Gia Lai: Trao truyền hồn cốt văn hóa Jrai qua lễ mừng nhà rông mới

Ngày 31/10, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai phối hợp với UBND xã Biển Hồ tổ chức Lễ cúng mừng nhà rông mới của người Jrai làng Ia Gri. Đây là một trong những hoạt động văn hóa đặc sắc hưởng ứng Festival Cồng chiêng - Tuần lễ Hoa Dã quỳ - Núi lửa Chư Đang Ya năm 2026, nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh.

Mái nhà chung lưu giữ hồn cốt cộng đồng

Trong đời sống của người Jrai nói riêng và đồng bào Tây Nguyên nói chung, nhà rông không đơn thuần là một công trình kiến trúc mà còn là biểu tượng văn hóa, nơi kết nối cộng đồng và lưu giữ những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Lễ mừng nhà rông mới của người Jrai làng Ia Gri, xã Biển Hồ ngay dưới chân núi lửa Chư Đang Ya

Dưới mái nhà rông, người dân cùng nhau bàn chuyện buôn làng, tổ chức sinh hoạt cộng đồng, thực hành các nghi lễ truyền thống và trao truyền những câu chuyện về lịch sử, phong tục, tập quán của dân tộc mình. Vì thế, nhà rông luôn giữ vị trí thiêng liêng trong tâm thức mỗi người dân.

Nhà rông Chư Đang Ya ở làng Ia Gri là một trong những nhà rông có quy mô lớn tại tỉnh Gia Lai. Công trình được xây dựng theo phong tục truyền thống, sử dụng hoàn toàn vật liệu tự nhiên như gỗ, tranh, tre, với tổng kinh phí hơn 3 tỷ đồng từ nguồn xã hội hóa.

Nhà rông Chư Đang Ya là một trong những nhà rông lớn tỉnh Gia Lai được xây dựng theo phong tục truyền thống với tổng kinh phí hơn 3 tỷ đồng

Việc hoàn thành nhà rông đúng vào mùa hoa dã quỳ và dịp tổ chức Festival Cồng chiêng năm 2026 càng làm tăng thêm ý nghĩa của công trình. Không chỉ tạo nên điểm nhấn trong không gian văn hóa, du lịch Chư Đang Ya - Biển Hồ, mái nhà rông mới còn là nơi để cộng đồng tiếp tục duy trì các phong tục, nghi lễ và sinh hoạt văn hóa truyền thống.

Linh thiêng nghi lễ mừng nhà rông mới, mô phỏng lễ đâm trâu của người Jrai

Trong không khí trang nghiêm của buổi lễ, già làng Ksor A Mluih cùng những người có uy tín trong cộng đồng chuẩn bị các lễ vật gồm một con trâu, một con dê, một con heo, 21 ghè rượu, cây nêu và những vật dụng phục vụ nghi lễ.

Khi mọi thứ đã được chuẩn bị chu đáo, già làng Ksor A Mluih cùng hai người có uy tín trong làng đứng trước cây nêu, hướng mặt về phía nhà rông thực hiện nghi thức khấn mời các Yang (thần linh) về chứng giám.

Trong không khí linh thiêng, già làng Ksor A'Mluih thực hiện nghi thức cúng mừng nhà rông mới

Trong lời khấn trang trọng, già làng thành kính: "Hôm nay mừng nhà rông mới, chúng tôi dâng lễ, mời các Yang (thần) uống chén rượu đầu tiên ngon nhất, nhận những lễ vật ngon nhất. Cầu mong các vị thần che chở cho buôn làng được mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, thóc lúa đầy kho, trâu bò, heo gà sinh sôi; con cháu trong làng luôn mạnh khỏe, bình an, tránh xa bệnh tật”.

Những lời khấn mộc mạc nhưng chứa đựng niềm tin, ước vọng bao đời của cư dân đại ngàn về cuộc sống yên vui, no đủ, thuận hòa với thiên nhiên. Sau lời khấn của già làng, tiếng cồng chiêng vang lên rộn rã, hòa cùng những vòng xoang uyển chuyển của bà con dân làng. Trong nhịp chiêng ngân vang giữa núi rừng, các tráng sĩ thực hiện mô phỏng nghi thức đâm trâu, tái hiện một phần nghi lễ truyền thống gắn với đời sống tín ngưỡng lâu đời của người Jrai.

