Tránh 'thi xong là thôi' với khởi nghiệp học sinh sinh viên

Không chỉ dừng lại ở một cuộc thi

Ngày 25/2/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long ký ban hành Quyết định số 336/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026 - 2035”. Chương trình được xây dựng bám sát các nghị quyết của Đảng, Nhà nước nhằm tạo bước chuyển về văn hóa khởi nghiệp trong nhà trường, đưa người học trở thành trung tâm sáng tạo và tăng cường kết nối nhà trường - doanh nghiệp - nhà đầu tư - địa phương.

Hoạt động khởi nghiệp trong trường học cần gắn ươm tạo, tránh “thi xong là thôi”. Ảnh minh họa

Điểm đáng chú ý của Chương trình là đặt trọng tâm hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp trong cơ sở giáo dục theo hướng đồng bộ và có đầu ra. Theo đó, nhà trường không chỉ tổ chức hoạt động mà phải bảo đảm cơ chế, đầu mối, dịch vụ hỗ trợ và đánh giá chất lượng hỗ trợ khởi nghiệp. Cách tiếp cận này nhằm khắc phục hạn chế lâu nay khi nhiều hoạt động khởi nghiệp học sinh, sinh viên dừng ở cuộc thi hoặc mô hình trình diễn.

Thực tế này cũng được chính người học nhìn nhận rõ. Nguyễn Minh Ánh, sinh viên năm ba một trường đại học kỹ thuật tại Hà Nội, từng tham gia cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp cấp trường năm 2024, cho biết: “Sau cuộc thi, nhóm em gần như phải tự xoay xở. Không có cố vấn chuyên môn dài hạn, cũng không có kinh phí thử nghiệm sản phẩm. Ý tưởng được giải nhưng không đi tiếp được”.

Theo Minh Ánh, điều khó nhất không phải là nghĩ ra ý tưởng mà là giai đoạn hoàn thiện sản phẩm, thử nghiệm thị trường và tìm nguồn lực. “Nếu có chương trình ươm tạo tiếp sau cuộc thi, có doanh nghiệp hỗ trợ thử nghiệm hoặc kết nối vốn nhỏ ban đầu, nhiều dự án sinh viên có thể đi xa hơn”, Ánh nói.

Chính khoảng trống sau cuộc thi là vấn đề mà chương trình giai đoạn 2026 - 2035 đặt trọng tâm giải quyết. Theo đó, các dự án khởi nghiệp cần được hỗ trợ xuyên suốt từ ý tưởng đến thương mại hóa: được ươm tạo thường xuyên, có cố vấn, có khách hàng thử nghiệm và cơ hội tiếp cận vốn. Trọng tâm chuyển từ số lượng hoạt động sang kết quả đầu ra.

Để đạt mục tiêu này, chương trình yêu cầu tăng cường kết nối các chủ thể trong hệ sinh thái khởi nghiệp, gồm cơ sở giáo dục, doanh nghiệp, nhà đầu tư và địa phương. Bên cạnh doanh nghiệp tư nhân, Chương trình khuyến khích kết nối doanh nghiệp nhà nước để đặt hàng, thử nghiệm và mở rộng thị trường cho giải pháp của học sinh, sinh viên. Việc doanh nghiệp tham gia từ sớm được kỳ vọng tạo điều kiện để sản phẩm có môi trường ứng dụng thực tế.

Chương trình vẫn duy trì Cuộc thi “Học sinh, sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp”, Ngày hội khởi nghiệp quốc gia và tôn vinh “Doanh nhân sinh viên”. Tuy nhiên, điểm mới là yêu cầu dự án sau cuộc thi phải tiếp tục được hỗ trợ ươm tạo. Đây chính là nội dung cốt lõi nhằm tránh tình trạng “thi xong là thôi” trong hoạt động khởi nghiệp học sinh, sinh viên.

Song song với hoạt động kết nối, Chương trình xác định đầu tư hạ tầng hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp trong cơ sở giáo dục. Theo đó, sẽ hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp tại ít nhất 15 cơ sở đào tạo, nòng cốt là các trung tâm đổi mới sáng tạo. Đồng thời phát triển nền tảng số thống nhất phục vụ hệ sinh thái khởi nghiệp trong và ngoài nhà trường.

Một nội dung đáng chú ý là đầu tư xây dựng ít nhất 40 phòng thí nghiệm chế tạo mở (FabLab) cho học sinh, sinh viên tại các địa phương. Các FabLab được định hướng là không gian thử nghiệm, chế tạo mẫu và triển khai dự án, giúp người học chuyển ý tưởng thành sản phẩm cụ thể.

Phải có đầu ra thị trường

Bên cạnh hoàn thiện hệ sinh thái trong cơ sở giáo dục, chương trình giai đoạn 2026 - 2035 còn mở rộng hoạt động định hướng và trang bị kiến thức, kỹ năng khởi nghiệp tới toàn bộ các cấp học. Học sinh phổ thông được tiếp cận khởi nghiệp theo lộ trình phù hợp, gắn với thực tiễn địa phương và định hướng nghề nghiệp.

Việc hình thành FabLab và trung tâm đổi mới sáng tạo trong cơ sở giáo dục được kỳ vọng tạo môi trường hỗ trợ liên tục cho dự án khởi nghiệp học sinh, sinh viên. Ảnh minh họa

Cụ thể, giai đoạn 2026 - 2030, mục tiêu là 50% học sinh THPT, 25% THCS và 15% tiểu học được định hướng khởi nghiệp; trong đó 35% THPT, 15% THCS và 10% tiểu học được trang bị kiến thức, kỹ năng, tư duy khởi nghiệp. Bình quân hằng năm, tối thiểu 5% học sinh THPT và 2% THCS tham gia ít nhất một dự án hoặc hoạt động khởi nghiệp.

Từ góc nhìn người học phổ thông, việc có môi trường phát triển dự án sau hoạt động trải nghiệm cũng là nhu cầu thực tế. Trần Quỳnh Chi, học sinh lớp 11 tại một trường THPT Mỹ Đình (phường Từ Liêm), từng tham gia dự án STEM về sản phẩm tái chế, cho rằng: “Bọn em có nhiều ý tưởng gắn với đời sống nhưng chỉ làm trong khuôn khổ cuộc thi hoặc môn học. Nếu có phòng chế tạo hoặc nơi thử nghiệm lâu dài thì có thể làm sản phẩm hoàn chỉnh hơn”.

Theo Quỳnh Chi, điều học sinh cần không chỉ là kiến thức khởi nghiệp mà là không gian và người hướng dẫn để phát triển ý tưởng. “Nếu có nơi cho học sinh thử nghiệm, chỉnh sửa sản phẩm và được góp ý từ doanh nghiệp hoặc chuyên gia, em nghĩ nhiều dự án học sinh cũng có thể trở thành sản phẩm thật”, học sinh này chia sẻ.

Những mong muốn trên cũng phù hợp với định hướng đầu tư FabLab và trung tâm đổi mới sáng tạo trong cơ sở giáo dục mà chương trình đặt ra. Các không gian này được kỳ vọng tạo môi trường ươm tạo liên tục, giúp người học phát triển dự án sau hoạt động trải nghiệm hoặc cuộc thi.

Phương Cúc