Tranh chấp xây dựng và kinh nghiệm của Malaysia về Tòa chuyên biệt

Hôm nay (9-4), Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam phối hợp cùng Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) tổ chức phiên toàn thể với chủ đề “Cơ hội và thách thức trong giải quyết tranh chấp xây dựng: Góc nhìn Việt Nam và quốc tế” thuộc khuôn khổ hội thảo Trọng tài Xây dựng Quốc tế TP.HCM 2026.

Gần 200 đại biểu cùng nhiều chuyên gia uy tín trong nước và quốc tế tham gia phiên thảo luận.

Chủ tọa phiên thảo luận. Ảnh: YC

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Nam Trung, Chủ tịch Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN) chia sẻ, trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang đối mặt với nhiều biến động, ngành xây dựng Việt Nam vẫn chứng tỏ sức bật mạnh mẽ với hàng loạt dự án hạ tầng lớn. Tuy nhiên, đi kèm với quy mô khổng lồ là những rủi ro pháp lý phức tạp và tiềm ẩn. Việc thấu hiểu các chuyển biến trong khung khổ pháp luật, đồng thời học hỏi các mô hình tiên tiến từ thế giới không chỉ là nhu cầu, mà là chiến lược sinh tồn của doanh nghiệp.

Với mục tiêu đó, hội thảo hướng đến mở ra một diễn đàn đa chiều, kết nối góc nhìn từ thực tiễn Việt Nam đến những bài học kinh nghiệm quý báu trên trường quốc tế.

LS Vũ Ánh Dương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VIAC, đánh giá rằng đây không chỉ là câu chuyện của riêng ngành xây dựng, mà còn là câu chuyện về cách chúng ta quản trị rủi ro, bảo vệ niềm tin và duy trì sự bền vững của các nền kinh tế đang phát triển nhanh chóng.

Các điểm mới về hợp đồng xây dựng

Tại phiên thảo luận 1 với chủ đề “Cơ hội và thách thức trong giải quyết tranh chấp xây dựng: Góc nhìn Việt Nam”, các chuyên gia đã tập trung phân tích những thay đổi mang tính bước ngoặt trong Luật Xây dựng và các dự thảo nghị định quy định chi tiết về hợp đồng xây dựng.

Tại phiên này, ông Nguyễn Bắc Thủy, Trưởng phòng Kinh tế và hợp đồng xây dựng - Cục Kinh tế xây dựng - Bộ Xây dựng, Trọng tài viên VIAC, Ủy viên Ban chấp hành Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN), cho biết quy định về hợp đồng xây dựng được quy định tại 8 điều (từ Điều 80 đến Điều 87) Luật Xây dựng 2025.

Ông Nguyễn Bắc Thủy - Trưởng phòng Kinh tế và hợp đồng xây dựng, Cục Kinh tế xây dựng, Bộ Xây dựng, trình bày tại hội thảo. Ảnh: YC

Ông Thủy cũng nêu một số điểm mới của hợp đồng xây dựng theo Luật Xây dựng 2025 như điều chỉnh quy định nhằm đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ với quy định của Luật Đấu thầu, Bộ luật Dân sự như thẩm quyền quyết định sửa đổi hợp đồng xây dựng, một số thuật ngữ, loại hợp đồng.

Điều chỉnh, bổ sung một số nội dung nhằm làm rõ, đảm bảo tính bình đẳng giữa các chủ thể tham gia hợp đồng, đảm bảo tính khả thi trên thực tiễn. Đơn cử như bảo đảm thực hiện các nghĩa vụ trong hợp đồng xây dựng, hiệu lực và tính pháp lý của hợp đồng xây dựng.

Bổ sung quy định quản lý hợp đồng xây dựng trong trường hợp bất khả kháng và hoàn cảnh thay đổi cơ bản trong hoạt động đầu tư xây dựng như sửa đổi hợp đồng xây dựng; tạm dừng và chấm dứt hợp đồng. Điều chỉnh, bổ sung quy định về bồi thường thiệt hại do vi phạm các nghĩa vụ của hợp đồng, trong đó bổ sung bồi thường thiệt hại định trước.