Theo già làng Ksor A Mluih, trong phong tục truyền thống của người Jrai, lễ vật hiến sinh trong lễ mừng nhà rông mới thể hiện lòng thành kính đối với thần linh, cầu mong sự che chở, bình an và cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho cộng đồng. Trong đó, nghi thức đâm trâu mang ý nghĩa thiêng liêng, gắn bó với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào qua nhiều thế hệ.

Tráng sĩ thực hiện mô phỏng nghi thức đâm trâu

Đáng chú ý, trong chương trình phục dựng lần này, nghi thức đâm trâu chỉ được tái hiện dưới hình thức mô phỏng, trình diễn, không thực hiện việc đâm trâu trực tiếp. Qua đó, những nét đặc sắc của nghi lễ truyền thống vẫn được giới thiệu đến người dân và du khách, đồng thời phù hợp với hình thức tổ chức hoạt động văn hóa hiện nay.

Để văn hóa được sống trong chính cộng đồng

Phát biểu tại buổi lễ, bà Nguyễn Thị Thanh Lịch - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai cho biết, địa phương có kho tàng văn hóa vô cùng quý giá, được bồi đắp qua nhiều thế hệ với những sắc màu đặc trưng của các dân tộc cùng chung sống. Trong đó, văn hóa Jrai với nhà rông, cồng chiêng, nghi lễ, sử thi, nghề thủ công và tri thức dân gian là một phần quan trọng làm nên bản sắc của đại ngàn Tây Nguyên.

Giữa không gian thiên nhiên tuyệt đẹp của Chư Đang Ya - Biển Hồ, mái nhà rông mới của làng Ia Gri không chỉ là niềm tự hào của bà con mà còn mở ra cơ hội để giới thiệu văn hóa Jrai đến với bạn bè, du khách gần xa.

Sau nghi lễ, dân làng đánh chiêng, múa xoang trong không khí trang nghiêm, rộn ràng

Từ không gian này, du khách có thể lắng nghe những câu chuyện của làng, cảm nhận tiếng cồng chiêng nguyên bản, thưởng thức ẩm thực truyền thống, tìm hiểu nghề thủ công và trải nghiệm đời sống văn hóa của đồng bào.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh cũng nhấn mạnh: “Phát triển du lịch không phải để thay đổi văn hóa của người dân theo thị hiếu du khách, mà phải làm sao để những giá trị văn hóa đích thực được biết đến, trân trọng và tiếp tục trường tồn.

Nhà rông trước hết phải là nhà rông của dân làng. Tiếng chiêng trước hết phải ngân lên từ đời sống văn hóa của cộng đồng. Những nghi lễ thiêng liêng phải được gìn giữ đúng với ý nghĩa và phong tục truyền thống. Văn hóa phải được sống trong chính cộng đồng, chứ không chỉ được trình diễn cho du khách. Và khi văn hóa trở thành nguồn lực phát triển, thì chính bà con phải là người được hưởng lợi”.

Từ ngày 30-10 đến 8-11, tại xã Biển Hồ sẽ diễn ra Festival cồng chiêng - Tuần lễ hoa dã quỳ - núi lửa Chư Đăng Ya năm 2026

Từ những giá trị văn hóa quý báu ấy, tỉnh Gia Lai kỳ vọng làng Ia Gri sẽ từng bước phát triển du lịch cộng đồng, tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân. Định hướng này cũng thể hiện quan điểm phát triển du lịch xanh, bền vững của tỉnh Gia Lai, lấy văn hóa làm nền tảng, cộng đồng làm trung tâm và hạnh phúc, sự ấm no của người dân làm thước đo.

Mái nhà rông mới hôm nay vì thế không chỉ là niềm vui của người dân làng Ia Gri mà còn mang theo kỳ vọng về sự tiếp nối những giá trị văn hóa truyền thống. Để mai này, tiếng cồng chiêng vẫn ngân vang trong mỗi dịp hội làng, những vòng xoang vẫn nối dài bên mái nhà chung. Và đặc biệt hơn các thế hệ người Jrai vẫn tự hào gìn giữ, trao truyền bản sắc văn hóa của dân tộc mình giữa dòng chảy cuộc sống hiện đại.