Trải nghiệm nhập vai: Hướng đi đầy tiềm năng của du lịch Việt Nam

Không còn dừng lại ở việc tham quan, ngắm cảnh hay chụp ảnh, du lịch ngày nay đang hướng đến những trải nghiệm tương tác. Trong dòng chảy đó, du lịch nhập vai đang trở thành xu hướng tại nhiều quốc gia, mở ra cách thức mới để tiếp cận, cảm nhận và kết nối với các giá trị di sản.

NHIỀU QUỐC GIA BIẾN DI SẢN THÀNH KHÔNG GIAN TRẢI NGHIỆM

Trung Quốc là một trong những quốc gia phát triển khá đa dạng các mô hình du lịch nhập vai, đặc biệt tại những đô thị giàu giá trị lịch sử.

Tại Tây An, khu phố Đại Đường Bất Dạ Thành tái hiện không gian đô thị thời Đường thông qua kiến trúc, trang phục, âm nhạc và các chương trình biểu diễn đường phố. Du khách có thể mặc Hán phục, tương tác với những nhân vật hóa trang và hòa mình vào không gian văn hóa được dàn dựng như một sân khấu mở.

Trong khi đó, Thập Nhị Thời Thần Trường An kết hợp kiến trúc cổ, ẩm thực, nghệ thuật biểu diễn và hoạt động nhập vai. Du khách có thể lựa chọn nhân vật, tham gia các câu chuyện được thiết kế sẵn và trải nghiệm đời sống thời Đường thông qua nhiều hoạt động khác nhau.

Đáng chú ý, tại khu Guitanglou ở Tây An, mô hình nhập vai được phát triển theo hướng trò chơi hóa. Người tham gia nhận nhân vật, nhiệm vụ và manh mối để khám phá câu chuyện, tương tác với diễn viên và giải quyết các tình huống trong bối cảnh cổ trang.

Tại Bắc Kinh, Tử Cấm Thành cũng mở ra những cách tiếp cận di sản ngoài hình thức tham quan truyền thống, thông qua các triển lãm tương tác, ứng dụng số và trải nghiệm giúp công chúng tìm hiểu đời sống hoàng cung, kiến trúc và văn hóa cung đình.

Khách du lịch mặc cổ phục Trung Hoa, chụp ảnh tại Tử Cấm Thành

Du lịch nhập vai tại Trung Quốc cũng được mở rộng sang không gian bảo tàng. Tháng 5/2025, trải nghiệm thực tế ảo quy mô lớn The Recluse Dongpo được giới thiệu tại Bảo tàng Hải Nam. Thông qua kính VR, người tham gia bước vào hành trình khám phá cuộc đời nhà thơ Tô Đông Pha, tương tác với nhân vật được tái tạo bằng công nghệ số và tiếp cận lịch sử qua hình thức kể chuyện trực quan.

Những mô hình này cho thấy di sản có thể được khai thác không chỉ như một đối tượng tham quan mà còn là chất liệu xây dựng sản phẩm du lịch có tính tương tác và khả năng kể chuyện.

Du khách trải nghiệm mặc Hanbok truyền thống khi tham quan các cung điện cổ ở Hàn Quốc

Tại Hàn Quốc, trải nghiệm mặc Hanbok khi tham quan các cung điện hoàng gia ở Seoul đã trở thành sản phẩm quen thuộc với khách quốc tế. Ở Gyeongbokgung, Changdeokgung hay Deoksugung, du khách có thể thuê trang phục truyền thống, tìm hiểu cách ăn mặc và chụp ảnh trong không gian kiến trúc thời Joseon. Chính sách miễn phí vé vào cửa tại một số cung điện đối với người mặc Hanbok cũng góp phần khuyến khích hoạt động này.

Tại Nhật Bản, các sản phẩm trải nghiệm văn hóa Samurai, Ninja và đời sống thời Edo được phát triển thông qua hoạt động mặc Kimono, hóa thân thành Maiko, thực hành võ thuật hoặc tham gia những thử thách mô phỏng. Edo Wonderland ở Nikko cũng là một ví dụ về việc kết hợp kiến trúc, trang phục và biểu diễn để tái hiện không gian Nhật Bản thời phong kiến.

