Trang bị kỹ năng nhận diện tin giả trong kỷ nguyên AI và Deepfake

Theo ThS. Nguyễn Văn Hào, giảng viên chuyên ngành Truyền thông đa phương tiện, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, một trong những thách thức đáng chú ý hiện nay là các đối tượng xấu có thể lợi dụng AI để giả mạo hình ảnh, giọng nói của những nhân vật nổi tiếng, từ đó tạo ra những nội dung có vẻ chân thực nhưng thực chất đã bị thao túng.

ThS. Nguyễn Văn Hào - Giảng viên chuyên ngành Truyền thông đa phương tiện, Học viện Báo chí và Tuyên truyền

ThS. Nguyễn Văn Hào chia sẻ: 

Để nhận diện những thông tin xấu độc trên không gian mạng, trước tiên, với sự phát triển của công nghệ AI, những đối tượng xấu tạo ra công nghệ deepfake. Đặc biệt là sử dụng những nhân vật nổi tiếng, giọng nói nổi tiếng để deepfake cả hình ảnh lẫn âm thanh, tạo ra những thông tin xấu độc. Chính vì thế, người dùng mạng xã hội cần có những kỹ năng để kiểm chứng nguồn thông tin xem có đáng tin hay không. Ví dụ, với công nghệ deepfake, giọng đọc thường không có âm thanh môi trường, không có bối cảnh thực. Đặc biệt đối với video, chúng ta cần để ý kỹ môi trường xung quanh, tiếng động, âm thanh, những chi tiết nhỏ như cúc áo, huân huy chương hay cử chỉ trên người. Nếu video do AI tạo ra, tất cả những chi tiết từ hậu cảnh, biểu tượng hay các chi tiết nhỏ đều sẽ không có thật, không giống thật. Vì vậy, người dùng cần trang bị kỹ năng để kiểm chứng thông tin đó đúng hay sai bằng thời gian thực.

Theo chuyên gia, các thủ pháp như giật gân, cắt ghép hình ảnh, đưa thông tin ra khỏi ngữ cảnh hoặc sử dụng những đoạn video ngắn để tạo ấn tượng sai lệch đang ngày càng phổ biến. Do đó, trước khi nhấn nút chia sẻ, người dùng cần đặt câu hỏi: Thông tin này có thật không? Nguồn ở đâu? Có dấu hiệu cắt ghép hoặc sử dụng AI hay không?

ThS. Nguyễn Văn Hào - Giảng viên chuyên ngành Truyền thông đa phương tiện, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng:

Chúng ta cũng cần trang bị kỹ năng đối chiếu thông tin. Ví dụ, thông tin vừa xem trên TikTok chẳng hạn, chúng ta phải kiểm chứng xem thông tin đó đã được đăng tải trên các cơ quan báo chí chính thống hay chưa. Tránh trường hợp những đối tượng xấu sử dụng thủ pháp giật gân, cắt ghép, hay sử dụng ngữ cảnh để tạo ra những cử chỉ bất thường, những video thông tin xấu độc. Trước khi bấm nút chia sẻ, người dùng cần phải đắn đo xem video đó có thật hay không, có sử dụng công nghệ deepfake hay fake news hay không.

Để xây dựng "màng lọc" thông tin hiệu quả, kỹ năng số cũng cần được hình thành thông qua thực hành thường xuyên. Theo ThS. Nguyễn Văn Hào, việc giáo dục kỹ năng nhận diện và kiểm chứng thông tin đặc biệt cần thiết đối với trẻ em và người lớn tuổi, những nhóm có thể chưa có nhiều kinh nghiệm khi tiếp xúc với mạng xã hội và môi trường Internet.

ThS. Nguyễn Văn Hào - Giảng viên chuyên ngành Truyền thông đa phương tiện, Học viện Báo chí và Tuyên truyền:

Về giáo dục kỹ năng số cho người dân, cần được thực hành thông qua những tình huống thường xuyên. Đặc biệt là đào tạo cho người già và trẻ em khi họ mới sử dụng mạng xã hội và mới tiếp xúc với môi trường Internet. Để nhận biết thông tin xấu độc, trước tiên chúng ta cần biết thông tin gì đáng chia sẻ hay không và thông tin gì cần chia sẻ. Nếu thông tin chưa đáng chia sẻ trên mạng xã hội, người dân có thể quan sát "tick xanh" của các cơ quan báo chí để xác định tính xác thực. Còn với những đối tượng xấu giả danh cơ quan báo chí hay tổ chức phi chính phủ để tuyên truyền thông tin xấu độc, chúng ta cần trang bị kỹ năng kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ.

Trong môi trường thông tin ngày càng nhanh và phức tạp, điều quan trọng nhất nằm ở thói quen kiểm chứng của mỗi người dùng. Biết dừng lại trước khi chia sẻ, biết đặt câu hỏi về nguồn tin và chủ động đối chiếu thông tin sẽ giúp người dùng hạn chế trở thành mắt xích phát tán tin giả, đồng thời xây dựng một môi trường số an toàn và có trách nhiệm hơn.