TP Hồ Chí Minh kỳ vọng mở dư địa phát triển từ Luật Đô thị đặc biệt

Ngày 22/5, UBND TP Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học và trí thức tiêu biểu về Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo thành phố cùng nhiều chuyên gia kinh tế, đại diện sở, ngành nhằm góp ý hoàn thiện khung pháp lý cho đô thị đặc biệt lớn nhất cả nước.

Cần một “chiếc áo thể chế” phù hợp hơn

Nhiều năm qua, TP Hồ Chí Minh giữ vai trò đầu tàu kinh tế cả nước, đóng góp hơn 23% GDP và trên 30% tổng thu ngân sách quốc gia. Thành phố đồng thời là trung tâm lớn về tài chính, thương mại, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và kết nối quốc tế.

Tuy nhiên, quy mô phát triển lớn cũng kéo theo áp lực ngày càng nặng nề về hạ tầng, giao thông, dân số và quản trị đô thị. Không ít dự án trọng điểm kéo dài do vướng thủ tục, trong khi nhiều cơ chế quản lý vẫn áp dụng theo mô hình chung như các địa phương khác.

Lãnh đạo TP Hồ Chí Minh chủ trì hội thảo.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt được xem là bước đi cần thiết nhằm tạo ra “chiếc áo thể chế” phù hợp hơn với vai trò và quy mô của TP Hồ Chí Minh.

Theo dự thảo đang được xây dựng, luật gồm 9 chương, 45 điều, tập trung vào các nhóm nội dung lớn như phân quyền quản lý, tổ chức bộ máy, tài chính đô thị, phát triển trung tâm tài chính quốc tế, liên kết vùng, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Điểm đáng chú ý là định hướng phân quyền “triệt để, tối đa” cho TP Hồ Chí Minh. Theo Ban soạn thảo, gần 300 thẩm quyền đang được đề xuất chuyển giao từ Trung ương cho thành phố, trong đó HĐND TP Hồ Chí Minh được giao hơn 140 thẩm quyền; UBND thành phố hơn 130 thẩm quyền và Chủ tịch UBND thành phố hơn 20 thẩm quyền.

Nguyên tắc được đề xuất là thẩm quyền của Quốc hội giao cho HĐND thành phố; thẩm quyền của Chính phủ giao cho UBND thành phố; còn thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ chuyển cho Chủ tịch UBND thành phố, ngoại trừ các lĩnh vực đặc thù liên quan quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo.

Ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh.

Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường cho biết dự thảo luật không chỉ bổ sung thêm cơ chế hay thẩm quyền mà hướng tới xây dựng nền tảng pháp lý mới cho một siêu đô thị trong giai đoạn phát triển mới.

Theo ông, tinh thần xuyên suốt của dự luật là “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, qua đó tạo không gian phát triển mới và nâng cao tính chủ động của chính quyền đô thị.

Nhiều chuyên gia nhận định, vấn đề lớn nhất của TP Hồ Chí Minh hiện nay không phải thiếu nguồn lực mà là thiếu một thể chế đủ linh hoạt để giải phóng nguồn lực đó.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất trao quyền chủ động lớn hơn cho TP Hồ Chí Minh trong việc ban hành chính sách, tổ chức bộ máy và thử nghiệm cơ chế mới.

Theo Chương II của dự thảo, thành phố được phép ban hành một số văn bản quy phạm pháp luật khác với quy định hiện hành để phù hợp yêu cầu thực tiễn; đồng thời triển khai cơ chế thử nghiệm chính sách mới theo mô hình “sandbox” trong thời hạn tối đa 5 năm và có thể gia hạn.

Dự thảo cũng mở rộng thẩm quyền quản lý không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao; phát triển đô thị ven sông, đô thị trên đảo, đô thị lấn biển và mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).

Kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng mới

Không chỉ nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn hiện hữu, Luật Đô thị đặc biệt còn được kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng dài hạn cho TP Hồ Chí Minh và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Trong dự thảo, các lĩnh vực như trung tâm tài chính quốc tế, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế biển, logistics và khoa học công nghệ được xác định là trụ cột phát triển chiến lược của thành phố trong tương lai.

Đáng chú ý, chương V của dự thảo tạo hành lang pháp lý cho hoạt động thử nghiệm có kiểm soát, quỹ đầu tư mạo hiểm và phát triển các khu công nghệ cao, đô thị khoa học công nghệ - đổi mới sáng tạo.

Theo giới chuyên gia, đây là nền tảng quan trọng để TP Hồ Chí Minh cạnh tranh trong cuộc đua thu hút dòng vốn công nghệ, nhân lực chất lượng cao và các tập đoàn quốc tế.

GS Vũ Minh Khương, Trường Chính sách công Lý Quang Diệu thuộc Đại học Quốc gia Singapore nhận định, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt là cơ hội lịch sử để TP Hồ Chí Minh tạo bước đột phá mới.

Theo ông, luật cần gửi đi thông điệp rõ ràng rằng không để thể chế trở thành điểm nghẽn phát triển và cần nhìn nhận đầu tư cho TP Hồ Chí Minh cũng chính là đầu tư cho cả nước.

Ông kỳ vọng TP Hồ Chí Minh sẽ trở thành nơi hội tụ “3 chữ H” gồm Hy vọng - Hội nhập - Hợp lực; đồng thời phát huy vai trò trung tâm liên kết vùng, đổi mới sáng tạo và dẫn dắt tăng trưởng quốc gia.

Trong khi đó, TS Huỳnh Thế Du - Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho rằng vai trò đầu tàu của TP Hồ Chí Minh đang có dấu hiệu suy giảm nếu nhìn vào tỷ trọng đóng góp GDP trong nhiều năm gần đây.

Theo ông, thể chế vượt trội là điều kiện cần để thành phố bật lên mạnh mẽ hơn, song điều quan trọng không kém là cách triển khai và năng lực thực thi.

“Nếu không thay đổi cách làm thì rất khó tạo được đột phá thực sự”, ông nhận định.

Một trong những nội dung được nhiều chuyên gia quan tâm là cơ chế tự chủ tài chính - ngân sách và quyền quyết định đầu tư của TP Hồ Chí Minh.

Hội thảo tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, trí thức tiêu biểu về Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt.

TS Trần Du Lịch - Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia cho rằng Luật Đô thị đặc biệt cần giải quyết dứt điểm cơ chế “xin - cho” đã tồn tại nhiều năm.

Theo ông, khi đã là ngân sách địa phương thì TP Hồ Chí Minh cần có quyền chủ động quyết định quy mô đầu tư và mức chi phù hợp với nhu cầu phát triển thực tế.

Ông cũng đề xuất cần có cơ chế riêng để thu hút đội ngũ cán bộ chất lượng cao, hướng tới xây dựng bộ máy quản trị đô thị tinh gọn, hiệu quả hơn.

Ngoài các vấn đề kinh tế, dự thảo luật còn nhấn mạnh vai trò liên kết vùng và phát triển không gian đô thị đặc biệt của TP Hồ Chí Minh với khu vực Đông Nam Bộ và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Theo lãnh đạo thành phố, mục tiêu không chỉ giúp TP Hồ Chí Minh phát triển nhanh hơn mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa cho toàn vùng, hình thành cực tăng trưởng mới của cả nước.

Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm động lực tăng trưởng, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để TP Hồ Chí Minh chuyển từ cơ chế đặc thù sang thể chế vượt trội, từ quản lý hành chính sang quản trị đô thị hiện đại và từ “xin cơ chế” sang chủ động phát triển.

Nếu được Quốc hội thông qua, đây có thể trở thành bước ngoặt lớn về thể chế đối với TP Hồ Chí Minh sau nhiều năm tìm kiếm mô hình quản trị phù hợp với vai trò siêu đô thị lớn nhất cả nước.