Du khách Việt Nam mặc kimono, trải nghiệm ngắm hoa anh đào trong chuyến du lịch Nhật Bản.

Điểm đáng chú ý ở các quốc gia này là trang phục thường được đặt trong một bối cảnh văn hóa cụ thể, đi kèm hoạt động tìm hiểu về nguồn gốc, ý nghĩa và cách sử dụng. Nhờ đó, trải nghiệm không chỉ dừng ở việc hóa trang mà còn giúp du khách tiếp cận những giá trị văn hóa phía sau trang phục.

ĐÁNH THỨC TIỀM NĂNG DU LỊCH NHẬP VAI TẠI VIỆT NAM

Sở hữu hệ thống di sản phong phú, Việt Nam có nhiều chất liệu để phát triển du lịch nhập vai, không chỉ từ kiến trúc cung đình, trang phục truyền thống mà còn từ văn học, nghệ thuật dân gian và đời sống bản địa. Du khách có thể hóa thân thành nhân vật trong không gian văn hóa của từng vùng miền, từ một người dân Kinh Bắc trong trang phục quan họ, một nhân vật cung đình triều Nguyễn đến những nhân vật văn học quen thuộc.

Trong số các địa phương, Huế có lợi thế đặc biệt để phát triển du lịch nhập vai gắn với lịch sử triều Nguyễn. Hệ thống di tích thuộc Quần thể di tích Cố đô Huế, từ Đại Nội, lăng tẩm đến các công trình kiến trúc và không gian văn hóa cung đình, cung cấp bối cảnh cùng nguồn tư liệu phong phú để xây dựng những hành trình trải nghiệm.

Du khách chọn áo dài ngũ thân, nhật bình làm trang phục chụp ảnh với di sản Huế

Một trong những hoạt động được du khách quan tâm hiện nay là mặc cổ phục triều Nguyễn khi tham quan di sản. Các loại trang phục như áo ngũ thân, áo tấc và cổ phục cung đình được đưa vào dịch vụ cho thuê, kết hợp trang điểm, làm tóc và chụp ảnh trong không gian Đại Nội.

Hoạt động này tạo cơ hội để du khách tiếp cận gần hơn với trang phục và thẩm mỹ thời Nguyễn. Song xét về mức độ nhập vai, trải nghiệm vẫn chủ yếu tập trung vào yếu tố thị giác, chưa thực sự đưa người tham gia vào đời sống lịch sử được tái hiện.

Tại làng Đại Hoàng (Ninh Bình), quê hương nhà văn Nam Cao và nguyên mẫu của làng Vũ Đại trong tác phẩm Chí Phèo, tour trải nghiệm mang tên “Bát cháo hành của Thị Nở” đưa du khách vào không gian văn học thông qua hoạt động hóa thân thành Chí Phèo, Thị Nở, trải nghiệm đời sống nông thôn Bắc Bộ và thưởng thức bát cháo hành gắn với câu chuyện tác phẩm. Đây là hướng khai thác di sản văn học khá đặc biệt, biến nhân vật và bối cảnh trong trang sách thành trải nghiệm trực tiếp.

Tại Hà Nội, tour đêm “Giải mã Hoàng thành Thăng Long” kết hợp tham quan di tích với các hoạt động tương tác như chụp ảnh cùng cung nữ, lính canh trong trang phục cổ, tham gia trò chơi giải mã lịch sử, thưởng thức nghệ thuật và khám phá khu khảo cổ.

Ở Bắc Ninh, tại làng Diềm (Viêm Xá), du khách có thể tham gia các hoạt động văn hóa quan họ như học hát đối đáp, tìm hiểu lề lối sinh hoạt của liền anh, liền chị, trải nghiệm têm trầu cánh phượng và thưởng thức những canh hát do nghệ nhân địa phương trình diễn. Trong khi đó, tại làng tranh Đông Hồ, du khách được nghệ nhân hướng dẫn tự tay in tranh dân gian, trực tiếp tham gia một công đoạn của nghề truyền thống.

