Kim ngạch xuất khẩu gạo Việt Nam quý I/2026 giảm hơn 10%, nỗ lực tìm hướng đi mới

Hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026 đang ghi nhận sự chững lại đáng kể cả về khối lượng lẫn giá trị. Diễn biến này phản ánh sức ép ngày càng lớn từ thị trường toàn cầu, buộc ngành lúa gạo trong nước phải sớm điều chỉnh chiến lược để thích ứng với bối cảnh mới.

Kim ngạch xuất khẩu sụt giảm do áp lực giá thế giới

Theo số liệu từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam và Cục Hải quan, lũy kế đến hết ngày 15/04/2026, Việt Nam đã xuất khẩu 2,8 triệu tấn gạo, tương đương trị giá đạt 1,3 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2025, con số này giảm 1,3% về lượng và giảm mạnh 10,5% về trị giá.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm này là do giá gạo xuất khẩu bình quân chỉ đạt 469 USD/tấn, giảm 9,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Khoảng chênh lệch lớn giữa sản lượng và kim ngạch cho thấy xu hướng giảm giá đang chi phối thị trường, khiến các doanh nghiệp dù giữ được sản lượng vẫn khó duy trì doanh thu.

Tại An Giang, một trong những địa phương trọng điểm về lúa gạo, kim ngạch xuất khẩu quý I chỉ đạt khoảng 60 triệu USD, giảm 18,7% so với cùng kỳ. Mức này thấp hơn gần 20% so với kịch bản tăng trưởng đã đề ra trước đó cho khu vực này.

Cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia xuất khẩu lớn

Bối cảnh quốc tế hiện nay đang tác động mạnh đến lợi thế cạnh tranh của gạo Việt. Giá gạo tại các đối thủ xuất khẩu lớn đang có sự phân hóa rõ rệt. Cụ thể, gạo 5% tấm của Ấn Độ duy trì mức 344 USD/tấn, Thái Lan khoảng 388 USD/tấn và Pakistan khoảng 358 USD/tấn. Mức giá này thấp hơn đáng kể so với mặt bằng giá của Việt Nam, gây áp lực trực tiếp lên các đơn hàng mới.

Ông Nguyễn Văn Nhựt, Tổng giám đốc Công ty CP Hoàng Nhật Minh, cho biết nhiều đơn hàng hiện mang tính ngắn hạn và phụ thuộc chặt chẽ vào biến động giá. Khi giá thế giới đi xuống, đối tác có xu hướng tăng mua, nhưng khi giá tăng, họ sẵn sàng tạm dừng giao dịch để quan sát thị trường.

Biến số từ thời tiết và chính sách bảo hộ

Yếu tố thời tiết, đặc biệt là nguy cơ El Ninõ quay trở lại, đang khiến nhiều quốc gia điều chỉnh chiến lược dự trữ. Indonesia và Philippines đang đẩy mạnh nhập khẩu để đảm bảo nguồn cung nội địa. Ngược lại, một số thị trường như Maroc bắt đầu triển khai các biện pháp phòng vệ thương mại, có thể gây khó khăn cho việc tiếp cận trong tương lai.

Kỳ vọng từ các hiệp định FTA và lúa gạo chất lượng cao

Dù đối mặt với nhiều thách thức, các chuyên gia nhận định dư địa tại các thị trường cao cấp thông qua các hiệp định thương mại tự do (FTA) vẫn còn rất lớn. Việt Nam đã tham gia khoảng 20 FTA, nhưng lượng gạo xuất khẩu vào các thị trường như EU (theo EVFTA) hay Canada (theo CPTPP) vẫn chưa đến 5% hạn ngạch được cấp.

Để mở rộng quy mô, việc chuyển dịch sang phân khúc chất lượng cao là xu hướng tất yếu. Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để hạt gạo Việt đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm.

Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, nhận định dù nhiều doanh nghiệp đã ký được hợp đồng cho quý II/2026, nhưng năm 2026 nhìn chung vẫn là một giai đoạn khó khăn. Ngành lúa gạo cần chủ động điều chỉnh chiến lược, tập trung vào giá trị gia tăng thay vì chỉ chạy theo sản lượng để giữ vững vị thế trên bản đồ xuất khẩu thế giới.