Trả lại vai trò cho bộ môn

Giảng viên và sinh viên Đại học Kinh tế TPHCM trong giờ học. Ảnh: Thanh Kiều

Trở về đúng chức năng học thuật

Tại hội thảo lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) tại TP Hồ Chí Minh, nhiều ý kiến chuyên gia tập trung bàn về cơ cấu tổ chức trường đại học. Trong đó, bộ môn được đề xuất quy định là đơn vị chuyên môn, học thuật, không phải đơn vị hành chính. Việc xác định lại vai trò này được đánh giá là bước tiến quan trọng, góp phần trả lại đúng chức năng học thuật cho các đơn vị đào tạo trong nhà trường.

TS Vũ Huyền Trang - Trưởng ngành Thiết kế thời trang, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành cho rằng, đây là sự điều chỉnh tích cực, phù hợp với xu hướng phát triển của giáo dục đại học hiện đại. Theo bà, bộ môn được hình thành để đảm nhiệm các nhiệm vụ cốt lõi như xây dựng chương trình đào tạo, phát triển nội dung môn học, bảo đảm chất lượng giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều trưởng bộ môn vẫn phải gánh vác không ít công việc hành chính không cần thiết.

Việc xác định lại chức năng của bộ môn giúp các đơn vị này trở về đúng bản chất học thuật. Đây cũng là bước đi thể hiện tầm nhìn dài hạn, nhằm đưa giảng viên và các đơn vị chuyên môn thoát khỏi gánh nặng hành chính, qua đó tập trung nhiều hơn cho chất lượng chuyên môn. Bà Trang chỉ ra, dù một số trường đã ứng dụng hệ thống quản trị số, song khối lượng thủ tục hành chính gần như không giảm, thậm chí chỉ chuyển từ xử lý giấy tờ sang xử lý điện tử nhưng công việc vẫn không ít đi.

Một khó khăn khác được nêu là nhiều bộ môn có quy mô nhỏ, nhân lực hạn chế, dễ rơi vào tình trạng quá tải nếu phải kiêm nhiệm đồng thời cả nhiệm vụ học thuật và hành chính. Do đó, theo bà Trang, việc tách bạch chức năng cần đi kèm với hướng dẫn cụ thể và đồng bộ trong quản trị của các cơ sở giáo dục đại học. Khi bộ môn được trả lại đúng vai trò học thuật, những chuyển biến tích cực trong giảng dạy và nghiên cứu là điều có thể dự báo trước.

Ở góc nhìn ngành Thiết kế thời trang, bà Trang phân tích, đây là lĩnh vực mang tính ứng dụng và sáng tạo cao, đòi hỏi giảng viên phải có năng lực chuyên môn sâu, từ nghiên cứu khoa học, thực nghiệm, phát triển bộ sưu tập, cập nhật xu hướng đến kết nối doanh nghiệp và tham gia các hoạt động triển lãm chuyên môn. Những yêu cầu này đều cần nhiều thời gian và sự tập trung.

“Khi bộ môn được tập trung đúng vào vai trò học thuật, giảng viên sẽ có thêm thời gian đầu tư cho chất lượng giảng dạy; tăng cường nghiên cứu, sáng tạo, đổi mới; tham gia các dự án chuyên môn thay vì xử lý quá nhiều thủ tục. Điều này không chỉ nâng cao năng lực đội ngũ mà còn tạo môi trường thuận lợi để sinh viên được học tập trong hệ sinh thái học thuật đúng nghĩa.

Với các ngành đặc thù như Thiết kế thời trang, đây là yếu tố rất quan trọng để bảo đảm chương trình đào tạo luôn sát với yêu cầu thực tiễn và xu hướng ngành công nghiệp sáng tạo”, bà Trang nhận định.

TS Vũ Huyền Trang cùng sinh viên trong giờ học. Ảnh: NTTU

Giảng viên có thêm thời gian cho giờ dạy

Cùng quan điểm trên, ThS Nguyễn Văn Minh - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ sinh học, Trường Đại học Mở TPHCM cho rằng, việc xác định bộ môn là đơn vị chuyên môn, học thuật thay vì hành chính là điều chỉnh phù hợp với xu hướng quản trị đại học hiện nay và đáp ứng nhu cầu thực tiễn của các cơ sở đào tạo. Về bản chất, bộ môn là nơi tập trung chuyên môn, phát triển chương trình, trao đổi học thuật và thúc đẩy nghiên cứu khoa học.

Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, tại không ít cơ sở giáo dục đại học, bộ môn lại phải đảm nhận nhiều công việc hành chính, khiến thời gian và nguồn lực của giảng viên bị phân tán. Việc “trả lại” đúng vai trò học thuật cho bộ môn sẽ góp phần giảm áp lực hành chính, tạo điều kiện để giảng viên tập trung vào giảng dạy và nghiên cứu, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo.

Khi bộ môn vận hành đúng chức năng học thuật, những tác động tích cực sẽ thể hiện rõ trong hoạt động chuyên môn của giảng viên. Theo ông Minh, giảng viên sẽ có thêm thời gian và không gian để đầu tư cho bài giảng, cập nhật nội dung và đổi mới phương pháp dạy học.

Bộ môn cũng có thể trở thành không gian học thuật đúng nghĩa, nơi hình thành các nhóm nghiên cứu, tổ chức sinh hoạt chuyên môn định kỳ, thúc đẩy trao đổi học thuật và phát triển năng lực nghiên cứu chuyên sâu. Đồng thời, lộ trình phát triển nghề nghiệp của giảng viên sẽ gắn chặt hơn với năng lực học thuật, thay vì dựa nhiều vào khối lượng công việc hành chính như trước đây.

Từ thực tiễn tại Trường Đại học Mở TPHCM, ông Minh cho biết nhà trường đã ban hành quy chế hoạt động bộ môn tương đối rõ ràng, đồng thời hình thành các nhóm nghiên cứu lớn nhằm phát triển năng lực nghiên cứu và chuyên môn sâu cho giảng viên. Đây được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường học thuật thực chất và bền vững.

Cần đồng bộ trong triển khai

Từ thực tế quản lý tại Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, TS Vũ Huyền Trang đề xuất cần làm rõ chức năng giữa khoa - bộ môn - phòng/ban ngay từ đầu để tránh chồng chéo, đặc biệt trong các quy trình liên quan đến đào tạo và hành chính.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số cần được triển khai theo hướng tự động hóa thực sự, tức là hệ thống công nghệ phải giúp giảm tải công việc cho giảng viên, chứ không chỉ đơn thuần thay đổi hình thức từ giấy sang điện tử. Khi công nghệ vận hành hiệu quả, bộ môn sẽ được giải phóng khỏi các khâu nhập liệu lặp lại và có thêm thời gian cho chuyên môn.

Theo bà Trang, việc xây dựng đội ngũ hành chính chuyên nghiệp, tách biệt với nhiệm vụ thẩm định học thuật của bộ môn cũng là giải pháp quan trọng để giảng viên tập trung đúng chức năng. Mấu chốt của mọi thay đổi vẫn là sự đồng thuận nội bộ, cùng hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo.

ThS Nguyễn Văn Minh kiến nghị cần phân định rõ chức năng, nhiệm vụ của từng cấp: Bộ môn tập trung vào chuyên môn và học thuật; khoa giữ vai trò điều phối chiến lược; các phòng, ban hành chính đảm nhận dịch vụ và thủ tục. Đồng thời, cần xây dựng quy trình phối hợp cụ thể giữa bộ môn và các đơn vị hành chính nhằm tránh chồng chéo, đùn đẩy công việc; giao quyền chuyên môn đi kèm nguồn lực phù hợp và cơ chế trách nhiệm rõ ràng.

Việc điều chỉnh tiêu chí đánh giá cán bộ theo hướng ưu tiên chất lượng học thuật, cũng như triển khai thí điểm tại một số khoa, bộ môn trước khi nhân rộng, được xem là những giải pháp cần thiết.

Theo ông Minh, việc khẳng định vị trí học thuật của bộ môn là bước đi cần thiết, có tiềm năng tạo ra chuyển biến lớn trong đào tạo và nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào cơ chế phân công nhiệm vụ rõ ràng, nguồn lực phù hợp và sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị trong nhà trường.

Thùy Linh - Lê Nam