Cũng theo ông Thủy, dự thảo nghị định hướng dẫn cũng có một số điểm mới chủ yếu về hợp đồng xây dựng. Về phạm vi điều chỉnh, dự kiến điều chỉnh tất cả các hợp đồng xây dựng, không chỉ đối với các hợp đồng xây dựng thuộc các dự án đầu tư công và dự án PPP. Bổ sung khái niệm về thời gian thực hiện hợp đồng xây dựng; sửa đổi, làm rõ một số quy định về thời gian có hiệu lực của hợp đồng xây dựng; tiến độ thực hiện hợp đồng xây dựng để đảm bảo phù hợp với thực tiễn và quy định của pháp luật có liên quan.

Cạnh đó, sửa đổi, bổ sung khái niệm, nội dung và khối lượng công việc, nghĩa vụ phải lập tiến độ cho từng loại công việc đối với hợp đồng EC, EP, PC. Bổ sung khái niệm, điều kiện áp dụng việc thanh toán và hồ sơ thanh toán đối với hợp đồng theo kết quả đầu ra nhằm khắc phục một số khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thực hiện theo phản ánh của một số đơn vị trong thời gian qua.

Các chuyên gia cho rằng việc làm rõ các quy định về điều chỉnh giá hợp đồng, quản lý tiến độ và trách nhiệm của các bên trong bối cảnh biến động nguyên vật liệu đã giúp doanh nghiệp có một "tấm khiên" bảo vệ vững chắc hơn trước những rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện dự án.

Bà Vũ Thị Hằng, đại diện VIAC, cho biết tranh chấp xây dựng hiện đang chiếm tỉ trọng lớn trong tổng số các vụ việc được giải quyết hàng năm và có xu hướng ngày càng phức tạp. Không chỉ dừng lại ở các vấn đề pháp lý thuần túy, nhiều tranh chấp còn liên quan sâu đến các yếu tố kỹ thuật, đòi hỏi sự tham gia của các chuyên gia trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

Theo bà Hằng, trước thực tế này, VIAC đã và đang điều chỉnh phương thức tổ chức và điều phối giải quyết tranh chấp theo hướng chuyên nghiệp và linh hoạt hơn, áp dụng các quy trình tố tụng phù hợp với tính chất phức tạp của từng vụ việc.

Quang cảnh buổi hội thảo. Ảnh: YC

Xây dựng Tòa án chuyên biệt về xây dựng

Tiếp nối hội thảo, phiên 2 với chủ đề “Cơ hội và thách thức trong giải quyết tranh chấp xây dựng: Góc nhìn quốc tế” cũng cung cấp nhiều thông tin và bình luận hữu ích.

Phiên thảo luận đã mở ra bức tranh về tranh chấp xây dựng quốc tế và trao đổi về mô hình giải quyết tranh chấp của nhiều quốc gia trong khu vực cũng như trên thế giới.

Một trong những nội dung đáng chú ý là kinh nghiệm của Malaysia trong việc xây dựng Tòa án chuyên biệt về xây dựng, cũng như triển khai cơ chế Người phán xử (adjudicator) nhằm giải quyết nhanh chóng các tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Theo các chuyên gia, mô hình này mang lại nhiều lợi ích thiết thực như rút ngắn thời gian giải quyết tranh chấp, giảm tải cho hệ thống tòa án, đồng thời giúp duy trì dòng tiền và tiến độ của dự án, một trong những yếu tố quan trọng trong lĩnh vực xây dựng. Kinh nghiệm của Malaysia được đánh giá là một ví dụ điển hình về việc kết hợp hiệu quả giữa cải cách khung pháp lý và nhu cầu thực tiễn của thị trường….