Trái phiếu doanh nghiệp trước yêu cầu 'lớn nhanh, vững chắc'

Diễn đàn Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Việt Nam 2026

Động lực mới cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Ngày 2/4, FiinRatings, FiinGroup và S&P Global Ratings tổ chức Diễn đàn Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Việt Nam 2026 với chủ đề “Củng cố niềm tin, tính minh bạch và phát triển cơ sở hạ tầng cho mục tiêu tăng trưởng bền vững”.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup và FiinRatings cho rằng, vấn đề cốt lõi của nền kinh tế hiện nay không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng, mà là lựa chọn đúng cấu trúc nguồn vốn để đảm bảo tính bền vững. “Nếu tiếp tục phụ thuộc vào vốn ngắn hạn hoặc tín dụng ngân hàng để tài trợ cho đầu tư dài hạn, rủi ro sẽ gia tăng và tính bền vững của tăng trưởng sẽ bị ảnh hưởng”, ông Thuân nhấn mạnh.

Trong cấu trúc đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp được xem là trụ cột quan trọng, có khả năng cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Tuy nhiên, thực tế cho thấy thị trường này vẫn chưa phát huy hết vai trò.

Ông Thuân cho biết, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp hiện đạt khoảng 11% GDP - mức không hề thấp nếu so với một số quốc gia trong khu vực như Indonesia hay Philippines. Dù vậy, hiệu quả lan tỏa của thị trường vẫn còn hạn chế do cấu trúc chưa hợp lý. Cụ thể, khoảng 91% lượng phát hành hiện nay là trái phiếu riêng lẻ, trong khi khoảng 70% thuộc về các tổ chức tín dụng. Điều này cho thấy thị trường vẫn phụ thuộc lớn vào khu vực ngân hàng, trong khi các lĩnh vực then chốt như hạ tầng, năng lượng, sản xuất hay bất động sản khu công nghiệp chưa tận dụng hiệu quả kênh huy động vốn này.

“Chúng tôi kỳ vọng thị trường trái phiếu sẽ trở thành kênh dẫn vốn quan trọng cho các lĩnh vực nền tảng của nền kinh tế, thay vì tập trung quá nhiều vào khu vực tài chính”, ông Thuân chia sẻ.

Một điểm đáng chú ý khác là sự tham gia còn rất hạn chế của nhà đầu tư nước ngoài. Hiện tỷ lệ này ở Việt Nam chỉ khoảng 0,1%, thấp hơn nhiều so với Hàn Quốc (21%), Malaysia (14%), Indonesia (14%) hay Trung Quốc (7%). Theo ông Thuân, nếu trong vài năm tới Việt Nam có thể nâng tỷ lệ này lên khoảng 10%, thị trường sẽ có bước chuyển đáng kể. Với quy mô phát hành dự kiến khoảng 30 tỷ USD mỗi năm, thậm chí có thể đạt 50 tỷ USD trong vài năm tới, việc thu hút 5-10 tỷ USD vốn ngoại là hoàn toàn khả thi. Không chỉ góp phần mở rộng quy mô, dòng vốn này còn giúp nâng cao tiêu chuẩn minh bạch, quản trị và kỷ luật tài chính, đồng thời tạo tiền đề phát triển các sản phẩm tài chính phức tạp hơn.

Yêu cầu “đi vào chiều sâu”

Ở góc độ phân tích, ông Lê Hồng Khang, Giám đốc Nghiên cứu & Phân tích FiinRatings cho rằng, thị trường trái phiếu doanh nghiệp không chỉ là kênh dẫn vốn, mà còn là “bệ đỡ” giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài. Số liệu năm 2025 cho thấy thị trường này có nhiều dấu hiệu tích cực. Có 106 doanh nghiệp phát hành trái phiếu riêng lẻ với tổng giá trị 576 nghìn tỷ đồng, tăng 31,6% so với năm 2024. Đối với trái phiếu phát hành ra công chúng, tổng giá trị đăng ký đạt 51.980 tỷ đồng, tăng 36% so với năm 2024.

