Trí tuệ nhân tạo và cơn bão tin giả

Hiện nay, lò lửa Trung Đông chưa hạ nhiệt với những xung đột vũ trang leo thang từng ngày. Ở bán cầu Tây, tình hình kinh tế - xã hội tại Cuba cũng đang đối mặt với những khó khăn, thách thức. Trong khi thế giới thực đang biến động dữ dội thì thế giới ảo trên không gian mạng cũng cam go và khốc liệt không kém. Sự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI) đã sản xuất và lan truyền tin giả với mức độ chóng mặt. Không đơn thuần là những tin giả nhằm câu view mà rất nhiều trong số đó là những tin giả xuyên tạc đường lối đối ngoại, chống phá Việt Nam.

Xuyên tạc chính sách quốc phòng "Bốn Không"

Lợi dụng sự quan tâm và tâm lý hoang mang của công chúng đối với các điểm nóng toàn cầu, một chiến dịch phát tán thông tin giả mạo quy mô lớn, mang tính tổ chức xuyên quốc gia đang nhắm trực tiếp vào Việt Nam. Đáng chú ý nhất trong thời gian qua là luồng thông tin bịa đặt trắng trợn, lan truyền với tốc độ chóng mặt trên các nền tảng mạng xã hội, rêu rao rằng: "Việt Nam đang gửi hàng viện trợ khẩn cấp, thậm chí là hỗ trợ vật tư quân sự cho Iran" giữa lúc căng thẳng tại Trung Đông đang ở mức đỉnh điểm.

Để kịch bản thêm phần hoàn hảo và đánh lừa dư luận, các đối tượng đã sử dụng công nghệ AI tạo sinh (Generative AI) một cách vô cùng xảo quyệt. Chúng dùng thủ đoạn "bình mới rượu cũ": Thu thập các video ghi lại những chuyến hàng viện trợ nhân đạo hoặc các cuộc diễn tập quân sự từ nhiều năm trước. Sau đó, công nghệ AI được sử dụng để bóc tách bối cảnh, chèn thêm cờ, phù hiệu giả mạo của thời điểm hiện tại.

Đây tuyệt đối không đơn thuần là chiêu trò câu view rẻ tiền của các "anh hùng bàn phím". Nhìn sâu hơn vào bản chất, đây là một mũi tên độc nhằm bóp méo hình ảnh quốc gia và xuyên tạc chính sách quốc phòng của Việt Nam. Cần khẳng định rõ, Việt Nam luôn kiên định với chính sách quốc phòng "Bốn Không" mang tính nguyên tắc: Không tham gia liên minh quân sự; Không liên kết với nước này để chống nước kia; Không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ để chống lại nước khác; và Không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực.

Việc thêu dệt thông tin Việt Nam gửi viện trợ hàng hóa, vật tư quân sự vào "chảo lửa" Iran là một thủ đoạn ác ý, hòng gài bẫy dư luận quốc tế, biến Việt Nam thành một bên can dự trực tiếp vào xung đột vũ trang.

Đứng trước những luận điệu thâm độc này, Bộ Ngoại giao Việt Nam đã đưa ra thông tin phản bác. Người phát ngôn của Bộ Ngoại giao đã ra thông báo chính thức, đanh thép bác bỏ mọi tin đồn thất thiệt. Quan điểm của Việt Nam rất rõ ràng: Mọi thông tin về việc hỗ trợ quân sự hay viện trợ khẩn cấp cho các bên đang tham chiến tại Trung Đông là sự bịa đặt 100%. Việt Nam là một quốc gia yêu chuộng hòa bình, luôn tuân thủ Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế, đóng góp vào việc gìn giữ hòa bình, ổn định của khu vực và thế giới, chứ không bao giờ đổ thêm dầu vào những ngọn lửa xung đột. Việc nhanh chóng minh bạch hóa thông tin từ Bộ Ngoại giao đã dập tắt âm mưu bôi nhọ, bảo vệ vững chắc uy tín ngoại giao của đất nước.

Màn kịch "bình mới rượu cũ"

Chưa dừng lại ở đó, vòi bạch tuộc tin giả lại tiếp tục vươn tới nhằm phá hoại mối quan hệ truyền thống tốt đẹp, thủy chung son sắt giữa Việt Nam và Cuba. Gần đây, các thế lực thù địch đồng loạt tung tin giật gân: "Cuba tuyên bố từ bỏ chủ nghĩa xã hội và chính thức xin lỗi Việt Nam".

Các đối tượng đã lợi dụng rào cản ngôn ngữ để thao túng người tiếp nhận. Trong vụ việc xuyên tạc về Cuba, các đối tượng đã cắt ghép một đoạn video bài phát biểu cũ của đồng chí Chủ tịch nước Cuba. Bằng công nghệ AI Audio Deepfake, chúng tạo ra các bản lồng tiếng Việt giả mạo giọng đọc thời sự, hoặc cố tình dịch sai lệch hoàn toàn phụ đề chạy bên dưới video. Đánh vào tâm lý cả tin và thực tế là không nhiều người dùng mạng xã hội Việt Nam thành thạo tiếng Cuba, thủ đoạn này đã khiến một bộ phận dư luận hoang mang.

