Trải nghiệm nghẹt thở ở 'lục địa đen'

Tìm bình yên ở Nam Sudan

Một ngày cuối tháng 3/2024, đoàn công tác của Bộ Công an do Bộ trưởng Lương Tam Quang làm Trưởng đoàn đã có mặt tại đất nước Nam Sudan. Chuyến thăm và làm việc với Phái bộ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc (GGHB LHQ) tại quốc gia non trẻ nhất thế giới này là nguồn động viên to lớn với các sĩ quan CAND Việt Nam đang thực hiện nhiệm vụ, để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn bè quốc tế.

Bộ trưởng Lương Tam Quang cùng các sĩ quan Công an gìn giữ hòa bình tại Nam Sudan, tháng 3/2024.

Từ trên máy bay nhìn xuống, thủ đô Juba nghèo nàn, bạc phếch bởi những con đường đất, những túp lều lúp xúp. Tuy vậy, dễ nhận thấy là đường sá được quy hoạch khá ổn, thẳng tắp như ô bàn cờ. Chúng tôi chợt nghĩ, nếu hoà bình lập lại, chắc chắn đất nước này sẽ phát triển đô thị rất đẹp.

Những ngày sau đó, theo chân đoàn công tác, ban ngày chúng tôi di chuyển tới nhiều địa điểm ở Juba có sự hộ tống và dẫn đường của Đơn vị Cảnh sát Rwanda. Đoàn công tác đã tranh thủ tối đa thời gian thăm và làm việc với nhiều đơn vị đối tác để tìm hiểu tình hình an ninh chính trị của Nam Sudan và việc triển khai lực lượng cảnh sát LHQ tại Phái bộ.

Ở đây, mọi diễn biến không thể dự báo trước, những tình huống bất trắc hoàn toàn có thể xảy đến. Vì thế chúng tôi luôn được nhắc nhở rằng, không chỉ Chính phủ nước này mà nhiều đơn vị đang hoạt động tại Phái bộ cũng không cởi mở cho phóng viên báo chí tác nghiệp. Bởi thế, trước các buổi đoàn công tác làm việc với các đối tác, nhóm phóng viên đều phải xin ý kiến về việc có được tác nghiệp hay không, tác nghiệp ở mức độ nào. Có lẽ chưa bao giờ chúng tôi thực hiện nhiệm vụ căng thẳng đến thế.

Thứ trưởng Phạm Thế Tùng thăm hỏi, trao các phần quà động viên các em nhỏ tại cơ sở từ thiện YAMBAMBI-MBINGAZO ST CHARLES, Cộng hoà Trung Phi.

Thận trọng nhất là khi Đoàn đến làm việc với Tổng Tư lệnh Cảnh sát Nam Sudan, chúng tôi được quán triệt chỉ mang điện thoại. Thật bất ngờ là cơ quan Cảnh sát Nam Sudan không những đón tiếp Đoàn rất long trọng mà còn quay phim, chụp ảnh cho sự kiện này. Các sĩ quan cảnh sát nước chủ nhà vây quanh chúng tôi trò chuyện, hỏi han rất sôi nổi. Tổ phóng viên được tạo điều kiện chụp ảnh, ghi hình buổi làm việc của lãnh đạo Bộ Công an và Tổng Tư lệnh Cảnh sát Nam Sudan. Đó là tình huống tác nghiệp thuận lợi ngoài mong đợi.

Mọi hoạt động trong chuyến thăm và làm việc của Đoàn công tác không những được nhóm phóng viên chúng tôi nắm bắt và truyền tải kịp thời về nước, mà còn được truyền thông phái bộ phản ánh trên trang thông tin của Cảnh sát phái bộ và của cả Phái bộ UNMISS.

Trong chuyến công tác đặc biệt này, những món quà ý nghĩa được lãnh đạo Bộ Công an trao cho phía đối tác. Máy ảnh, vali khám nghiệm hiện trường giao thông được trao tặng cho Cảnh sát Phái bộ, Cảnh sát Nam Sudan và Văn phòng Cảnh sát địa bàn Torit xa xôi. Đây sẽ là trang thiết bị phục vụ các buổi tập huấn nâng cao năng lực cho cảnh sát địa phương. Điều này khẳng định lực lượng Công an Việt Nam sẵn sàng chia sẻ chuyên môn, kinh nghiệm, giúp đồng nghiệp nước sở tại nâng cao tính chuyên nghiệp, đóng góp cho sự nghiệp kiến tạo hòa bình nơi đây.

