Tranh chấp thương mại ngày càng phức tạp, doanh nghiệp quan tâm hơn đến ADR

Các chuyên gia cho rằng tranh chấp thương mại hiện nay không chỉ gia tăng về số lượng mà còn ngày càng phức tạp, đa ngành nghề và có nhiều yếu tố nước ngoài. Trong bối cảnh đó, các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR), đặc biệt là trọng tài và hòa giải, đang được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm nhiều hơn nhờ tính linh hoạt, bảo mật và khả năng duy trì quan hệ hợp tác sau tranh chấp.

Sáng 28/5, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Hội Luật gia Việt Nam và Đoàn Luật sư TP HCM phối hợp tổ chức Diễn đàn Kết nối Cộng đồng ADR với chủ đề “Quản trị tranh chấp thương mại tại Việt Nam: Thực tiễn ADR và góc nhìn người sử dụng”.

Sự kiện thu hút hơn 200 đại biểu là trọng tài viên, luật sư, chuyên gia pháp lý, đại diện pháp chế doanh nghiệp cùng các tổ chức trọng tài trong và ngoài nước tham dự.

Phát biểu tại diễn đàn, PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa - Phó Chủ tịch VIAC, nhận định trong bối cảnh hoạt động đầu tư và kinh doanh ngày càng phức tạp, đa dạng về chủ thể, lĩnh vực và phạm vi xuyên biên giới, quản trị tranh chấp không còn nên được nhìn nhận đơn thuần là bước xử lý “hậu phát sinh” khi mâu thuẫn xảy ra.

Theo ông, quản trị tranh chấp cần được xem là một cấu phần trong chiến lược quản trị doanh nghiệp tổng thể, gắn với quản trị rủi ro và thiết kế quan hệ thương mại dài hạn. Trong bối cảnh đó, các phương thức ADR, đặc biệt là trọng tài và hòa giải, đang ngày càng khẳng định vai trò như công cụ giúp doanh nghiệp giải quyết tranh chấp hiệu quả, linh hoạt và duy trì quan hệ hợp tác kinh doanh.

Ông chia sẻ, hiện VIAC có gần 200 trọng tài viên hoạt động ở nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau. Đáng chú ý, phần lớn trọng tài viên đồng thời là luật sư, chuyên gia tư vấn, nhà quản trị hoặc doanh nhân.

Theo ông, sự kết hợp giữa nền tảng pháp lý và kinh nghiệm thực tiễn thương mại là yếu tố giúp nâng cao chất lượng giải quyết tranh chấp và đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngày càng đa dạng của cộng đồng doanh nghiệp. Ông cho biết thêm, VIAC đang tiếp tục hoàn thiện cơ chế tố tụng trọng tài thông qua việc sửa đổi, cập nhật Quy tắc Tố tụng Trọng tài 2026 với nhiều nội dung tiệm cận hơn các chuẩn mực và thông lệ quốc tế.

PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa - Phó Chủ tịch VIAC phát biểu tại diễn đàn

Trong khi đó, TS.LS. Hà Hải - Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP HCM, cho rằng nhu cầu kết nối và phát triển cộng đồng ADR tại Việt Nam đang ngày càng cấp thiết trong bối cảnh tranh chấp thương mại gia tăng và môi trường kinh doanh biến động nhanh.

Theo ông, việc tăng cường liên kết giữa luật sư, trọng tài viên, doanh nghiệp và các tổ chức ADR không chỉ góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý mà còn hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết tranh chấp hiệu quả hơn.

Ông cho biết hiện, TP HCM có khoảng 9.400 luật sư đang hành nghề, là lực lượng trực tiếp xử lý nhiều vụ việc phức tạp gắn với nhịp phát triển kinh tế năng động của Thành phố. Theo ông, trong bối cảnh hội nhập và tranh chấp thương mại ngày càng phức tạp, việc hiểu và vận dụng hiệu quả các phương thức ADR đang trở thành kỹ năng cần thiết của nghề luật sư.

