng là “quan sát viên quốc tế”, “người bảo vệ nhân quyền” chuyên hoạt động “đấu tranh” “bảo vệ” cho cộng đồng dân tộc Mông “bị tổn thương” ở Việt Nam.

1 giờ trước Gốc

Mượn chiêu bài nhân quyền, một số tổ chức lưu vong ngoại quốc lấy danh nghĩa “đấu tranh bảo vệ quyền lợi của người Mông tại Việt Nam” đã cất lên những tiếng nói lạc lõng, phi lý. Họ cho rằng, chính quyền bỏ rơi, kỳ thị, không quan tâm đến những khó khăn của người Mông di cư. Điều đáng nói là hầu hết những kẻ đưa ra những luận điệu ngụy tạo, dối trá ấy chưa hề có mặt ở nơi chốn mà đồng bào đang sống; chúng chưa hề biết hoặc lờ đi những công việc mà cấp ủy, chính quyền và các ban ngành đã dành cho đồng bào Mông di cư. Ở đây, chúng tôi tập trung phản ánh hiện thực làng Mông tiểu khu 179, xã Đam Rông 2…

Ở đâu đó, câu nói “cả hệ thống chính trị vào cuộc” có thể là khẩu hiệu chung chung, nhưng đối với các bản Mông ở tiểu khu 179, 181, Tây Sơn, Đạ M’pô… vùng Đam Rông 2 thì hoàn toàn thực chất.

Lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng các nhiệm kỳ thường xuyên về với đồng bào Mông di cư ở Đam Rông

Nếu cả hệ thống chính trị, các ban, ngành chức năng không tập trung mọi nguồn lực đầu tư vào đây thì bản Mông tiểu khu 179 và nhiều điểm cư dân tự do khác, không thể đạt những thành quả tốt đẹp như bây giờ. Tôi đã từng có cơ hội dõi theo, tham gia và chứng kiến trọn vẹn hành trình “vì dân” của cấp ủy, chính quyền các cấp từ những ngày đầu cho đến bây giờ.

Phát quà cho các cháu học sinh nhân ngày khai giảng

Khoảng 20 năm trước, là một phóng viên thường trú địa bàn, chúng tôi đã trực tiếp tham gia nhiều nghị sự và tiếp nhận nhiều văn bản chỉ đạo của tỉnh Lâm Đồng về vấn đề dân di cư tự do. Nhật ký phóng viên còn lưu lại một vài số liệu, trong đó đề cập đến bản Mông di cư tự do giữa vùng lõi rừng tiểu khu 179 huyện Đam Rông, ở thời điểm đó.

Lãnh đạo các cấp, các ngành dự lễ khai giảng tại điểm trường

Đường đến trường của thầy giáo cắm bản

“Thực hiện Quyết định số 193/QĐ-TTg ngày 24/8/2006 của Thủ tướng Chính phủ, UBND tỉnh Lâm Đồng đã xây dựng 4 dự án quy hoạch sắp xếp dân di cư tự do, bố trí dân cư vùng đặc biệt khó khăn giai đoạn 2008 - 2010. Theo đó, dự án xã Phi Liêng, huyện Đam Rông sắp xếp đưa 167 hộ dân di cư tự do ra khỏi rừng; dự án xã Tân Thanh, huyện Lâm Hà sắp xếp đưa 260 hộ dân di cư tự do ra khỏi rừng; dự án xã Hòa Bắc - Hòa Nam, huyện Di Linh sắp xếp đưa 155 hộ dân di cư tự do ra khỏi rừng và dự án bố trí sắp xếp 52 hộ đồng bào dân tộc tại chỗ vùng đặc biệt khó khăn thôn 3, 4 xã Phước Cát II, huyện Cát Tiên.