Tại làng rau Trà Quế (Hội An, Đà Nẵng), nhiều du khách nước ngoài cũng hào hứng hóa thân thành người nông dân, mặc trang phục truyền thống, đội nón lá và trực tiếp cuốc đất, gieo hạt, tưới rau dưới sự hướng dẫn của người dân địa phương. Qua những công việc thường ngày, du khách có cơ hội tìm hiểu phương thức canh tác và đời sống nông nghiệp bản địa.

Du khách quốc tế thích thú khi "hoá thành nông dân" ở làng rau hơn 400 năm tuổi

Kinh nghiệm từ các quốc gia trên thế giới cho thấy trang phục, bối cảnh hay công nghệ không phải yếu tố quyết định sức hấp dẫn của du lịch nhập vai. Điều quan trọng nằm ở cách xây dựng câu chuyện và tạo cơ hội để du khách trực tiếp tham gia, thay vì chỉ đứng ngoài quan sát.

Những hoạt động như thưởng trà, tìm hiểu nghi lễ, thưởng thức nghệ thuật truyền thống hay trải nghiệm nghề thủ công có thể được kết nối trong một kịch bản thống nhất. Khi mỗi hoạt động gắn với một câu chuyện và bối cảnh văn hóa cụ thể, du khách không chỉ quan sát mà còn có cơ hội khám phá nhiều khía cạnh của đời sống trong quá khứ.

Bên cạnh đó, công nghệ AR, VR và bản đồ tương tác có thể hỗ trợ tái hiện những không gian đã biến đổi hoặc không còn nguyên vẹn, giúp du khách hình dung rõ hơn diện mạo và cách thức vận hành của một di tích trong lịch sử. Tuy nhiên, công nghệ cần phục vụ nội dung diễn giải, không nên trở thành yếu tố phô diễn hay lấn át giá trị của di sản.

Một yêu cầu quan trọng là bảo đảm tính xác thực. Các hoạt động phục dựng, tái hiện trang phục và nghi lễ cần dựa trên tư liệu lịch sử, có sự tham vấn của nhà nghiên cứu, chuyên gia văn hóa và nghệ nhân. Đây là cơ sở để tránh hư cấu tùy tiện, đơn giản hóa phong tục hoặc biến những giá trị văn hóa thành hoạt cảnh giải trí thiếu căn cứ.

Khi được tổ chức bài bản, du lịch nhập vai có thể mở rộng chuỗi dịch vụ tại điểm đến, từ trang phục, hướng dẫn trải nghiệm, ẩm thực đến biểu diễn nghệ thuật và sản phẩm thủ công. Nghệ nhân, hộ kinh doanh và cộng đồng địa phương cũng có thêm cơ hội tham gia, tạo nguồn thu từ chính những giá trị văn hóa đang được gìn giữ.

Những trải nghiệm có nội dung rõ ràng và tính tương tác cao cũng có khả năng thu hút khách trẻ, khách quốc tế quan tâm đến văn hóa bản địa. Việc trực tiếp tham gia vào các hoạt động giúp du khách có thêm trải nghiệm đáng nhớ, đồng thời tạo ra chất liệu truyền thông góp phần quảng bá điểm đến.

Dù vậy, khai thác di sản cho mục đích thương mại cần đi cùng các nguyên tắc bảo tồn. Việc sử dụng trang phục, tái hiện nghi lễ, bố trí đạo cụ hay lắp đặt thiết bị công nghệ phải phù hợp với giá trị và quy định bảo vệ di tích. Các điểm đến cũng cần tránh chạy theo mô hình hóa trang, chụp ảnh đại trà, khiến sản phẩm ở nhiều nơi trở nên giống nhau và mất đi bản sắc riêng.

Du lịch nhập vai không đơn thuần là đưa yếu tố giải trí vào không gian di sản, mà cần kết hợp giữa trải nghiệm, diễn giải và giáo dục văn hóa. Giá trị của sản phẩm không nằm ở việc du khách mặc trang phục cầu kỳ hay chụp được những bức ảnh đẹp, mà ở những điều họ hiểu thêm về nhân vật, bối cảnh và đời sống văn hóa được tái hiện.