Đặc biệt quan tâm tới các sĩ quan Công an Việt Nam đang làm nhiệm vụ tại Phái bộ, Bộ trưởng Lương Tam Quang và đoàn công tác đã đến thăm từng phòng ở, phòng làm việc, cả những vườn rau nhỏ xinh của các sĩ quan tại căn cứ. Dù điều kiện sống còn nhiều khó khăn, khắc nghiệt; dù xa gia đình, đồng đội, nhưng các sĩ quan Công an mũ nồi xanh vẫn vững tâm vượt qua thử thách để hoàn thành nhiệm vụ. Họ còn là những đại sứ văn hoá khi quảng bá văn hoá, hình ảnh con người Việt Nam tới bạn bè quốc tế qua từng món ăn truyền thống của dân tộc, tà áo dài thướt tha, những cành đào, cành mai ngày Tết…

Đoàn công tác Bộ Công an Việt Nam di chuyển bằng xe ôtô chống đạn và có Tiểu đội FPU Cảnh sát Indonesia hộ tống tại Cộng hoà Trung Phi.

Làm khách của căn cứ Tomping, nhóm phóng viên vừa được trải nghiệm cuộc sống phái bộ, vừa tranh thủ phỏng vấn, ghi hình các hoạt động, sinh hoạt của các sĩ quan Công an Việt Nam tại căn cứ. Tất cả được lưu lại làm tư liệu quý giá. Căn cứ Tomping, nơi đất lành chim đậu, nổi tiếng với cây tổ chim. Không thể đếm xuể có bao nhiêu chiếc tổ treo lủng lẳng trên các cành cây. Hơn 5 giờ sáng, khi những tia sáng đầu ngày hắt lên, từng đàn chim rời khỏi căn cứ, khung cảnh thật thanh bình. Chiều về, cả căn cứ sôi động bởi tiếng chim ríu rít về tổ, khiến những người lính xa quê hương trào dâng nỗi nhớ nhà…

Đến Nam Sudan, chúng tôi đến thăm bờ sông Nile Trắng chảy dọc thủ đô Juba. Nhưng để vào được quán cà phê ven sông phải qua ba lớp cửa an ninh. Chúng tôi ngỏ ý muốn được chụp ảnh bằng điện thoại, thì được yêu cầu không được phép chụp ảnh người dân, chỉ có thể chụp cảnh sông nước. Bởi ngay gần đó là một bến tắm có rất đông người dân đang tắm giặt, bơi lội. Tiếng cười đùa hồn nhiên của bọn trẻ là chuỗi âm thanh bình yên và đáng quý nhất ở vùng đất châu Phi xa xôi và còn bất ổn này.

Tự hào hai tiếng Việt Nam giữa lòng Trung Phi khắc nghiệt

Hơn 24 tiếng bay trên bầu trời, quá cảnh ở sân bay Bangkok và Ethiopia, chiều 12/4/2026, chúng tôi đã đến sân bay của Thủ đô Bangui, Cộng hòa Trung Phi trong cái nắng nóng khô khốc đặc trưng của châu Phi. Sân bay bé nhỏ và chật chội, cảm giác như một trang trại, bao quanh là đường đất và hàng rào sắt. Trung tá Nguyễn Quyên Chinh, Tổ trưởng Tổ công tác số 6 tại Phái bộ MINUSCA có mặt tại sân bay để đón và hỗ trợ đoàn làm thủ tục, khoe: “May mắn vì sân bay mới lắp hệ thống băng tải chuyển hành lý cho khách, nếu không, như khi chúng tôi đến, phải tự bê đồ từ máy bay vào trong”. Thỉnh thoảng, băng tải hành lý lại mất điện, dừng khựng lại. Nhưng rồi, mọi thủ tục ban đầu cũng trôi qua, chúng tôi nhận hành lý và đi bộ một quãng đường đất dài để ra nơi có xe đón.

Nhà báo Thu Hòa và 2 thành viên của Tiểu đội FPU Cảnh sát Indonesia hộ tống đoàn.

Không chỉ nghèo khó với những khu dân cư lụp xụp, tình hình an ninh ở Trung Phi luôn tiềm ẩn những nguy cơ bất ổn. Ngay từ sân bay, chúng tôi di chuyển bằng xe chống đạn, có đội bảo vệ của Đơn vị Cảnh sát GGHB (FPU) của Indonesia hộ tống. Chúng tôi được Tổ công tác số 6 khuyến cáo những quy định khắt khe khi đến đất nước này: không được chụp ảnh những địa điểm công cộng; không được ra đường vào giờ giới nghiêm từ 22h hôm trước đến 5h sáng hôm sau (có một số nơi giờ giới nghiêm vào buổi tối còn sớm hơn do tình hình phức tạp, nguy hiểm)…

Thiếu tá Tô Ngọc Anh khỏe khoắn trong trang phục GGHB có mặt để đón đoàn tiền trạm. “Bình thường em vẫn hay mang theo trên lưng ba lô cứu hộ còn gọi là Running Bag, chứa quần áo, thuốc, giấy tờ cá nhân, lương khô, đạn… nặng khoảng 15kg, sẵn sàng tình huống sơ tán của nhân viên LHQ. Hôm nay đón khách nên em không mang theo, nhưng súng và đạn chiến đấu vẫn phải đầy đủ”, vừa nói cô gái trẻ vừa đập đập vào túi quần hộp, nơi cô mang theo một cơ số đạn.

