TP. Hồ Chí Minh: Rời 'sân chơi' gia công để bước vào cuộc đua công nghệ

Không còn nhiều dư địa cho mô hình tăng trưởng cũ

Từng là trung tâm sản xuất công nghiệp lớn nhất cả nước, TP. Hồ Chí Minh đã thu hút hàng loạt dự án gia công, lắp ráp của các tập đoàn đa quốc gia trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, cùng với tốc độ đô thị hóa và sự phát triển nhanh của nền kinh tế, dư địa dành cho mô hình tăng trưởng cũ đang dần thu hẹp.

TP. Hồ Chí Minh đang ưu tiên thu hút các dự án công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và những ngành có giá trị gia tăng lớn. Ảnh: Hoàng Lân

Tính đến ngày 7/5/2026, tỷ lệ lấp đầy bình quân tại 58 khu chế xuất, khu công nghiệp đang hoạt động trên địa bàn thành phố đạt khoảng 80%, trong khi 25 cụm công nghiệp có tỷ lệ lấp đầy bình quân gần 20%.

Những con số này cho thấy quỹ đất công nghiệp tại nhiều khu vực trọng điểm không còn nhiều dư địa để tiếp tục mở rộng theo cách truyền thống. Thay vì tiếp tục phát triển dựa vào các dự án gia công, lắp ráp đơn thuần, TP. Hồ Chí Minh đang chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng cao.

Xu hướng này cũng phù hợp với định hướng phát triển mới của thành phố. Theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, TP. Hồ Chí Minh đang chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Thành ủy viên, Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho biết, trong giai đoạn phát triển mới, thành phố xác định phát triển công nghiệp theo chiều sâu, lấy đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và năng lực doanh nghiệp nội địa làm nền tảng.

Ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho rằng thành phố đang chuyển mạnh sang mô hình phát triển công nghiệp dựa trên công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và năng lực doanh nghiệp nội địa. Ảnh: Ngọc Lê

Định hướng này được thể hiện rõ trong danh mục các dự án ưu tiên thu hút đầu tư giai đoạn 2026-2030. Thành phố tập trung vào các lĩnh vực như công nghiệp bán dẫn, thiết kế và chế tạo vi mạch, vật liệu mới, năng lượng sạch, cơ khí chính xác, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, dược phẩm và các ngành công nghệ số.

Dòng vốn đầu tư cũng đang cho thấy sự dịch chuyển theo hướng này. Từ đầu năm đến ngày 7/5/2026, TP. Hồ Chí Minh thu hút 84 dự án công nghiệp mới với tổng vốn đăng ký hơn 1,46 tỷ USD. Riêng bốn tháng đầu năm 2026, tổng vốn FDI đăng ký đạt gần 3,3 tỷ USD, tăng 127,1% so với cùng kỳ năm trước.

Không chỉ dòng vốn đầu tư tăng trưởng, sản xuất công nghiệp của thành phố cũng đang ghi nhận những tín hiệu tích cực. Trong bốn tháng đầu năm 2026, chỉ số sản xuất của 4 ngành công nghiệp trọng điểm tăng 14,4% so với cùng kỳ, cao hơn mức tăng chung toàn ngành. Trong đó, ngành hóa dược tăng 27%, cơ khí tăng 13%, lương thực thực phẩm tăng 11%.

Tạo không gian cho những giá trị nằm ngoài nhà máy

Nếu trước đây, một khu công nghiệp chủ yếu được đánh giá qua diện tích đất sạch hay khả năng bố trí mặt bằng sản xuất, thì nay nhu cầu của nhà đầu tư đã khác. Bên cạnh nhà máy, doanh nghiệp ngày càng cần không gian cho nghiên cứu, thiết kế sản phẩm, thử nghiệm công nghệ, đào tạo nhân lực và kết nối với các trung tâm đổi mới sáng tạo.

Ông Nguyễn Thế Duy, Phó Chủ tịch HĐQT, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex chia sẻ về xu hướng phát triển các không gian công nghiệp gắn với R&D, đào tạo nhân lực và đổi mới sáng tạo. Ảnh: Becamex

Ông Nguyễn Thế Duy, Phó Chủ tịch HĐQT, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex cho biết, nhiều ngành công nghệ cao như bán dẫn, điện tử, trí tuệ nhân tạo hay trung tâm dữ liệu hiện không chỉ tìm kiếm nơi đặt dây chuyền sản xuất mà còn cần môi trường thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển.

Theo Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex, các doanh nghiệp hiện quan tâm nhiều hơn đến khả năng tiếp cận nguồn điện xanh, hạ tầng logistics, nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ sinh thái nghiên cứu phát triển và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ESG, Net Zero.

Xu hướng này đang thúc đẩy sự xuất hiện của những mô hình phát triển mới. Trong đó, Đô thị khoa học công nghệ Bắc TP. Hồ Chí Minh được Becamex phát triển theo mô hình “5 trong 1”, gồm trung tâm R&D, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo nhân lực, khu sản xuất công nghệ cao và đô thị xanh dành cho chuyên gia, người lao động.

Theo lãnh đạo Becamex, mục tiêu không chỉ là thu hút các dự án sản xuất mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp đặt trung tâm nghiên cứu, thiết kế và đổi mới sáng tạo ngay tại Việt Nam. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm nâng cao vị thế của công nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Bùi Tá Hoàng Vũ cho rằng khu vực FDI tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc lan tỏa công nghệ, kinh nghiệm quản trị hiện đại, tiêu chuẩn quốc tế và mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng tăng trưởng công nghiệp một cách bền vững, yếu tố quyết định lâu dài vẫn là năng lực của doanh nghiệp Việt Nam.

Từ vai trò trung tâm sản xuất, TP. Hồ Chí Minh đang hướng tới những khâu có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu như nghiên cứu, thiết kế và phát triển công nghệ. Ảnh: Danh Lam

Vì vậy, cùng với việc lựa chọn các dự án FDI có hàm lượng công nghệ cao, thành phố đang tập trung hỗ trợ doanh nghiệp trong nước chuyển đổi số, đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cùng với đó, TP. Hồ Chí Minh cũng đang hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, logistics, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo quan trọng của khu vực trong dài hạn.

Theo Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh, nếu kiên định với định hướng phát triển công nghiệp xanh, công nghệ cao và đổi mới sáng tạo, đồng thời xây dựng được đội ngũ doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực cạnh tranh quốc tế, TP. Hồ Chí Minh không chỉ duy trì vai trò trung tâm sản xuất lớn nhất cả nước mà còn có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.