TPHCM tái định hình tăng trưởng, tạo đà bứt phá hướng tới siêu đô thị toàn cầu

Phối cảnh Quảng trường và Trung tâm hành chính mới TPHCM tại Thủ Thiêm.

Sau hơn nửa thế kỷ phát triển kể từ dấu mốc lịch sử 30/4/1975, TPHCM đã khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm đổi mới sáng tạo và đầu mối giao thương quốc tế của cả nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, các động lực tăng trưởng truyền thống dần bộc lộ giới hạn, đòi hỏi TPHCM phải chuyển đổi mạnh mẽ mô hình phát triển.

Từ ngày 1/7/2025, TPHCM chính thức sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số tỉnh Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng, qua đó mở rộng không gian phát triển, gia tăng tiềm lực và tạo dư địa tăng trưởng mới. Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là yêu cầu cấp thiết về tái cấu trúc mô hình phát triển theo hướng hiệu quả và bền vững hơn.

Ngày 27/4 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Đoàn công tác Trung ương đã làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy TPHCM, góp ý về định hướng phát triển TPHCM trong giai đoạn tới, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, nhấn mạnh: Với điều kiện và năng lực hiện có, TPHCM cần chuyển đổi nhanh mô hình tăng trưởng từ các động lực truyền thống sang mô hình dựa trên khoa học và công nghệ (KH&CN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thành phố không chỉ khai thác hiệu quả các tiềm năng sẵn có mà còn phải chủ động kiến tạo những động lực tăng trưởng mới mang tính đột phá.

Trong định hướng đó, các trụ cột như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, hệ thống cảng biển hiện đại và công nghiệp công nghệ cao được xác định là những "đầu kéo" chiến lược. Đồng thời, phát triển đô thị thông minh, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn sẽ góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng và tính bền vững.

Cùng với đó, TPHCM được định hướng chuyển đổi từ mô hình đô thị truyền thống sang siêu đô thị đa cực, đa trung tâm, với hạ tầng đồng bộ, hiện đại và quản trị thông minh.

Thu hút dòng vốn lớn, hình thành hệ sinh thái tài chính-công nghệ

Một trong những điểm nhấn trong chiến lược tái định hình mô hình phát triển của TPHCM là xây dựng trung tâm tài chính quốc tế. Đây được kỳ vọng trở thành "cửa ngõ" kết nối dòng vốn toàn cầu, đồng thời thúc đẩy phát triển các ngành tài chính hiện đại, công nghệ tài chính (fintech) và đổi mới sáng tạo.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc, đến nay khung pháp lý nền tảng cho trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam (tại TPHCM và TP. Đà Nẵng) đã cơ bản được hình thành, tạo tiền đề chuyển sang giai đoạn vận hành. Quy chế hoạt động của trung tâm tài chính-văn bản mang tính "xương sống" trong tổ chức và vận hành, đang được hoàn thiện, mở đường cho triển khai trên thực tế.

TPHCM hội tụ đủ điều kiện trở thành siêu đô thị hiện đại.

Đến nay, Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM (VIFC-HCMC) đã trao chứng nhận cam kết cho 15 nhà đầu tư; đồng thời phối hợp với các đối tác xây dựng nhiều đề án như sàn giao dịch hàng hóa, trung tâm tài chính hàng hải, tài chính hàng không, quỹ đầu tư mạo hiểm, chương trình tài chính xanh, trung tâm thanh toán quốc tế và mô hình sandbox số hóa tài sản.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, cho biết đến nay, tổng nguồn vốn đăng ký và cam kết đầu tư hiện đạt khoảng 19,1 tỷ USD, cho thấy sức hút đáng kể của mô hình ngay từ giai đoạn đầu. Chiến lược phát triển Trung tâm gắn với tư duy hợp tác quốc tế, tận dụng kinh nghiệm từ các định chế tài chính lớn như Sở Giao dịch Chứng khoán London hay Nasdaq.

"Việc hình thành Fintech Hub mới đây, được xem là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện hệ sinh thái tài chính-công nghệ, không chỉ là nơi thử nghiệm mô hình kinh doanh mới mà còn hỗ trợ các startup fintech phát triển, thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính", PGS.TS Nguyễn Hữu Huân chia sẻ.

Theo định hướng của Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TPHCM nhiệm kỳ 2025-2030, TPHCM đặt mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, lấy KH&CN và đổi mới sáng tạo làm động lực chủ yếu; trong đó kinh tế số được kỳ vọng chiếm 30%-40% GRDP. Việc hình thành VIFC-HCMC không chỉ nhằm thu hút vốn mà còn góp phần tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng hiện đại.

Vận dụng cơ chế chính sách, thu hút đầu tư công nghệ cao

Song song với phát triển hệ sinh thái tài chính-công nghệ tại VIFC-HCMC, TPHCM đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chủ động vận dụng các cơ chế, chính sách từ Trung ương nhằm thu hút đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn.