Do tình hình bất ổn, nguy cơ tiềm ẩn bạo lực, Phái bộ MINUSCA là phái bộ có vũ trang. Do đó, Tổ công tác số 6 trước khi lên đường làm nhiệm vụ đã được trang bị và huấn luyện sử dụng, bảo quản súng đạn rất kỹ lưỡng. Quá trình làm việc tại Phái bộ, các sĩ quan phải luôn trong trạng thái sẵn sàng sử dụng vũ khí để đảm bảo an ninh, an toàn cho mình và đồng nghiệp.

Ở Cộng hòa Trung Phi, hình ảnh những đoàn xe hộ tống của các đơn vị thuộc lực lượng Quân đội, Cảnh sát LHQ với trang thiết bị, súng ống hùng hậu đi qua các đường phố của thủ đô Bangui; những chiếc xe bọc thép với đội quân tuần tra vũ trang rầm rầm lăn bánh qua các khu làng, tuần tiễu khu vực biên giới… đã trở nên quen thuộc.

Mặc dù đã vào đầu mùa mưa nhưng ở Trung Phi vẫn nắng trên 40oC, không khí khô nóng quyện với bụi đất càng làm cho cái nắng chói chang hơn. Đi làm việc cùng đoàn công tác những lúc ngoài trời nắng gắt, chạy tác nghiệp một lúc trong nắng là chúng tôi hoa cả mắt, nhưng rồi những gấp gáp và cấp thiết của công việc cứ cuốn chúng tôi đi. Ai cũng muốn tận dụng từng phút giây để trải nghiệm hết những khó khăn, vất vả; để thấu hiểu sự dũng cảm, hy sinh, tận tâm cống hiến của lực lượng GGHB Bộ Công an.

Nhà báo Huyền Châm với các em nhỏ Nam Sudan.

Hơn một tuần được cùng ăn, cùng ở và làm việc với Tổ công tác số 6, chứng kiến những khó khăn và hiểm nguy mà đồng đội mình đang đối mặt ở nơi cách đất mẹ rất xa, sự chuyên nghiệp và bản lĩnh thép trong môi trường làm việc quốc tế, trong lòng chúng tôi trào dâng niềm tự hào về thế hệ trẻ CAND.

Đó là chia sẻ về cuộc sống khắc nghiệt ở vùng Birao xa xôi của Thiếu tá Phạm Minh Đạt và Bùi Mạnh Tiến. Nơi ấy hơn 6 tháng trôi qua không một giọt mưa, không có rau xanh, thịt, cá. Hai sĩ quan Công an phải mang áo giáp, ngồi trong xe bọc thép ngột ngạt, thực hiện hàng trăm lượt tuần tra ở khu vực làng YATA, các trục lộ chính và khu vực biên giới giáp Sudan trong tình hình an ninh diễn biến phức tạp, bạo lực gia tăng từ các nhóm phiến quân xuyên biên giới. Đó là hình ảnh chiếc máy bay nhỏ với cánh máy bay lỏng ốc, phải níu với thân máy bay bằng … dây nilon, phương tiện duy nhất mà hai nữ sĩ quan Bùi Thị Đăng Hà và Bùi Thị Hiền từng phải di chuyển từ nơi đóng quân ở Phân khu Tây (Bouar) về Thủ đô Bangui, khiến mọi người xúc động về những khó khăn, hiểm nguy mà các sĩ quan Công an Việt Nam đã và đang phải đối mặt từng ngày, từng giờ…

Những ngày tháp tùng Đoàn công tác chính thức của Bộ Công an do Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an dẫn đầu sang làm việc với các đơn vị trong Phái bộ MINUSCA, chúng tôi đã có những khoảnh khắc thật xúc động khi hai tiếng “Việt Nam” vang lên ở một nơi rất xa với đất nước.

Đó là khi Đại diện đặc biệt Tổng Thư ký, Trưởng Phái bộ MINUSCA và lãnh đạo các cơ quan Phái bộ trân trọng, đánh giá cao những đóng góp của các sĩ quan Công an Việt Nam đối với hoạt động GGHB tại Phái bộ, đã góp phần chung tay duy trì môi trường hòa bình, ổn định vì hợp tác, phát triển tại Cộng hòa Trung Phi. Đó là khi tiếng hát Quốc ca của Đoàn công tác Việt Nam vang lên giữa không gian trang trọng của buổi Lễ trao Huy chương Vì sự nghiệp GGHB LHQ của Cảnh sát Phái bộ MINUSCA cho 6 sĩ quan của Tổ công tác số 6, khiến mỗi người đều cảm nhận sâu sắc đang mang trong mình một phần Tổ quốc. Đó là hình ảnh các em nhỏ ở cơ sở từ thiện YAMBAMBI-MBINGAZO ST CHARLES mặc áo cờ đỏ sao vàng, hô vang hai tiếng “Việt Nam”… Tất cả những cảm xúc đó đã trào dâng trong chúng tôi niềm tự hào về đất nước, về lực lượng CAND Việt Nam Anh hùng…