Trang trọng lễ rước kiệu Thánh qua sông tại Lễ hội đền Và
Sáng 3-3 (tức rằm tháng Giêng năm Bính Ngọ), nghi lễ quan trọng nhất trong kỳ chính hội đền Và (phường Sơn Tây, Hà Nội) là lễ rước long ngai bài vị Tam vị Đức Thánh Tản sang đền Ngự Dội (xã Vĩnh Phú, tỉnh Phú Thọ) chính thức diễn ra.
Từ lúc trời còn chưa sáng, hàng ngàn người dân đã đổ về khu vực đền Và, nơi diễn ra lễ rước kiệu Thánh qua sông. Ảnh: Phạm Hảo
Hàng ngàn người dân thuộc các làng: Vân Gia, Nghĩa Phủ, Mai Trai, Thanh Trì, Ái Mỗ, Phú Nhi, Phù Sa trước đây (nay là 7 tổ dân phố của phường Sơn Tây) cùng thôn Duy Bình, xã Vĩnh Phú, tỉnh Phú Thọ đến tham gia, chiêm bái và cung tiễn kiệu Thánh qua sông.
Kiệu Thánh quay tròn (kiệu bay) thể hiện sự linh thiêng, rộn ràng, cầu mong mưa thuận gió hòa. Ảnh: Phạm Hảo
Đúng 4h sáng 3-3, đoàn rước kiệu bắt đầu khởi hành trong ánh nến lung linh, khói hương huyền ảo với hàng ngàn người tham dự. Trung tâm, trang trọng, uy nghi nhất là 3 kiệu chính: Kiệu Văn, kiệu Lồng Mũ và kiệu Ngai. Đoàn rước rời đền Và qua sông Hồng sang đền Ngự Dội.
Kiệu Thánh bắt đầu xuất phát từ chính điện đền Và. Ảnh: Phạm Hảo
Để tỏ lòng thành kính, nhân dân dọc theo các tuyến phố nhà nào cũng thành tâm sắm lễ, dâng hương trước cửa nhà nghênh đón Đức Thánh. Hòa cùng tiếng hò reo là tiếng trống, tiếng chiêng thúc dồn dập, vang dội làm rạo rực lòng người…
Hàng ngàn người dân tham gia, chiêm bái và cung tiễn kiệu Thánh. Ảnh: Phạm Hảo
Đoàn rước không chỉ tái diễn về cuộc hành trình cứu dân, độ thế đầy vẻ huyền thoại của Đức Thánh Tản từ đền Và qua sông Hồng sang thôn Duy Bình thuộc xã Vĩnh Phú, tỉnh Phú Thọ. Đây thực sự là sản phẩm giàu trí tưởng tượng sáng tạo, tổng hợp hình ảnh những chuyến du ngoạn, thưởng lãm cảnh trí thiên nhiên, giúp dân trị thủy, trừ giặc của Đức Thánh Tản.
Sau hơn 4 tiếng di chuyển, đoàn rước tập kết tại bến cảng bên bờ hữu sông Hồng. Ảnh: Phạm Hảo
Sau hơn 4 tiếng di chuyển, đoàn rước tập kết tại bến cảng bên bờ hữu sông Hồng. Đoàn rước được đưa qua sông bằng các tàu, phà trọng tải lớn từ 200 đến trên 300 tấn, được trang hoàng rực rỡ. Đây cũng là lúc lễ Độ Hà chính thức bắt đầu. Đây là lễ cầu cho thủy thần phù đoàn rước qua sông suôn sẻ. Lễ xong không khí náo nhiệt trở lại, tiếng trống, tiếng chiêng, tiếng vỗ tay, tiếng hò reo hợp lại vang rền bến cảng khi đoàn rước di chuyển xuống tàu.
Kiệu Thánh được rước lên phà để sang sông. Ảnh: Phạm Hảo
Lộ trình rước Thánh trên sông đã hướng mũi tàu đủ 4 phương: Đông - Tây - Nam - Bắc. Sang đến bờ sông, Tam vị Đức Thánh Tản được rước vào đền Ngự Dội cùng sự nghênh đón của nhân dân xã Vĩnh Phú, đoàn rước nối dài từ bến sông vào tận cửa đền.
Với những giá trị văn hóa lịch sử quý giá, năm 2016, Lễ hội đền Và đã vinh dự được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Gìn giữ và phát huy giá trị đặc sắc của Lễ hội đền Và là việc làm cấp bách đang được chính quyền và nhân dân phường Sơn Tây cùng thực hiện để di sản được lưu giữ, tồn tại mãi với thời gian.
Nghi lễ “mộc dục” được tái hiện trong ngày hội chính nhằm tưởng nhớ, khắc ghi truyền thuyết về hai cô thôn nữ đang cắt cỏ trên cánh bãi La Phiên đã gánh nước sông Hồng dâng lên để đức Ngài tẩy bụi trường chinh trước khi hóa Thánh trên đỉnh non Tản hùng vĩ. Đây chính là biểu hiện sinh động của truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.
Theo phong tục cổ truyền, vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu, đền Và mở hội chính với lễ rước long ngai bài vị Tam vị Đức Thánh Tản qua sông Hồng sang đền Ngự Dội thuộc xã Vĩnh Phú, tỉnh Phú Thọ - nơi theo truyền thuyết, Thánh Tản Viên đã tắm để tế lễ diễn lại sự tích này rồi quay trở lại đền Và. Từ tờ mờ sáng ngày rằm tháng Giêng, mọi thủ tục quan trọng chuẩn bị cho lễ rước Kiệu Thánh đã xong. Vào giờ Dần, các cụ làm lễ phụng nghing long ngai Tam vị Đức Thánh Tản ra ngoài kiệu chính. Các thành phần quan trọng như đội tế, hàng đô, đội dâng hương, đội múa rồng, múa lân… tề tựu đông đủ, đợi giờ rước Thánh qua sông Hồng.
