Trẻ 'ôm' điện thoại suốt hè: Chuyên gia cảnh báo những tổn thương tâm lý âm thầm

Mỗi dịp hè, không khó để bắt gặp hình ảnh những đứa trẻ ngồi hàng giờ bên điện thoại, máy tính bảng. Tại quán cà phê, nhà hàng hay ngay trong chính ngôi nhà của mình, nhiều em gần như dán mắt vào màn hình từ sáng đến tối. Thay cho những buổi chạy nhảy ngoài sân, những cuộc gặp gỡ bạn bè hay các hoạt động trải nghiệm, mùa hè của không ít trẻ đang gói gọn trong những đoạn video ngắn, trò chơi điện tử và mạng xã hội.

Nhiều phụ huynh thừa nhận, việc cho con sử dụng thiết bị điện tử giúp họ bớt vất vả trong việc trông nom. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo đằng sau sự "ngoan ngoãn" ấy có thể là những tác động âm thầm đến sức khỏe tinh thần của trẻ.

Theo chuyên gia, việc lệ thuộc vào màn hình có thể khiến trẻ bỏ lỡ nhiều trải nghiệm quan trọng của tuổi thơ. Ảnh minh họa.

Theo chuyên gia tâm lý Phạm Thị Hiền - Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam, việc dành phần lớn kỳ nghỉ hè cho điện thoại không đơn thuần là một thói quen giải trí mà có thể tạo ra những hệ lụy đáng lo ngại đối với sự phát triển cảm xúc và hành vi.

Một trong những ảnh hưởng dễ nhận thấy là trẻ dần mất hứng thú với các hoạt động đời thực. Mạng xã hội và trò chơi điện tử được thiết kế để liên tục tạo ra những kích thích mới, khiến não bộ nhận được cảm giác hưng phấn tức thời. Khi đã quen với nhịp độ đó, những niềm vui bình thường như đọc sách, chơi thể thao, trò chuyện với người thân hay tham gia hoạt động cộng đồng trở nên kém hấp dẫn.

Không ít phụ huynh nhận thấy con mình ngày càng thờ ơ với mọi thứ xung quanh, chỉ thực sự hào hứng khi được cầm điện thoại. Theo chuyên gia, trạng thái này kéo dài có thể khiến trẻ cảm thấy trống rỗng, thiếu động lực và giảm khả năng tận hưởng những niềm vui giản dị trong cuộc sống.

Bên cạnh đó, việc sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ. Ánh sáng xanh từ màn hình làm rối loạn quá trình sản xuất melatonin - hormone điều hòa giấc ngủ. Khi ngủ không đủ hoặc ngủ không sâu giấc, trẻ dễ cáu gắt, khó kiểm soát cảm xúc và trở nên nhạy cảm hơn với những tác động từ môi trường xung quanh.

Điều đáng nói là những thay đổi này thường diễn ra từ từ nên phụ huynh khó nhận biết. Nhiều người chỉ nhận ra vấn đề khi con thường xuyên nổi nóng, mất tập trung hoặc có biểu hiện căng thẳng, lo âu.

Không chỉ vậy, mạng xã hội còn vô tình tạo nên áp lực so sánh trong chính kỳ nghỉ hè - khoảng thời gian lẽ ra trẻ cần được thư giãn và phục hồi năng lượng. Những hình ảnh về các chuyến du lịch sang trọng, thành tích nổi bật hay cuộc sống lung linh xuất hiện dày đặc trên các nền tảng trực tuyến khiến nhiều em cảm thấy mình thua kém bạn bè.

Theo chuyên gia tâm lý Phạm Thị Hiền, trẻ thường chưa đủ khả năng nhận thức rằng phần lớn nội dung trên mạng xã hội đã được chọn lọc hoặc chỉnh sửa. Việc tiếp xúc quá nhiều với những hình ảnh này có thể khiến các em hình thành suy nghĩ tiêu cực về bản thân, tự ti hoặc cảm thấy cô đơn ngay trong chính kỳ nghỉ của mình.

Một hệ lụy khác ít được chú ý là sự thiếu hụt các trải nghiệm xã hội thực tế. Mùa hè vốn là thời gian lý tưởng để trẻ học các kỹ năng sống thông qua giao tiếp và tương tác với những người xung quanh. Những chuyến đi cùng gia đình, các hoạt động tập thể, câu lạc bộ hay đơn giản là những buổi vui chơi cùng bạn bè đều giúp trẻ học cách lắng nghe, chia sẻ, giải quyết mâu thuẫn và thấu hiểu cảm xúc của người khác.

Những trải nghiệm ngoài trời, hoạt động cùng gia đình và bạn bè giúp trẻ có một mùa hè ý nghĩa hơn. Ảnh: Quỳnh Mai

Trong khi đó, giao tiếp qua màn hình chỉ mang đến những biểu tượng cảm xúc hay tin nhắn ngắn gọn. Nếu thiếu những trải nghiệm trực tiếp, trẻ có thể gặp khó khăn trong việc xây dựng các mối quan hệ xã hội cũng như phát triển khả năng đồng cảm.

Chuyên gia tâm lý Phạm Thị Hiền khuyến cáo, thay vì cấm đoán hoàn toàn, điều quan trọng là cha mẹ cần tạo ra những lựa chọn hấp dẫn hơn cho con. Một giờ không màn hình mỗi ngày để cả gia đình cùng nấu ăn, dọn dẹp nhà cửa, chơi thể thao, đọc sách hoặc đơn giản là trò chuyện với nhau có thể mang lại những thay đổi tích cực.

Mùa hè không nhất thiết phải được lấp đầy bằng các lớp học hay những chuyến du lịch đắt tiền. Đôi khi, những trải nghiệm bình dị như chăm sóc cây xanh, phụ giúp việc nhà, đạp xe quanh khu phố hay cùng ông bà kể chuyện cũng đủ để trẻ cảm nhận niềm vui và sự kết nối.

Bởi suy cho cùng, giá trị lớn nhất của mùa hè không nằm ở số giờ trẻ dành cho màn hình, mà ở những trải nghiệm giúp các em trưởng thành hơn, hiểu cuộc sống hơn và lưu giữ những ký ức đẹp của tuổi thơ.