Tranh của họa sĩ Việt lập kỷ lục hơn 1,7 triệu euro ở Pháp

Tranh sơn mài Đàn hươu trong rừng vừa trở thành tác phẩm lập kỷ lục mới của Phạm Hậu khi đạt giá hơn 52 tỷ đồng. Ảnh: Sotheby's.

Tác phẩm Deer in the Forest (Đàn hươu trong rừng) của họa sĩ Phạm Hậu (1903-1994) vừa được gõ búa với giá 1,7 triệu euro (hơn 52 tỷ đồng), tại phiên đấu giá Nghệ thuật châu Á của Sotheby's ở Paris (Pháp) tối 11/6. Đây là mức giá cao nhất từng được ghi nhận đối với một tác phẩm của danh họa sơn mài Việt Nam này.

Kết quả mới đã vượt qua loạt kỷ lục trước đó của Phạm Hậu. Năm 2021, bức Hoàng hôn vàng trên vịnh Hạ Long được bán với giá 1,24 triệu USD, trong khi Phong cảnh chùa Thầy đạt 1,03 triệu USD và Phong cảnh thuyền buồm chạm mốc 1 triệu USD.

Điều khiến Deer in the Forest thu hút sự quan tâm của giới sưu tầm nằm ở cả quy mô lẫn giá trị nghệ thuật. Tác phẩm được thực hiện dưới dạng bình phong sơn mài sáu tấm, khắc họa năm con hươu giữa khung cảnh thiên nhiên yên bình. Một số con nằm nghỉ dưới tán cây, số khác thong thả kiếm ăn trong không gian ngập ánh sáng.

Theo Sotheby's, đây là tác phẩm tiêu biểu cho sự giao thoa giữa nghệ thuật hiện đại phương Tây và thẩm mỹ truyền thống phương Đông. Bức tranh sử dụng nhiều gam màu quen thuộc của sơn mài Việt Nam như đỏ son, vàng đất, hổ phách và vàng kim, tạo nên hiệu ứng thị giác rực rỡ.

Những mảng vàng óng trên nền cảnh rừng cùng cách xử lý tán lá, mây trời và ánh sáng cho thấy kỹ thuật điêu luyện của họa sĩ với chất liệu sơn mài.

Trong sự nghiệp của Phạm Hậu, hươu là một trong những hình tượng xuất hiện nhiều lần. Không đơn thuần là động vật trong thiên nhiên, hình ảnh này còn gắn với nhiều ý nghĩa văn hóa và tâm linh trong đời sống người Việt.

Theo nhận định của nhà đấu giá, hươu thường được xem là biểu tượng của sự bình an, trường thọ và hài hòa. Vì vậy, trong các sáng tác của Phạm Hậu, loài vật này thường xuất hiện giữa những khu rừng xanh tốt, không gian tĩnh lặng và tràn ngập ánh sáng.

Chủ đề ấy cũng phản ánh mối quan tâm xuyên suốt của họa sĩ đối với thiên nhiên Việt Nam. Nhiều tác phẩm nổi tiếng của ông đều xoay quanh phong cảnh, cây cối, sông nước hoặc đời sống làng quê. Giới sưu tầm đánh giá cao các bức tranh về hươu bởi chúng thể hiện rõ ngôn ngữ nghệ thuật đặc trưng mà Phạm Hậu theo đuổi trong nhiều thập niên.

Sotheby's cho rằng những sáng tác về hươu là nhóm tác phẩm tiêu biểu nhất trong sự nghiệp của ông. Chúng vừa mang dấu ấn của mỹ thuật hiện đại Việt Nam, vừa giữ được tinh thần thẩm mỹ Á Đông thông qua chất liệu sơn mài truyền thống.

Một tác phẩm tương tự từng được giới thiệu trên Bulletin Economique de l’Indochine (Bản tin Kinh tế Đông Dương) năm 1941. Nguồn: Thư viện Quốc gia Pháp.

Phạm Hậu sinh năm 1903, thuộc thế hệ họa sĩ trưởng thành từ Trường Mỹ thuật Đông Dương. Trong thời gian học tập, ông sớm tiếp cận chất liệu sơn ta và góp phần đưa sơn mài từ một nghề thủ công trở thành một loại hình hội họa có vị thế riêng.

Giữa thập niên 1930, ông thành lập xưởng tranh chuyên về sơn mài đầu tiên, đồng thời tham gia xây dựng nền tảng lý luận và giảng dạy cho bộ môn này. Phạm Hậu cũng là một trong những người đặt nền móng cho Trường Quốc gia Mỹ nghệ, tiền thân của Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội ngày nay.

Trong suốt sự nghiệp, ông để lại nhiều tác phẩm nổi tiếng như Gió mùa hạ, Cơn giông, Ngàn thu nhớ Bác, Phong cảnh Bắc Bộ hay Cá vàng. Dù sáng tác nhiều đề tài khác nhau, phong cảnh và thiên nhiên vẫn là nguồn cảm hứng nổi bật nhất.

Theo kiến trúc sư Phạm Gia Yên, con trai họa sĩ, Phạm Hậu có tình yêu đặc biệt với cây cối và thiên nhiên. Ngoài thời gian sáng tác, ông thường dành nhiều giờ chăm sóc, cắt tỉa và nghiên cứu các loại cây trong vườn.

Tình yêu ấy cũng được phản chiếu trong phần lớn những tác phẩm giá trị nhất của ông, trong đó có Deer in the Forest, bức tranh vừa xác lập kỷ lục mới trên thị trường đấu giá quốc tế.