TPHCM thí điểm cơ chế mới đẩy nhanh việc đưa kết quả nghiên cứu khoa học đi vào thực tiễn

Hội nghị diễn trong bối cảnh TP.HCM đang vận hành mô hình chính quyền địa phương mới, mở ra không gian phát triển với yêu cầu cao về hiệu quả quản trị, tốc độ triển khai và chất lượng tăng trưởng. Trong đó, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của Thành phố.

Tham dự Hội nghị có ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục Trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ; ông Đặng Minh Thông, Phó Bí thư Thành ủy, Phó Trưởng ban Thường trực Ban chỉ đạo về phát triển học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số TP.HCM; ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND Thành phố; lãnh đạo các sở, ban, ngành liên quan.

Đặc biệt, Hội nghị còn thu hút đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn Thành phố - những chủ thể trực tiếp tham gia vào quá trình chuyển giao và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu khoa học.

Triển khai 6 nhóm giải pháp thương mại hóa nghiên cứu

Phát biểu khai mạc Hội nghị, ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ cho biết, TP.HCM hiện sở hữu tiềm lực khoa học - công nghệ lớn với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, đội ngũ nhà khoa học đông đảo cùng mạng lưới viện - trường và doanh nghiệp phát triển mạnh.

Tuy nhiên, tỷ lệ thương mại hóa các kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước vẫn còn thấp, chỉ khoảng 5%. Nhiều sản phẩm nghiên cứu tiềm năng chưa được đưa vào thực tiễn do vướng mắc về cơ chế định giá tài sản trí tuệ, thủ tục giao quyền và tâm lý e ngại rủi ro trong quá trình thực thi công vụ.

Theo ông Lâm Đình Thắng, Đề án lần này thể hiện quyết tâm của Thành phố trong việc giải quyết tình trạng “đề tài nghiên cứu cất trong ngăn kéo”, biến tri thức khoa học thành giá trị kinh tế cụ thể. Thành phố lựa chọn cách tiếp cận “dám thí điểm - dám chịu trách nhiệm”, chủ động triển khai các cơ chế mới để tháo gỡ những rào cản trong thương mại hóa khoa học - công nghệ.

Toàn cảnh hội nghị

Đề án được ban hành tại Quyết định số 3053/QĐ-UBND của UBND Thành phố và được xây dựng trên nền tảng các chủ trương, chính sách lớn như Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết 193/2025/QH15 của Quốc hội và Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025.

Trọng tâm của Đề án là 06 nhóm giải pháp đột phá, tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn lớn nhất hiện nay trong quá trình đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường.

Thứ nhất, xây dựng cơ chế xác định giá trị tài sản trí tuệ khi thương mại hóa, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để các tổ chức chủ động quyết định mà không lo ngại rủi ro pháp lý.

Thứ hai, không tính phần vốn nhà nước đã đầu tư trước đó vào tỷ lệ đối ứng của giai đoạn tiếp theo, nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia mạnh mẽ hơn vào quá trình hoàn thiện và thương mại hóa sản phẩm.

Thứ ba, cho phép áp dụng chi phí đầu tư nghiên cứu – phát triển (R&D) làm cơ sở định giá ban đầu, tạo “đệm an toàn pháp lý” để các đơn vị mạnh dạn đưa sản phẩm ra thị trường.

Thứ tư, thiết lập cơ chế giao quyền linh hoạt đối với kết quả nghiên cứu, rút ngắn thủ tục hành chính và giảm độ trễ chính sách.

Thứ năm, tạo đòn bẩy tài chính thông qua việc hỗ trợ tối đa 50% kinh phí cho giai đoạn tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, giúp chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Thứ sáu, xác định nguyên tắc chấp nhận và quản trị rủi ro trong khoa học, bảo vệ các tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định dù kết quả nghiên cứu có thể chưa thành công.

Theo kế hoạch, Đề án được triển khai thí điểm trong giai đoạn 2026 – 2028, với mục tiêu đưa ít nhất 10 sản phẩm khoa học – công nghệ ra thị trường, đồng thời nâng tỷ lệ thương mại hóa tài sản trí tuệ từ nhiệm vụ khoa học sử dụng ngân sách nhà nước lên khoảng 8–10%.

Hoàn thiện hệ sinh thái khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của Thành phố

Theo Sở Khoa học và Công nghệ, chỉ sau hai tuần triển khai, Đề án đã thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng khoa học và doanh nghiệp. Ban Tổ chức Hội nghị đã công bố danh mục 54 sản phẩm của 29 tổ chức đăng ký tham gia (Đợt 1), với tổng kinh phí dự kiến hơn 500 tỷ đồng; trong đó ngân sách nhà nước hỗ trợ hơn 200 tỷ đồng để hoàn thiện công nghệ, thử nghiệm và bảo hộ tài sản trí tuệ. Các sản phẩm tập trung ở nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số, đô thị thông minh, công nghệ sinh học – y sinh, nông nghiệp công nghệ cao và UAV trong kinh tế tầm thấp.

Nhiều chuyên gia và đại diện doanh nghiệp đánh giá cao các cơ chế mới của Đề án, đặc biệt là việc mở rộng quyền khai thác kết quả nghiên cứu và các chính sách hỗ trợ tài chính cho hoạt động thương mại hóa.

Song song đó, các đại biểu cũng đã có nhiều ý kiến đề xuất tiếp tục hoàn thiện các cơ chế hỗ trợ trung gian như định giá tài sản trí tuệ, tư vấn chuyển giao công nghệ, kết nối thị trường và đào tạo nguồn nhân lực, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Đại biểu tham dự nêu đề xuất kiến nghị về quá trình triển khai Đề án

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Mạnh Cường nhận định, việc ban hành Đề án mới chỉ là bước khởi đầu. Để Đề án được triển khai hiệu quả, Phó Chủ tịch UBND Thành phố đề nghị Sở Khoa học và Công nghệ (cơ quan chủ trì triển khai Đề án) cùng các sở, ngành, viện trường, nhà khoa học và doanh nghiệp tăng cường phối hợp, chủ động tham gia vào quá trình nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng công nghệ để các sản phẩm khoa học nhanh chóng được thương mại hóa. Trong quá trình triển khai, cơ quan chủ trì cần quan tâm đơn giản hóa các thủ tục hành chính để tránh gây khó khăn cho các đơn vị tham gia thí điểm.

Về phía TP.HCM, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Mạnh Cường khẳng định cam kết sẽ tiếp tục chủ động, tiên phong tham gia thí điểm các cơ chế, chính sách cùng Bộ Khoa học Công nghệ và các cơ quan Trung ương; đồng thời tích cực tiếp thu, cụ thể hóa các giải pháp từ thực tiễn nhằm từng bước hoàn thiện hệ sinh thái khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của Thành phố.

P.V