Tuy nhiên, sự thật luôn là thứ không thể bị che giấu. Khi đối chiếu và lắng nghe trọn vẹn đoạn video gốc chưa qua chỉnh sửa, bất cứ ai cũng có thể nhận thấy rõ: Hoàn toàn không có bất kỳ một câu từ nào, một đoạn phát biểu nào của Chủ tịch Cuba nói về việc từ bỏ con đường Xã hội Chủ nghĩa hay gửi lời xin lỗi đến Việt Nam. Đó chỉ là những luận điệu nhào nặn thô thiển nhằm bôi nhọ lý tưởng của hai dân tộc, phá hoại tình đoàn kết anh em, đồng thời vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc cốt lõi trong quan hệ quốc tế là không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau.

Chiêu trò bạo lực mạng tinh vi

Không chỉ nhắm vào các vấn đề quốc tế, mũi nhọn tấn công của tin giả còn chĩa thẳng vào nội bộ đất nước. Một thủ đoạn đang nở rộ trên các nền tảng chia sẻ video là việc cắt ghép hình ảnh của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Quân đội.

Các đối tượng xấu thường sử dụng phần mềm chỉnh sửa ảnh để tách hình các đồng chí lãnh đạo khỏi bối cảnh thực tế, đặt vào những phông nền có màu sắc u ám hoặc căng thẳng. Đáng phẫn nộ nhất là việc chúng chèn thêm các đoạn text (chữ) lên ảnh bìa (thumbnail) mang nội dung xuyên tạc, bịa đặt những phát ngôn gây sốc, giật gân mà các lãnh đạo chưa từng nói.

Đây là một đòn đánh tâm lý hiểm độc. Chúng lợi dụng "hiệu ứng mỏ neo" và tâm lý tò mò của con người. Khi người dùng lướt qua các bức ảnh bìa với những dòng chữ gây sốc, não bộ lập tức bị kích thích và ghi nhận một ấn tượng sai lệch đầu tiên. Dù nội dung bên trong video có thể không liên quan, hoặc chỉ là những đoạn cắt ghép vô thưởng vô phạt, nhưng bức ảnh bìa giả mạo đã kịp gieo rắc sự hoài nghi vào tâm trí người xem. Sự thật thì hoàn toàn không đúng như những gì chúng rêu rao, nhưng tổn thất về mặt niềm tin và sự tôn nghiêm của các tổ chức, cá nhân là điều hiện hữu.

Nhận diện động cơ

Việc tung ra các luồng tin giả mạo có nhiều động cơ khác nhau. Với những kẻ trục lợi, đó là lòng tham không đáy, muốn kiếm tiền từ lượt xem (view) và lượt tương tác trên các nền tảng mạng xã hội. Thế nhưng, ẩn sâu phía sau những tài khoản ảo được huy động để đẩy tin giả lên "xu hướng" (trending), tạo ra ảo giác về một "sự thật số đông", lại là những âm mưu chính trị đen tối. Mục đích của chúng là tiến hành chiến tranh tâm lý, gây hoang mang dư luận trong nước, làm xói mòn niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, từ đó tạo ra những bất ổn về an ninh chính trị.

"Vaccine" đề kháng trên không gian số

Đứng trước bối cảnh không gian mạng đang bị ô nhiễm nghiêm trọng bởi "rác thải" thông tin, việc bảo vệ an ninh tư tưởng và lợi ích quốc gia đòi hỏi một chiến lược toàn diện, tựa như một liều "vaccine" đồng bộ:

Thứ nhất, các cơ quan quản lý Nhà nước cần tiếp tục xử lý thật nghiêm minh những kẻ sản xuất và phát tán tin giả. Đồng thời, cần kiên quyết yêu cầu các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới phải tuân thủ pháp luật Việt Nam, có trách nhiệm bộ lọc và dọn sạch "rác" trên nền tảng của mình.

Thứ hai, các cơ quan báo chí, truyền thông chính thống cần phát huy mạnh mẽ vai trò dẫn dắt dư luận. Chính các tòa soạn cần ứng dụng các công nghệ AI tiên tiến nhất để rà quét, phát hiện và đập tan các luồng tin giả ngay từ khi chúng vừa nhen nhóm, giành lại quyền chủ động trên mặt trận thông tin. Điển hình như hiện nay, các tòa soạn có thể dùng chính các công nghệ AI để kiểm tra hình ảnh, video xem đó là video gốc hay video do AI tạo ra.

Thứ ba, quan trọng nhất vẫn là nhận thức của mỗi cá nhân. Mỗi người dân cần tự trang bị cho mình tư duy phản biện, không để cảm xúc bị dẫn dắt. Hãy áp dụng nghiêm ngặt nguyên tắc: "Dừng lại - Suy nghĩ - Kiểm chứng". Tuyệt đối không ấn nút chia sẻ (share) hay tương tác với những thông tin giật gân, nhạy cảm về chính trị, ngoại giao, hình ảnh lãnh đạo từ các hội nhóm, kênh mạo danh không chính thống.

Suy cho cùng, Trí tuệ nhân tạo (AI) giống như một con dao hai lưỡi. Ranh giới giữa công cụ phục vụ cộng đồng và vũ khí thao túng tâm lý hoàn toàn nằm ở chủ đích của người sử dụng. Cuộc chiến dẹp bỏ "rác" thông tin và những chiến dịch truyền thông đen là một mặt trận không tiếng súng, đòi hỏi bản lĩnh chính trị vững vàng, sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan chức năng và trên hết là sức đề kháng từ chính mỗi công dân số. Chỉ khi sự thật được bảo vệ bằng tư duy phản biện sắc bén, những mưu đồ xuyên tạc, bôi nhọ mới bị triệt tiêu, không còn mảnh đất để gieo rắc hoài nghi trong xã hội.

Trường Giang/VOV