TS.LS. Hà Hải - Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP HCM

Diễn đàn gồm hai phiên thảo luận, Phiên 1 tập trung vào “Quản trị tranh chấp thương mại: Thực tiễn và góc nhìn người sử dụng”. Các diễn giả cho rằng tranh chấp thương mại hiện nay không còn tập trung ở một số lĩnh vực truyền thống mà đã mở rộng sang nhiều ngành nghề như mua bán hàng hóa, đầu tư, năng lượng, xuất nhập khẩu, xây dựng, đặc biệt là các giao dịch có yếu tố nước ngoài.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thị trường quốc tế biến động mạnh, doanh nghiệp hiện có xu hướng chuyển từ tư duy “xử lý tranh chấp” sang “quản trị tranh chấp” ngay từ đầu. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động kiểm soát rủi ro pháp lý trong toàn bộ quá trình đàm phán, ký kết và thực hiện hợp đồng; đồng thời tăng cường quản trị hồ sơ, dữ liệu và chứng cứ để bảo đảm khả năng ứng phó khi tranh chấp phát sinh.

Các diễn giả cũng lưu ý doanh nghiệp cần quan tâm đến việc lựa chọn luật áp dụng, cơ chế giải quyết tranh chấp, địa điểm giải quyết tranh chấp cũng như phương thức điều phối xử lý tranh chấp trong các giao dịch có yếu tố nước ngoài.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, nhiều ý kiến cho rằng quá trình giải quyết tranh chấp hiện nay không chỉ tạo áp lực về thời gian và chi phí mà còn ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh và quan hệ hợp tác giữa các bên. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ quyền lợi pháp lý và duy trì quan hệ thương mại sau tranh chấp.

Các chuyên gia tại phiên thảo luận

Ở Phiên thảo luận thứ 2 “Quản trị rủi ro pháp lý và giải quyết tranh chấp trong hoạt động đầu tư, kinh doanh”, các chuyên gia đánh giá tranh chấp thương mại hiện không chỉ gia tăng về số lượng mà còn ngày càng phức tạp, đa ngành nghề và có nhiều yếu tố nước ngoài, kéo theo yêu cầu ngày càng cao đối với tính hiệu quả, linh hoạt và khả năng thích ứng của các cơ chế giải quyết tranh chấp tại Việt Nam.

Từ góc độ thực tiễn trọng tài, LS. Châu Việt Bắc - Phó Tổng Thư ký Ban Thư ký Tố tụng VIAC, ghi nhận xu hướng ngày càng nhiều doanh nghiệp quan tâm và lựa chọn các phương thức ADR, đặc biệt là trọng tài và hòa giải, nhờ các ưu điểm như bảo mật, rút ngắn thời gian, tối ưu chi phí và hỗ trợ duy trì quan hệ hợp tác sau tranh chấp.

Tuy vậy, theo các chuyên gia, doanh nghiệp hiện vẫn còn băn khoăn về khả năng thi hành phán quyết, mức độ tiếp cận ADR của doanh nghiệp vừa và nhỏ, cũng như yêu cầu nâng cao tính minh bạch, tính dự đoán của thủ tục và năng lực thực tiễn của đội ngũ trọng tài viên, hòa giải viên.

Đáng chú ý, các chuyên gia tại diễn đàn đánh giá việc ban hành Quy tắc Tố tụng Trọng tài VIAC 2026 là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện cơ chế trọng tài thương mại tại Việt Nam, tiệm cận hơn với thông lệ quốc tế và đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tiễn.

Quang cảnh diễn đàn

Quy tắc mới bổ sung nhiều cơ chế như gộp vụ tranh chấp phát sinh từ nhiều hợp đồng, cơ chế tham gia của bên thứ ba (joinder), tài trợ bên thứ ba và mở rộng thủ tục rút gọn. Đồng thời, VIAC tăng cường số hóa qua nền tảng VIAC eCase và hoàn thiện các quy định liên quan kiểm soát tố tụng, bảo mật, điều phối vụ việc.

Những cải cách này được kỳ vọng sẽ nâng cao tính linh hoạt, minh bạch và hiệu quả của trọng tài, qua đó tăng cường niềm tin và khả năng tiếp cận ADR của cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Nhã An

Nguồn Pháp Luật VN: https://baophapluat.vn/tranh-chap-thuong-mai-ngay-cang-phuc-tap-doanh-nghiep-quan-tam-hon-den-adr.html