Đáng chú ý, tỷ lệ chậm trả trái phiếu đã giảm so với giai đoạn cao điểm, trong khi khung pháp lý và mức độ minh bạch của doanh nghiệp từng bước được cải thiện, góp phần phục hồi niềm tin của nhà đầu tư. Dù vậy, theo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), áp lực đối với thị trường vẫn rất lớn, đặc biệt trong giai đoạn 2024-2026 khi khối lượng trái phiếu đáo hạn ở mức cao. Riêng năm 2026, tổng giá trị trái phiếu đến hạn ước khoảng 190,4 nghìn tỷ đồng, chỉ giảm nhẹ 1,7% so với mức 193,7 nghìn tỷ đồng của năm 2025.

Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch UBCKNN, nếu quá trình tái cơ cấu được thực hiện hiệu quả, sẽ là cơ hội để thanh lọc thị trường, loại bỏ các doanh nghiệp yếu kém và củng cố vị thế của những doanh nghiệp có nền tảng tài chính vững chắc.

“Thị trường trái phiếu doanh nghiệp cần được phát triển theo hướng an toàn, minh bạch, bền vững và phù hợp với thông lệ quốc tế, nhưng đồng thời phải gắn với điều kiện thực tiễn của Việt Nam”, ông Dương nhấn mạnh.

Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng chịu áp lực về cân đối kỳ hạn và kiểm soát rủi ro, thị trường trái phiếu được kỳ vọng sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong cung cấp vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Để đạt được mục tiêu này, theo các chuyên gia, cần chuyển hướng phát triển từ “mở rộng quy mô” sang “đi vào chiều sâu”. Điều này bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao chất lượng phát hành, đa dạng hóa sản phẩm, phát triển hạ tầng thị trường và đặc biệt là tăng cường minh bạch thông tin. Một trong những giải pháp quan trọng là thúc đẩy phát hành trái phiếu ra công chúng, đồng thời áp dụng xếp hạng tín nhiệm như một công cụ đánh giá rủi ro độc lập. UBCKNN hiện đang xây dựng dự thảo nghị định về chào bán trái phiếu ra công chúng đối với doanh nghiệp dự án PPP nhằm thu hút nguồn lực tư nhân cho phát triển hạ tầng.

Bên cạnh đó, việc phát triển nhà đầu tư tổ chức dài hạn như quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm cũng được xem là yếu tố then chốt để tạo nền tảng ổn định cho thị trường. Thị trường trái phiếu không thể phát triển bền vững nếu chỉ dựa vào dòng vốn nước ngoài.

“Quy mô và tiềm năng của nhà đầu tư trong nước lớn hơn rất nhiều. Nếu khai thông được nguồn lực nội địa, thị trường sẽ có nền tảng vững chắc hơn”, ông Thuân nhận định.

Tuy nhiên, sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao tiêu chuẩn thị trường. Kinh nghiệm từ thị trường cổ phiếu cho thấy, dòng vốn ngoại thường mang theo các chuẩn mực quốc tế, từ đó tạo áp lực tích cực buộc thị trường trong nước nâng cao chất lượng. Trong dài hạn, với mục tiêu nâng hạng tín nhiệm quốc gia lên mức “đầu tư” vào năm 2030, việc phát triển một thị trường trái phiếu doanh nghiệp minh bạch, hiệu quả và có chiều sâu sẽ là yếu tố then chốt để thu hút dòng vốn quốc tế.

“Chúng ta đã có nền tảng, vấn đề là phải cùng hành động, chia sẻ và hoàn thiện. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp không chỉ phục vụ mục tiêu tăng trưởng, mà còn là nền tảng cho phát triển bền vững của nền kinh tế trong dài hạn”, ông Thuân nhấn mạnh.