Gìn giữ mạch nguồn di sản văn hóa các dân tộc Khơ Mú, Xinh Mun, La Ha

Các nghệ nhân, người am hiểu văn hóa tham gia cung cấp thông tin phục vụ kiểm kê di sản

Theo đó, các đoàn công tác của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Sơn La đã tiến hành kiểm kê tại nhiều địa bàn như Phiêng Khoài, Yên Châu, Yên Sơn, Mường Lạn, Sốp Cộp… Nội dung kiểm kê bao quát nhiều loại hình di sản văn hóa phi vật thể, từ tiếng nói, chữ viết, ngữ văn dân gian, nghệ thuật trình diễn dân gian đến tập quán xã hội, tín ngưỡng, lễ hội truyền thống, tri thức dân gian, nghề thủ công truyền thống và văn hóa ẩm thực.

Để phản ánh chân thực đời sống di sản, các đoàn công tác đã chú trọng gặp gỡ, trao đổi trực tiếp với nghệ nhân, người am hiểu văn hóa, chủ thể di sản và cộng đồng dân cư. Qua đó, những thông tin về nguồn gốc, giá trị, không gian thực hành, phương thức trao truyền và thực trạng của từng di sản được thu thập, đối chiếu và tư liệu hóa.

Công tác khảo sát, thu thập tư liệu về di sản văn hóa phi vật thể tại cộng đồng

Theo kế hoạch, đối với dân tộc Khơ Mú, công tác kiểm kê được triển khai tại các địa bàn Chiềng La, Mường É, Mường Bám, Mai Sơn, Phiêng Cằm, Tà Hộc, Yên Châu, Mường Hung, Chiềng Khoong, Sốp Cộp, Huổi Một và Mường Lạn.

Với dân tộc La Ha, các địa bàn gồm Quỳnh Nhai, Mường Sại, Chiềng La, Mường Khiêng, Mường La, Chiềng Lao, Chiềng Hoa và Ngọc Chiến.

Đối với dân tộc Xinh Mun, hoạt động được thực hiện tại Chiềng Hặc, Lóng Phiêng, Yên Sơn, Phiêng Khoài, Phiêng Pằn, Mường Hung, Sông Mã, Chiềng Khương, Chiềng Khoong và Chiềng Sơ.

Trong thời gian tới, các đoàn công tác tiếp tục triển khai tại Sông Mã, Chiềng Hặc, Phiêng Pằn, Mường Hung, Chiềng Khương và một số địa bàn khác. Việc kiểm kê được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với đặc điểm văn hóa của từng cộng đồng và điều kiện thực tế tại cơ sở.

Các giá trị văn hóa truyền thống được ghi chép, tư liệu hóa trong quá trình kiểm kê

Từ kết quả kiểm kê, ngành văn hóa hướng tới đánh giá thực trạng, nhận diện những di sản tiêu biểu, thể hiện rõ bản sắc cộng đồng để từng bước xây dựng hồ sơ khoa học, đề nghị đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là bước quan trọng nhằm xác lập cơ sở khoa học cho việc bảo vệ những giá trị văn hóa tiêu biểu đang được cộng đồng lưu giữ và thực hành.

Kết quả kiểm kê đồng thời hình thành nguồn tư liệu phục vụ xây dựng các kế hoạch, đề án, dự án bảo vệ và phát huy giá trị di sản, nhất là trong phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch đặc trưng của Sơn La. Việc gắn bảo tồn với phát triển du lịch được đặt trong mối quan hệ hài hòa, bảo đảm di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng thay vì chỉ được lưu giữ dưới dạng tư liệu.

Công tác kiểm kê di sản góp phần nhận diện những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Khơ Mú, Xinh Mun, La Ha

Không chỉ dừng ở việc thu thập thông tin, hoạt động kiểm kê còn góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị di sản. Thông qua quá trình trao đổi với nghệ nhân, người am hiểu và chủ thể văn hóa, vai trò của cộng đồng trong bảo vệ, thực hành và trao truyền di sản được đề cao; qua đó khuyến khích thế hệ trẻ tiếp nhận, thực hành và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại.

Đặc biệt, quá trình kiểm kê đặt yêu cầu tôn trọng vai trò chủ thể của cộng đồng; thông tin thu thập phải chính xác, trung thực, đầy đủ, đúng đối tượng, không làm sai lệch hoặc ảnh hưởng đến giá trị di sản, đồng thời tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước, sở hữu trí tuệ và các quy định liên quan.

Với sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, các nhà nghiên cứu văn hóa, nghệ nhân, người am hiểu và cộng đồng trực tiếp nắm giữ, thực hành di sản, công tác kiểm kê đang từng bước hoàn thiện hệ thống tư liệu về di sản văn hóa phi vật thể của các dân tộc Khơ Mú, Xinh Mun và La Ha trên địa bàn Sơn La.

Các nghệ nhân và chủ thể văn hóa góp phần lưu giữ, trao truyền di sản của cộng đồng

Từ những tư liệu được hình thành, tỉnh Sơn La có cơ sở xây dựng lộ trình bảo tồn phù hợp với từng cộng đồng, đồng thời xác định hướng phát huy giá trị di sản trong đời sống văn hóa và phát triển du lịch. Quan trọng hơn, quá trình này góp phần để cộng đồng tiếp tục giữ vai trò chủ thể trong bảo vệ và trao truyền các giá trị di sản văn hóa đã được vun đắp qua nhiều thế hệ.

Đó cũng là cách giữ gìn mạch nguồn văn hóa truyền thống, để tiếng nói, phong tục, lễ hội, nghệ thuật dân gian, tri thức bản địa và những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc Khơ Mú, Xinh Mun và La Ha nói riêng, các dân tộc tỉnh Sơn La nói chung không chỉ được nhận diện, tư liệu hóa mà còn tiếp tục được thực hành, trao truyền và lan tỏa trong đời sống hôm nay.