Mục tiêu của 4 dự án là sắp xếp ổn định cho 582 hộ dân tộc thiểu số phía bắc và 52 hộ dân tộc tại chỗ vào vùng quy hoạch. Tổng nguồn vốn cần để đầu tư 4 dự án trên là 155,095 tỷ đồng, trong đó kinh phí đầu tư phát triển sản xuất 90,916 tỷ và kinh phí sự nghiệp kinh tế là 64,179 tỷ đồng.

Theo đánh giá của ngành chức năng, tình trạng phát rừng làm rẫy, lấn chiếm đất rừng trái phép diễn ra phức tạp tại các khu vực có dân di cư tự do, làm thiệt hại nghiêm trọng đến tài nguyên rừng và gây nhiều khó khăn trong công tác quản lý nhân hộ khẩu, giữ gìn an ninh, trật tự tại địa phương; bên cạnh đó, đời sống của đồng bào gặp rất nhiều khó khăn…”.

Lãnh đạo các ban ngành tỉnh Lâm Đồng chúc mừng Trường TH Liêng Srônh nhân khai giảng năm học 2025 - 2026

Năm 2007, nắm được những thông tin từ báo cáo của Ủy ban Nhân dân tỉnh Lâm Đồng về vấn đề dân di cư tự do, trong đó có những “điểm nóng” ở vùng sâu Đam Rông; trong chuyến làm việc tại địa phương, Bộ trưởng - Chủ nhiệm Uỷ ban Dân tộc Giàng Seo Phử đã trực tiếp lội rừng thị sát khu dân cư Mông tiểu khu 179 và một số điểm khác. Cùng tham gia đoàn công tác có Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Huỳnh Đức Hòa và các sở, ngành liên quan.

Tại thực địa, Bộ trưởng Giàng Seo Phử đã đưa ra những ý kiến chỉ đạo đầu tiên, với phương châm là cả chính quyền nơi đi và nơi đến phải bằng mọi cách, tạo mọi điều kiện để ổn định đời sống nhân dân. Hành trình đó đã được thực thi bền bỉ, bằng những giải pháp cụ thể, tháo gỡ từng phần, từng việc trong suốt nhiều năm qua.

Bộ đội và Lực lượng vũ trang Đoàn kinh tế - quốc phòng hành quân về bản Mông thực hiện nhiệm vụ

Cấp ủy, chính quyền, mặt trận, các đoàn thể, các ngành liên tục bám dân, lo cho dân, chưa một ngày nào “bỏ rơi”, “kỳ thị” như các thế lực thù địch vẫn thường lu loa một cách phi lý.

Chúng tôi đã chứng kiến những đoàn công tác liên tục đến với các tiểu khu 179, 189, 181, Tây Sơn rồi Đạ M’pô. Từng cơ quan, ban ngành, theo chức năng của mình đến với dân bằng những nhiệm vụ cụ thể. Hệ thống chính trị tập trung lãnh đạo, giải quyết các vấn đề quy hoạch, kế hoạch, đầu tư, an dân.

Lực lượng vũ trang luôn túc trực để bảo vệ an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội; cán bộ quân đội, công an cũng trực tiếp tham gia các vấn đề dân sinh.

Bà con bản Mông tiểu khu 179 tham gia một buổi sinh hoạt tại nhà cộng đồng

Ngành kinh tế lo việc hỗ trợ vốn, kỹ thuật, khuyến nông và giải quyết đầu ra nông sản. Ngành y tế chăm sóc sức khỏe cho bà con. Ngành giáo dục đẩy mạnh công tác đưa học sinh trong độ tuổi ra lớp và định hướng con em tiếp tục học lên cao hơn.

Người dân bản Mông không quên những ngày đầu, đêm bên ánh đèn dầu, những sĩ quan của Đoàn kinh tế-quốc phòng (Bộ CHQS tỉnh Lâm Đồng, Quân khu 7) bền bỉ với công việc đứng lớp xóa nạn mù chữ cho những người lớn tuổi.

