TP Hồ Chí Minh: Hiện thực hóa mục tiêu mạng lưới đường sắt đô thị liên thông, hiện đại

Phối cảnh tuyến metro số 2 (đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm) đi ngầm dưới đường Mai Chí Thọ. Ảnh: Thaco

Ngày 3-3, Sở Xây dựng thành phố Hồ Chí Minh cho biết, theo kế hoạch phát triển hệ thống đường sắt đô thị (còn gọi là metro) tại thành phố Hồ Chí Minh, đến năm 2030 sẽ hoàn thành thêm 6 tuyến metro, nâng tổng chiều dài mạng lưới đường sắt đô thị lên khoảng 187km, với tổng mức đầu tư sơ bộ lên tới 17 tỷ USD.

Các tuyến gồm: Metro số 2 (đoạn Bến Thành - Tham Lương); metro số 2 (đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm); metro Bến Thành - Cần Giờ; đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành; metro số 1 kéo dài (thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên) và metro số 6 giai đoạn 1 (Tân Sơn Nhất - Phú Hữu).

Giai đoạn 2030 - 2035, thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục đầu tư thêm 8 tuyến với tổng chiều dài khoảng 275km, nâng quy mô toàn mạng lưới lên 462km.

Ngoài 2 tuyến đã khởi công trước đó là tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) vào ngày 15-1-2026 và tuyến đường sắt Bến Thành - Cần Giờ ngày 19-12-2025, thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu khởi công các tuyến còn lại trong năm 2026.

Cụ thể, đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm có chiều dài khoảng 6km, đi ngầm, thuộc phân đoạn của tuyến metro số 2, tổng vốn đầu tư sơ bộ được đề xuất khoảng 33.000 tỷ đồng. Dự kiến khởi công vào tháng 4 tới và hoàn thành sau 5 năm.

Tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành đã được chuyển đổi từ đường sắt nhẹ sang đường sắt đô thị, dài khoảng 48km (gồm 42km tuyến chính và 4,4km đường dẫn vào depot). Tổng vốn đầu tư dự án dự kiến khoảng 3,5 tỷ USD (hơn 84.000 tỷ đồng). Dự kiến khởi công trước ngày 30-6 và hoàn thành vào năm 2030.

Hai tuyến metro này được đánh giá là mắt xích quan trọng kết nối thành phố Hồ Chí Minh với Đồng Nai, tạo điều kiện thuận lợi cho việc di chuyển giữa trung tâm thành phố Hồ Chí Minh với sân bay quốc tế Long Thành và Tân Sơn Nhất.

Bên cạnh đó, Sở Xây dựng thành phố Hồ Chí Minh thông tin, một số nhà đầu tư lớn cũng đang rốt ráo nhập cuộc và đề xuất đầu tư vào các dự án đường sắt đô thị theo hình thức PPP hoặc đầu tư trực tiếp.

Trong đó, Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Công nghiệp Becamex - CTCP đề xuất nghiên cứu tuyến đường sắt Chơn Thành - Bàu Bàng - Cái Mép, thuộc tuyến đường sắt thành phố Hồ Chí Minh - Lộc Ninh và tuyến đường sắt Biên Hòa - Vũng Tàu.

Cùng với đó, Tập đoàn Sovico được thành phố chấp thuận cho phép khảo sát tuyến đường sắt đô thị số 4 (Đông Thạnh - Hiệp Phước) bằng nguồn vốn tự có trong thời gian 12 tháng.

Tương tự, Tập đoàn Masterise cũng được thành phố Hồ Chí Minh cho phép thực hiện khảo sát và lập báo cáo nghiên cứu khả thi cho tuyến đường sắt đô thị số 3 (An Hạ - Hiệp Bình Phước) trong 12 tháng bằng nguồn vốn tự có.

Tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) áp dụng công nghệ cho phép vận hành tự động hoàn toàn mà không cần lái tàu. Ảnh: MAUR

Theo Sở Xây dựng thành phố Hồ Chí Minh, bài toán đặt ra không chỉ là tiến độ hay nguồn vốn, mà còn là lựa chọn công nghệ đủ hiện đại, tương thích và có khả năng liên thông giữa các tuyến.

Về quá trình triển khai, ông Bùi Xuân Cường, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh, tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) sẽ là dự án tiên phong trong giai đoạn phát triển mới, giữ vai trò định hướng cho toàn bộ hệ thống đường sắt đô thị.

Đặc biệt, quy chuẩn và tiêu chuẩn kỹ thuật của tuyến metro số 2 sẽ được sử dụng làm cơ sở xây dựng bộ tiêu chuẩn chung cho toàn mạng lưới metro thành phố. Hệ thống tiêu chuẩn này được định hướng theo hướng phổ quát, hiện đại, phù hợp xu thế khoa học - công nghệ, bảo đảm khả năng nâng cấp, mở rộng và tương thích kỹ thuật giữa các tuyến.

Cũng theo ông Phan Công Bằng, Trưởng Ban Quản lý đường sắt đô thị thành phố Hồ Chí Minh (MAUR), công nghệ áp dụng cho tuyến metro số 2 bảo đảm kết nối đồng bộ với metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) và các tuyến trong tương lai.

Tuyến được định hướng áp dụng hệ thống tiêu chuẩn châu Âu, tích hợp các giải pháp kỹ thuật tiên tiến và tuân thủ đầy đủ quy chuẩn hiện hành của Việt Nam.

Điểm nổi bật của tuyến metro số 2 là nâng cấp mức độ tự động hóa lên GoA4 - mức cao nhất hiện nay trong vận hành đường sắt đô thị. Ở cấp độ này, tàu có thể vận hành hoàn toàn tự động, không cần lái tàu hay nhân viên trên tàu.

Trong trường hợp khẩn cấp hoặc khi phát sinh yêu cầu đặc biệt, nhân viên điều hành tại Trung tâm điều khiển (OCC) có thể can thiệp từ xa như kích hoạt hãm khẩn cấp, đóng/mở cửa tàu, điều chỉnh hệ thống điều hòa… Qua đó bảo đảm an toàn tối đa cho hành khách và duy trì vận hành ổn định toàn tuyến.

Sở Xây dựng thành phố Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng và các bộ, ngành liên quan để đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm chất lượng các dự án, góp phần hoàn thiện mạng lưới đường sắt đô thị, tăng cường kết nối vùng và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.

Hà Phạm