Năm 2025, TPHCM đã cắt giảm 435 thủ tục hành chính, đồng thời đơn giản hóa 441 thủ tục liên quan đến hoạt động sản xuất-kinh doanh, góp phần cải thiện môi trường đầu tư và tạo niềm tin cho doanh nghiệp.

Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được (phải) trao chứng nhận cho đại diện STARMASON, một trong 2 dự án trung tâm dữ liệu lớn.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, TPHCM triển khai cơ chế "thủ tục đầu tư đặc biệt", tạo hành lang pháp lý thông thoáng, thu hút hiệu quả dòng vốn FDI và vốn trong nước vào các lĩnh vực công nghệ cao.

Trong quý I/2026, TPHCM tiếp tục dẫn đầu cả nước về thu hút FDI, đạt 2,9 tỷ USD, với nhiều dự án tập trung vào KH&CN và chuyển đổi số. Mới đây, UBND TPHCM đã trao giấy chứng nhận đầu tư cho 4 dự án công nghệ cao với tổng vốn hơn 1,23 tỷ USD, tập trung vào trung tâm dữ liệu, y sinh và sản xuất điện tử.

Theo Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được, các dự án này không chỉ đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GRDP mà còn củng cố vai trò của TPHCM là trung tâm đổi mới sáng tạo, hạ tầng số và công nghiệp xanh-số của khu vực.

Phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy kinh tế số

Bên cạnh thu hút dòng vốn quốc tế, TPHCM chú trọng phát triển nội lực thông qua xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Một trong những bước đi đáng chú ý là thành lập Quỹ Đầu tư mạo hiểm TPHCM, với vốn điều lệ ban đầu 500 tỷ đồng, dự kiến nâng lên 5.000 tỷ đồng vào năm 2035.

Quỹ được kỳ vọng đóng vai trò "vốn mồi", dẫn dắt dòng vốn xã hội vào các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo ông Don Lam, Tổng Giám đốc VinaCapital, đây là bước tiến quan trọng giúp thu hẹp khoảng trống vốn cho startup Việt Nam, đặc biệt ở giai đoạn tăng trưởng.

Quỹ hoạt động theo cơ chế thị trường, với mục tiêu mỗi đồng vốn đầu tư có thể thu hút thêm từ 3-5 đồng vốn từ khu vực tư nhân và quốc tế, qua đó gia tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực và tạo hiệu ứng lan tỏa trong hệ sinh thái.

Đáng chú ý, quỹ sẽ tập trung vào các vòng gọi vốn "Series A và B"-giai đoạn các doanh nghiệp khởi nghiệp đã qua giai đoạn ý tưởng, đang tăng trưởng và cần nguồn lực lớn để mở rộng. Đây cũng là giai đoạn nhiều startup Việt Nam gặp khó khăn trong tiếp cận vốn.

Ngoài hỗ trợ tài chính, quỹ còn đồng hành cùng doanh nghiệp về quản trị, kết nối chuyên gia và mở rộng thị trường, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh.

Hiện TPHCM là địa phương có cộng đồng startup lớn nhất cả nước, song vẫn thiếu các quỹ đầu tư mạo hiểm nội địa đủ mạnh để dẫn dắt. Việc thành lập quỹ vì vậy được xem là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Theo ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở KH&CN TPHCM, đặc thù của khởi nghiệp sáng tạo tuy có rủi ro nhưng có khả năng tạo ra giá trị đột phá. Trước đây, nguyên tắc "bảo toàn vốn" đối với ngân sách nhà nước đã tạo ra rào cản lớn.

Nghị định 264/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã tháo gỡ điểm nghẽn này khi cho phép vốn nhà nước được "mạo hiểm có kiểm soát", tạo điều kiện đồng hành cùng doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Việc thành lập quỹ thể hiện quyết tâm của TPHCM trong việc huy động và dẫn dắt nguồn lực xã hội cho đổi mới sáng tạo.

Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang trao đổi với các doanh nghiệp tại lễ ra mắt Quỹ đầu tư mạo hiểm TPHCM.

Hướng tới tăng trưởng hai con số, khẳng định vai trò đầu tàu

Theo các chuyên gia, việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên KH&CN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu cấp bách mà còn là cơ hội để TPHCM tái định vị vai trò đầu tàu kinh tế.

TPHCM vẫn đối mặt với nhiều thách thức về hạ tầng, nguồn nhân lực và thể chế. Tuy nhiên, với nền tảng đã được xây dựng cùng quyết tâm chính trị cao, TPHCM hoàn toàn có cơ sở để bứt phá, tạo ra những giá trị mới và đóng góp ngày càng lớn cho sự phát triển của đất nước.

Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang nhấn mạnh, trong thời gian tới với việc hoàn thiện Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới; thông qua quy hoạch phát triển toàn diện Thành phố và được Quốc hội thông qua Luật Đô thị đặc biệt, cộng với các chương trình hành động đã có, TPHCM sẽ có đầy đủ các điều kiện cần thiết để phát triển bứt phá, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026.