Tổ đại biểu Hội đồng nhân xã tiếp xúc cử tri bản Mông tiểu khu 179

Người dân cũng nhớ những lần được cứu trợ mùa đói và các đoàn cán bộ y tế vượt rừng vào khám chữa bệnh, phát thuốc cho đồng bào. Chị Lê Thị Hương, Phó chủ tịch Ủy ban MTTQVN kiêm Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Đam Rông 2, cho biết: “Chúng tôi luôn sát cánh cùng bà con, nhất là phụ nữ để tuyên truyền, vận động về bình đẳng giới, xóa bỏ hủ tục, nhất là nạn tảo hôn và bảo vệ sức khỏe cho phụ nữ, trẻ em…”.

Nhà cộng đồng bản Mông trong ngày bầu cử Quốc Hội -HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031

Khi chúng tôi đang trên đường vào bản Mông tiểu khu 179, qua điện thoại, Phó bí thư Đảng ủy xã Đam Rông 2 Phan Thị Cẩm nói: “Em sẽ cung cấp cho các anh đầy đủ số liệu về bản Mông, nhưng ghi nhận những kết quả thực tế ở đó vẫn là những hình ảnh sinh động nhất anh nhỉ?! Anh vào bản Mông đi, anh em cán bộ cơ sở đang chờ ở đó".

Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân xã Đam Rông 2 Trương Văn Sáng bận họp, cũng nhắn tin cho tôi suốt cả hành trình để cung cấp những thông tin liên quan đến bản Mông tiểu khu 179; quá trình trung ương, tỉnh, xã tập trung mọi nguồn lực đầu tư cho người dân di cư tự do trên địa bàn xã.

Người dân bản Mông tiểu khu 179 tham gia cuộc tiếp xúc cử tri của Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân xã

“Em là đại biểu Hội đồng Nhân dân xã chọn ứng cử tại điểm bầu cử bản Mông tiểu khu 179. Thời gian qua, trong quá trình tiếp xúc cử tri, em và tổ đại biểu ghi nhận đầy đủ và giải quyết từng vấn đề mà bà con kiến nghị. Còn là đại biểu hội đồng, còn làm Chủ tịch Uỷ ban Nhân xã, em sẽ cùng tập thể lãnh đạo xã luôn tập trung trí lực, phấn đấu hết mình phục vụ người dân, với mục đích xây dựng cho cuộc sống đồng bào mỗi ngày càng tốt đẹp hơn…”, anh Sáng nói.

Đồng chí Trương Văn Sáng, Chủ tịch UBND xã Đam Rông 2 tham gia buổi họp dân tại bản Mông tiểu khu 179

Tôi tin lời Trương Văn Sáng nói. Những hình ảnh ghi lại các hoạt động của anh và các ban ngành xã tại bản Mông tiểu khu 179 đã chứng minh đầy đủ. Chủ tịch xã Trương Văn Sáng cũng dành những lời tin tưởng khi nói với tôi về anh em trẻ đang phụ trách Tổ tự quản ở làng Mông này: “Họ là những cán bộ rất có trách nhiệm, rất gắn bó với bà con dân bản anh ạ. Giao công việc cho anh em, lãnh đạo xã hết sức tin tưởng. Vào đó gặp họ anh sẽ hiểu thêm…”.

Đúng như lời chị Cẩm và anh Sáng, khi chúng tôi vừa đến đầu bản và đang chuyện trò với những người Mông ngẫu nhiên gặp trên đường thì Tổ trưởng tổ tự quản bản Mông tiểu khu 179 (thường gọi là trưởng khu) Lý A Sổ đã chạy xe máy ra đón. Trông phong thái “ông” trưởng khu trẻ thật tự tin, năng động.

Tổ trưởng Lý A Sổ và thầy giáo Quách Văn Hưng trước ngôi trường sắp hoàn thiện

Trước hiên nhà Sổ, các anh Mùa A Tủa, Tổ phó tổ tự quản; Dương Văn Lượng, cán bộ công an xã; Phạm Hùng Cường, công an viên, Tổ trưởng an ninh trật tự thôn Nâm Rơ Mai đã ngồi đợi sẵn. Nhoắng một cái, mâm cơm do vợ Sổ, chị Sùng Thị Sơ vừa nấu đã được dọn ra. Chúng tôi vừa ăn cơm, vừa trò chuyện. Tôi cảm nhận một không khí thật cởi mở, thân tình và vui vẻ.

