Trên quê hương cụ Huỳnh Thúc Kháng (Bài 1: Địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống)

Cụ Huỳnh Thúc Kháng tên thật Huỳnh Văn Thước, hiệu Mính Viên, sinh ngày 1-10-1876 tại làng Thạnh Bình, xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước cũ, nay thuộc xã Thạnh Bình. Là một trong những người nổi tiếng hay chữ của đất Quảng, cụ Huỳnh đỗ Giải nguyên năm Canh Tý (1900), sau đó đỗ Tam giáp Tiến sĩ Hội nguyên năm Giáp Thìn (1904).

Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Lê Ngọc Quang cùng đoàn công tác trong chuyến dâng hương tại Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng.

Không lựa chọn con đường làm quan, cụ Huỳnh tham gia phong trào yêu nước và bị thực dân Pháp đày ra Côn Đảo 13 năm. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, dù tuổi cao, cụ vẫn nhận lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh tham gia Chính phủ Liên hiệp, giữ chức Bộ trưởng Nội vụ. Trong thời gian Chủ tịch Hồ Chí Minh sang thăm Pháp, cụ Huỳnh được giao giữ quyền Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trước khi lên đường, Chủ tịch Hồ Chí Minh cầm tay và gửi gắm cụ Huỳnh câu nói "Dĩ bất biến ứng vạn biến". Cuối năm 1946, cụ là đặc phái viên của Chính phủ vào làm việc tại Ủy ban Kháng chiến hành chính Nam Trung Bộ. Ngày 21-4-1947, cụ Huỳnh qua đời do lâm bệnh nặng.

Với tài năng, đức độ và lòng yêu nước, người dân thường nhắc đến ông với một tên gọi gần gũi: Cụ Huỳnh. Tri ân và ghi nhận công lao, đóng góp to lớn của cụ Huỳnh, ngày 27-12-2012, Chủ tịch nước đã truy tặng Huân chương Sao vàng cho cụ Huỳnh Thúc Kháng.

Đoàn công tác Cụm thi đua số 5 - Bộ Công an tìm hiểu thân thế, sự nghiệp của cụ Huỳnh Thúc Kháng trong chuyến về nguồn ngày 11-9 vừa qua.

Hơn 75 năm sau ngày cụ Huỳnh qua đời, những giá trị về nhân cách, tinh thần yêu nước, ý chí tự cường và sự cống hiến của cụ vẫn được người dân Thạnh Bình gìn giữ, xem đó là nguồn động lực xây dựng quê hương. Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng vì thế không chỉ là nơi lưu giữ những tư liệu, hình ảnh và kỷ vật gắn với cuộc đời, sự nghiệp của cụ mà còn trở thành một "địa chỉ đỏ" trong giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Khu nhà lưu niệm nằm bên QL40B, thuộc xã Thạnh Bình. Đây là ngôi nhà cổ, tọa lạc trong khu vườn rộng khoảng 4.000m2 do thân sinh cụ Huỳnh là Huỳnh Văn Phương xây dựng năm 1869, theo lối kiến trúc thời Nguyễn. Ngôi nhà rộng khoảng 90m2, gồm ba gian, hai chái. Nơi đây đã được trùng tu, tôn tạo nhiều lần nhưng giữ nguyên kiến trúc xưa.

Chủ tịch UBND xã Thạnh Bình Dương Đức Lin chia sẻ, thời gian qua Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng là "địa chỉ đỏ" để cán bộ, nhân dân trong và ngoài địa phương đến tham quan, tìm hiểu. Qua đó góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, đạo lý uống nước nhớ nguồn cho thế hệ trẻ. Thời gian tới, địa phương tiếp tục xây dựng các kế hoạch phát triển du lịch, trong đó Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng cùng Làng cổ Lộc Yên được xác định là những điểm đến trọng tâm. "Địa phương mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của thành phố về nguồn nhân lực và các điều kiện cần thiết để nâng cao chất lượng công tác bảo vệ, vệ sinh môi trường, thuyết minh, hướng dẫn, phục vụ ngày càng tốt hơn người dân và du khách", ông Lin cho biết.

Chị Nguyễn Kim Thiện - người có hơn 20 năm làm hướng dẫn viên tại Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng chia sẻ thêm: Mỗi khi được nói, được kể về cuộc đời và những cống hiến của Cụ với người dân và du khách, bản thân tôi thấy rất tự hào và hạnh phúc.

Lan tỏa tinh thần hiếu học

Từ truyền thống của quê hương, Thạnh Bình xác định khuyến học, khuyến tài là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong xây dựng xã hội học tập. Theo ông Dương Đức Lin, sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền cùng sự đồng hành của doanh nghiệp, tổ chức, nhà hảo tâm và những người con quê hương đã giúp nhiều hoạt động hỗ trợ học sinh được duy trì thường xuyên.

Học sinh Trường Tiểu học Mính Viên chụp hình tại Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng.

Đáng chú ý, Giải thưởng Huỳnh Thúc Kháng xã Thạnh Bình được tiếp nối nhằm khơi dậy truyền thống hiếu học, tinh thần vượt khó và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với quê hương. Ngày 28-9, UBND xã Thạnh Bình tổ chức trao Giải thưởng Huỳnh Thúc Kháng lần thứ I năm 2026 cho 42 học sinh, sinh viên xuất sắc. Đây là một trong những hoạt động chào mừng kỷ niệm 150 năm Ngày sinh quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng.

Giải thưởng Huỳnh Thúc Kháng được huyện Tiên Phước cũ thành lập từ năm 2004. Sau hơn 20 năm, giải thưởng đã biểu dương, khích lệ hơn 1.500 học sinh, sinh viên có thành tích xuất sắc. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã Thạnh Bình tiếp tục kế thừa giải thưởng bằng nguồn lực xã hội hóa. Cùng với đó, Quỹ Giải thưởng Huỳnh Thúc Kháng được duy trì để hỗ trợ học sinh tham gia các giải thể thao cấp thành phố và khen thưởng học sinh đạt thành tích cao trong các kỳ thi.

Đối với các hoạt động kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng trên địa bàn xã Thạnh Bình, ông Dương Đức Lin cho biết thêm, đến thời điểm hiện tại mọi công tác chuẩn bị đã hoàn thành, tất cả các hoạt động bảo đảm chu đáo, thiết thực, thể hiện được lòng thành kính, tri ân đối với Cụ Huỳnh Thúc Kháng. "Hoạt động kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng là dịp quan trọng để chúng ta ôn lại cuộc đời, sự nghiệp và tinh thần yêu nước sáng ngời của bậc chí sĩ cách mạng; đồng thời là động lực thúc đẩy xã Thạnh Bình phấn đấu, phát huy các phong trào thi đua cơ sở và phát triển kinh tế-xã hội trên chính mảnh đất quê hương cụ Huỳnh Thúc Kháng", Chủ tịch UBND xã Thạnh Bình Dương Đức Lin nhấn mạnh.

(còn nữa) TRẦN TÂN