Trẻ im lặng, coi chừng tổn thương tinh thần bị bỏ sót

N.M.A., 15 tuổi, chuẩn bị bước vào lớp 10, vốn là một cô bé sống khép kín. Áp lực học tập, bất đồng trong giao tiếp với cha mẹ và cảm giác khó chia sẻ khiến em ngày càng thu mình, dành nhiều thời gian cho điện thoại và mạng xã hội.

Việc sử dụng điện thoại kéo dài, đặc biệt vào ban đêm, khiến thời gian nghỉ ngơi của A. bị ảnh hưởng. Khi tìm kiếm những nội dung phù hợp với tâm trạng, em ngày càng tiếp xúc nhiều hơn với các nội dung buồn bã, tiêu cực trên mạng xã hội.

Sau một thời gian, A. xuất hiện tình trạng mất ngủ, dễ cáu gắt, giảm tập trung, ăn uống kém và sụt cân. Em ít giao tiếp với gia đình hơn, kết quả học tập cũng giảm sút.

Dấu hiệu gây tổn thương bản thân của trẻ - Ảnh BVCC

Một sự việc xảy ra tại trường khiến những áp lực tâm lý của em trở nên rõ rệt. A. chia sẻ với nhà trường về khó khăn trong quan hệ với bạn bè. Sau đó, trong một thời điểm cảm xúc bị dồn nén, em có hành vi gây tổn thương cho bản thân.

Đáng lưu ý, hành vi này không chỉ xuất hiện một lần. Mỗi khi căng thẳng hoặc cảm xúc tiêu cực gia tăng, A. lại có xu hướng tìm đến cách ứng phó không an toàn và cố gắng che giấu với người thân.

Khi những thay đổi về tâm lý và hành vi ngày càng rõ rệt, gia đình đưa A. đến Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai thăm khám và điều trị.

ThS.BS Nguyễn Thành Long, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, trường hợp của A. được xác định có hành vi tự hại không nhằm mục đích tự sát (NSSI).

Đây là vấn đề sức khỏe tâm thần cần được quan tâm ở trẻ vị thành niên. Hành vi tự hại có thể xuất hiện khi trẻ gặp khó khăn trong việc nhận diện, điều chỉnh và giải tỏa những cảm xúc quá mức.

ThS.BS Nguyễn Thành Long lưu ý, không nên nhìn nhận hành vi này đơn thuần là “gây chú ý” hay “bướng bỉnh”. Đằng sau đó có thể là những tổn thương tâm lý mà trẻ chưa biết cách diễn đạt bằng lời.

Môi trường mạng xã hội cũng có thể làm gia tăng nguy cơ. Khi trẻ liên tục tương tác với những nội dung phù hợp với trạng thái cảm xúc tiêu cực, các thuật toán có thể tiếp tục đề xuất nội dung tương tự, tạo thành một vòng lặp khó thoát ra.

Theo các dữ liệu được trình bày, nghiên cứu OxWell và công bố trên Nature Mental Health năm 2026 ghi nhận 34,5% học sinh từng tiếp xúc với nội dung liên quan đến tự hại trên môi trường trực tuyến. Trong đó, 66,2% cho biết việc tiếp cận diễn ra một cách thụ động thông qua các nội dung được đề xuất.

Việc sử dụng mạng xã hội vào ban đêm kéo dài còn có thể làm rối loạn giấc ngủ. Thiếu ngủ kéo dài ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát cảm xúc và điều chỉnh hành vi, khiến trẻ dễ phản ứng tiêu cực hơn trước những áp lực trong cuộc sống.

Khi trẻ im lặng rất cần sự quan tâm của bố mẹ - Ảnh minh họa BVCC

PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai nhấn mạnh, sức khỏe tinh thần của trẻ vị thành niên cần được nhìn nhận như một vấn đề đòi hỏi sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và hệ thống y tế.

Ở lứa tuổi này, khả năng kiểm soát cảm xúc và hành vi vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Khi đồng thời đối mặt với áp lực học tập, quan hệ bạn bè, mâu thuẫn gia đình và tác động từ môi trường mạng, trẻ có thể dễ rơi vào trạng thái quá tải.

Thay vì chỉ kiểm soát hoặc cấm đoán việc sử dụng mạng xã hội, cha mẹ cần chủ động tạo không gian để trẻ chia sẻ mà không sợ bị phán xét.

Nhà trường cũng giữ vai trò quan trọng trong nhận diện những thay đổi bất thường ở học sinh, từ đó kết nối gia đình với chuyên gia tâm lý, y tế khi cần thiết.

Về chuyên môn, việc đánh giá mức độ sử dụng mạng xã hội, các yếu tố gây căng thẳng và nguy cơ tổn thương bản thân cần được thực hiện toàn diện, không phán xét. Kế hoạch hỗ trợ cần phù hợp với hoàn cảnh và nhu cầu của từng trẻ.

Sau thời gian điều trị với sự kết hợp giữa thuốc, trị liệu tâm lý và các kỹ năng điều chỉnh cảm xúc, trong đó có liệu pháp hành vi biện chứng (DBT), tình trạng của A. từng bước cải thiện.

Em dần hình thành những cách ứng phó an toàn hơn trước căng thẳng, điều chỉnh việc sử dụng mạng xã hội và cải thiện mối quan hệ với gia đình.

Trường hợp này cho thấy những thay đổi về hành vi của trẻ có thể là dấu hiệu của một nhu cầu được lắng nghe và giúp đỡ.

Cha mẹ cần chú ý khi trẻ thường xuyên thức khuya, thu mình, giảm giao tiếp, kết quả học tập sa sút, thay đổi thói quen ăn uống, mất ngủ kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu tổn thương cơ thể không rõ nguyên nhân.

Khi nhận thấy bất thường, gia đình không nên trách mắng, gây áp lực hoặc xem nhẹ vấn đề. Trò chuyện bình tĩnh, đồng hành cùng trẻ và tìm kiếm hỗ trợ từ chuyên gia sức khỏe tâm thần có thể giúp ngăn ngừa diễn biến nghiêm trọng hơn.

Xem video: Giới trẻ thích thú diện cổ phục chụp ảnh ở trung tâm TP HCM. Nguồn Vietnamnet