Nhờ tích lũy, các gia đình đều sắm sanh đầy đủ phương tiện sản xuất, chế biến thô sản phẩm nông nghiệp

Bản Mông tiểu khu 179 chưa có đảng viên, chưa có chi bộ, tổ tự quản là tổ chức quản lý điều hành mọi hoạt động của bản. Tổ trưởng Lý A Sổ năm nay 27 tuổi, tốt nghiệp hết cấp ba thì không học lên tiếp mà về làm vườn. “Cháu đã có vợ và ba đứa con”, Sổ cười.

Lý A Sổ có gương mặt hiền, thông minh, nhanh nhẹn và tháo vát. Cũng như nhiều người đàn ông Mông tôi gặp, trên miệng Sổ lúc nào cũng thường trực nụ cười. Trò chuyện cùng anh, tôi cảm nhận, người thanh niên này thực sự tâm huyết với công việc, với bà con bản làng. Anh nhớ chi tiết thành viên từng nhà, tên tuổi từng người, rồi diện tích cây trồng, vật nuôi, phương tiện sản xuất của mỗi gia đình.

“Để điều hành một khu dân cư gần 800 nhân khẩu, nhiều lứa tuổi, cũng không dễ chú ạ. May mà nhờ các anh lãnh đạo luôn tin tưởng, động viên và bà con ủng hộ nên mọi việc cũng diễn ra trôi chảy”, Lý A Sổ nói.

Bên nhà sinh hoạt cộng đồng của bản

Còn Thào A Hà, trưởng khu tiền nhiệm thì không ngớt lời khen: “Thằng Sổ nó trẻ, khỏe, có trình độ; nó rất nhanh nhẹn, tháo vát và tâm huyết với bà con. Tụi mình có tuổi rồi, học hành không tới nơi tới chốn, lớp trẻ như Sổ nó làm tốt hơn…”.

Anh Phạm Hùng Cường nói thêm: “Những người như Lý A Sổ, Mùa A Tủa là những cán bộ cốt cán chính quyền rất tin cậy, họ cũng là điểm tựa của bà con làng Mông anh ạ!...”

Tổ trưởng Lý A Sổ trao đổi với tác giả trên đường thăm các gia đình trong bản

Tôi theo chân Lý A Sổ lên khu trung tâm bản để được anh giới thiệu về quy hoạch khu dân cư, về trường học, trạm y tế, nhà sinh hoạt cộng đồng, về những tuyến đường từ trung tâm xã vào bản và hệ thống giao thông nội khu.

Lý A Sổ nói rằng, những con đường nội khu này sắp được thi công

Anh chỉ cho tôi từng ngôi nhà đẹp vừa xây xong hay đang xây, chỉ tay lên những nương rẫy tốt tươi với một niềm vui không giấu trên ánh mắt. Lý A Sổ ân cần trò chuyện với những người đàn ông, đàn bà chúng tôi gặp trên đường; với ai anh cũng tươi cười, cởi mở, thân thiện.

Nhiều câu họ nói với nhau bằng tiếng Mông, tôi không hiểu được, nhưng nhìn ánh mắt và nụ cười biết rằng họ đang nói những điều tốt đẹp. Tôi nghĩ về Lý A Sổ và những người trẻ ở bản Mông tiểu khu 179 bằng một niềm tin và sự lạc quan.

Họ trưởng thành trên mảnh đất này, họ yêu thương và gắn bó với đất đai, nương rẫy và đồng bào mình. Với trí lực và lòng nhiệt thành, lớp trẻ ấy sẽ là những người góp phần kiến tạo một bản Mông trên quê hương mới ngày càng giàu có, hạnh phúc…